تأملی بر رویدادهای علم و فنّاوری در ایران طی 200 سال اخیر (پیش از انقلاب اسلامی و پس از آن)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

شواهد تاریخی گویای این است که در ایران توجه به علم و فنّاوری برای توسعۀ کشور از حدود 200 سال پیش و از اوایل سده سیزدهم خورشیدی آغاز شده است. در این مقاله با مطالعه و بررسی اسناد و منابع تاریخی، به مرور مهم­ترین اقدام­های دولت در حوزه­های آموزش عمومی، آموزش عالی، پژوهش و فنّاوری و نقد آن­ها در سه دوره تاریخی قاجار (از زمان صدارت عباس میرزا)، پهلوی و جمهوری اسلامی پرداخته می­شود. شکل­گیری مدارس جدید به جای مکتب­خانه­ها، تصویب قانون الزامی شدن آموزش عمومی، تأسیس دانشگاه­ها، رشد جهشی میزان باسوادی، رشد کمّی و کیفی آموزش عالی، افزایش میزان انتشارات علمی و توسعه فنّاوری در حوزه­های راهبردی مانند فنّاوری موشکی و فنّاوری هسته­ای مهم­ترین رویدادهای سیاستی حوزه علم و فنّاوری طی دو سده اخیر در ایران است. همچنین وابستگی به کشورهای خارجی به ویژه در دوران قاجار و پهلوی، تسلط دیوان­سالاری در حوزه علم و فنّاوری و تحریم­های بین المللی مهم­ترین مسائل سیاستی در حوزه علم و فنّاوری است که کشور با آن روبرو بوده است. با این حال، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و به رغم وجود موانع خارجی به ویژه جنگ تحمیلی و تحریم­های بین المللی، دستاوردهای گسترده­ای در حوزه علم و فنّاوری کسب شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reflection on Science and Technology Events in Iran During the Last Two Centuries (Before and after the Islamic Revolution)

نویسندگان [English]

  • golamali montazer
  • esmaeel kalantari
چکیده [English]

Historical evidence proposes that in Iran, attention to science and technology for the development of the country began some 200 years ago. This article studies and reviews historical documents and resources and go through the most important government actions in the fields of public education, higher education, research and technology, and their criticism in three historical Qajar periods (since the time of Abbas Mirza chancellorship), Pahlavi and the Islamic Republic. Establishment of new schools instead of old ones, adoption of the law requiring public education, establishment of universities, rapid growth in literacy, quantitative and qualitative growth of higher education, increasing the number of scientific publications and technological development in strategic areas such as Missile technology and nuclear technology have been the most important policy events in the field of science and technology in Iran for the last two centuries. Also, dependency on foreign countries, especially during the Qajar and Pahlavi era, bureaucratic dominance in the field of science and technology and international sanctions are the most important policy issues in the field of science and technology that the country has been faced. However, since the victory of the Islamic Revolution and despite external obstacles, especially imposed war and international sanctions, widespread achievements have been made in the field of science and technology.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public education
  • Higher education
  • technology
  • Qajar Era
  • Pahlavi Era
  • Islamic Republic of Iran