بررسی مقایسه ای جایگاه جریان فکری لیبرال دموکراتیک و جریان اسلام سیاسی، فقهی در انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 هیات علمی دانشگاه آزاد زنجان

چکیده

 
در بررسی تاریخ معاصر ایران از اواخر دوره قاجاریه متاثر از جریان های فکری و تحولات جهانی، جریان های مختلفی همانند: گروهها و اندیشمندان مارکسیستی، لیبرالی و اسلامی(اسلام سیاسی) پا به عرصه حیات گذارده و منشا تحولات مختلفی شده اند، از مهمترین تحولات ایران معاصر تحت تاثیر جریان های مذکور که جامعه کنونی مولود آنها می باشد، می بایست به انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی اشاره کرد. در این پژوهش مهمترین اهداف مطرح شده راجع به بررسی جایگاه و اثرگذاری جریان‌های فکری لیبرالیستی و اسلام سیاسی در دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی می باشد. در بیان یافته های تحقیق می توان گفت: در انقلاب مشروطه جریان اسلام سیاسی متاثر از اندیشه های فقهای تشیع همانند: میرزای نایینی، آخوندخراسانی، شیخ فضل الله نوری، آیت الله طباطبایی و بهبهانی هدایت و رهبری مردم را برعهده داشتند، جریان لیببرالی نیز با روشنفکرانی همانند سید حسن تقی زاده، میرزاملکم خان، آخوندزاده، جهانگیرخان صوراسرافیل، علی اکبر دهخدا و ... از تاثیرات بسزایی در پیشبرد اهداف انقلاب مشروطه برخوردار بودند، اما در انقلاب اسلامی بیشترین اثرگذاری و نقش در پیروزی انقلاب برعهده جریان اسلام سیاسی به رهبری امام خمینی(ره) بودو جریان های لیبرالی بیشتر در حاشیه قرار داشتند، لذا سایر جریان های فکری و به حاشیه رانده شده و جمهوری اسلامی متاثر از افکار امام خمینی و آموزههای اسلام سیاسی ایجاد شده است. لازم به ذکر است با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و تطبیق اندیشه ها در جریان اسلام سیاسی و لیبرالیسم تلاش در نگارش این پژوهش شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Status of the Liberal Democratic Thought and the Flow of Political and Jurisprudential Islam in the Constitutional Revolution and the Islamic Revolution of Iran

نویسندگان [English]

  • Amir Pourzaman 1
  • asghar partovi 2
  • Abolfazl Lotfi zadeh 1
1 Department of Political Science, Zanjan Branch, Islamic Azad University, Zanjan, Iran
2 Academic member of Azad Universit of Zanjan
چکیده [English]

In the study of contemporary history of Iran from the late Qajar period, influenced by currents of thought and global developments, various currents such as: Marxist, liberal and Islamic groups and thinkers (political Islam) have come to life and have been the source of various changes, one of the most important developments. Contemporary Iran, under the influence of the mentioned currents from which the current society is born, should refer to the Constitutional Revolution and the Islamic Revolution. In this study, the most important goals are to study the position and impact of liberal currents of thought and political Islam in the two constitutional revolutions and the Islamic Revolution. In expressing the findings of the research, it can be said that in the Constitutional Revolution, the current of political Islam influenced by the ideas of Shiite jurists such as: Mirza Naeini, Akhund Khorasani, Sheikh Fazlullah Nouri, Ayatollah Tabatabai and Behbahani were in charge of leading the people. Intellectuals such as Seyyed Hassan Taghizadeh, Mirzamalkam Khan, Akhundzadeh, Jahangir Khan Surasrafil, Ali Akbar Dehkhoda, etc. had great influence in advancing the goals of the Constitutional Revolution, but in the Islamic Revolution the most influential role in the victory of the revolution was led by political Islam. Imam Khomeini Liberal currents were mostly marginalized, so other currents of thought and marginalized and the Islamic Republic has been created by the thoughts of Imam Khomeini and the teachings of political Islam. It should be noted that using descriptive-analytical method and application of ideas in the course of political Islam and liberalism, an attempt has been made to write this research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Liberalism
  • Political Islam
  • Constitutional Revolution
  • Islamic Revolution