فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده با توجه به اینکه اندیشه حکمرانی علوی به عنوان یکی از مکتب‌های اسلامی، اصول و ارزش‌هایی همچون امامت، عدالت اجتماعی و مشارکت مردم را تأکید می‌کند، در فرایند انقلاب اسلامی ایران نقش بسزایی داشت. این اصول، به‌عنوان مبانی اساسی نظام اسلامی ایران در ساختار حکومتی، سیاست‌گذاری داخلی و خارجی، و روابط اجتماعی و اقتصادی مورد تأکید و اجرا قرار گرفتند. رهبر معظم انقلاب اسلامی بارها در بیانات خود به نقل از امام علی علیه السلام، بر عنصر ارتباط اندیشه حکمرانی علوی و انقلاب اسلامی ایران تأکید کرده اند.در این نوشتار سعی خواهیم نمود تا اندیشه حکمرانی علوی و انقلاب اسلامی ایران را باز شناسیم تا از این علامت اهل تقوا و مومنان، نمایی واضح تر نزد خود پدید آوریم. این تحقیق،از روش آمیزه‌ای و تلفیقی و به کمک اسناد نوشتاری وسامانه های رایانه ای و نرم افزارهای علمی و روش داده پردازی توصیفی وتحلیلی بهره برده است.نتایج پژوهش نشان می دهد بیان استقامت وصبر در برابر مشکلات وعدم پشت کردن به دشمن توسط کارگزاران انقلاب اسلامی، بصیرت و صبر دو عامل پیروزی انقلاب اسلامی و... توسط امام علی علیه السلام و به پیروی از آن حضرت، رهبر معظم انقلاب اسلامی باعث الگو برداری از آن بزرگواران می شود واسوه قرار دادن آن ها می شود.

چکیده تمایز انقلاب کبیر اسلامی ایران از انقلاب‌های بزرگ جهان، بیش از هرچیز به اصول بنیادینی مربوط می‌شود که به منزله مؤلفه‌های ساختاری و هویتی این انقلاب به‌شمار می‌آیند. از جمله این مؤلفه‌های هویتی «اصل درهم آمیختن دین و دنیا» است، که هیچ‌یک از انقلاب‌های بزرگ جهان از آن برخوردار نبوده است. این مؤلفه به طور همزمان، هم از جامعیت و ابدیت اسلام ناب محمدی (ص) پرده بر می‌دارد، و هم موضع و چگونگی مواجهه انقلاب اسلامی با فرهنگ، تکنولوژی و تمدن غرب را اعلام می‌کند، و هم منطق جدیدی را در باب حکمرانی مطلوب در اداره جامعه اسلامی در پرتو نظام سیاسی اسلام در اختیار می‌گذارد. مطالعه، تحقیق و تبیین ابعاد و آثار مؤلفه‌های متعددِ هویتی انقلاب اسلامی و از جمله مؤلفه «درهم آمیختن دین و دنیا»، همچنان ضرورتی است که نباید مورد غفلت و بی‌توجهی اندیشمندان حوزه انقلاب اسلامی قرار گیرد. نگارنده بر اساس همین ضرورت، تلاش می‌کند در این تحقیق، چگونگی نیل به منطق حکمرانی مطلوب را برپایه این مؤلفه مهم انقلاب اسلامی به بحث و بررسی بگذارد. حاصل نهایی این تلاش این است که نرم‌افزار اصلی، جامع و پاسخگوی مطمئن برای حکمرانی مطلوب نظام سیاسی اجتماعی برآمده از انقلاب کبیر اسلامی «فقه حکومتی» است، یعنی همان فقه جامعی که معمار انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (قدس‌سره) در تولید، ترویج، نشر و عملیاتی شدن آن در متن جامعه اسلامی و دعوت از فقیهان متعهد برای ارتقاء و روزآمدی آن سختی‌ها و تلاش‌های بسیار و مشکوری متحمل شد.

چکیده «ولایت فقیه»، از جمله نظریاتی است که در عصر غیبت درباره وضعیت سیاسی جامعه شیعی از سوی عالمان این گروه مذهبی ارائه شده و به رغم طرح اولیه چنین موضوعی در مباحث فقهی، مبانی کلامی آن نیز تا حدودی به طور همزمان در این مباحث مطرح و تبیین شده است. در تداوم این بحث‌ها، این سؤال مطرح می‌باشد که آیا ولایت فقیه یک مسئله فقهی است یا کلامی؟ و این مقاله نیز مفروض می‌دارد که این موضوع، هم یک مسئله فقهی و هم کلامی است و میان این دو، ملازمه وجود دارد، اما در اینجا با رویکرد کلامی به تبیین مسئله می‌پردازد.

چکیده یکی از شاخص­‌های انقلابی ماندن، حساسیت در برابر دشمن است که لازمه آن شناخت دشمن و انتخاب نحوه برخورد مناسب با وی می‌­باشد. از سوی دیگر تحلیل قرآنی چگونگی حساسیت با توجه به صحت، جامعیت و جهان‌ شمولی آیات، برای ارائه نظریه بومی اسلامی در حوزه برخورد با دشمن ضروری است. پژوهش حاضر برای رسیدن به این هدف با گردآوری، طبقه­‌بندی و تحلیل آیات با کمک منابع کتابخانه­‌ای حدیثی، تفسیری و تاریخی به دنبال یافتن مراتب حساسیت نیروهای انقلابی در برابر دشمن از دیدگاه آیات قرآن کریم می­‌باشد. ازاین­‌رو با تبیین لغوی - قرآنی مفاهیم حساسیت، نیروهای انقلابی و دشمن، به ذکر مراتب حساسیت در برابر دشمن پرداخته و پنج مرتبه کلی برای آن ذکر کرده است که عبارت­‌اند از: شناخت دشمن و اهداف دشمنی، شناخت زمینه‌­ها و راه­‌های دشمنی، تبیین صریح و شفاف مواضع، اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و جهاد همه‌­جانبه با دشمن.
 

چکیده نظام جمهوری اسلامی ایران، یک نظام مردم­سالار دینی است که مشروعیت حاکمیت آن به اراده الهی است. ماهیت این نظام اقتضا می­کند که قانون اساسی آن متأثر از پایه­های حکومت اسلامی باشد و قانون­گذاری آن که بیانگر ضابطه­های مدیریت اجتماعی است بر مدار قرآن و سنت جریان یابد و افراد صالح عهده­دار حکومت و اداره کشور شوند؛ به صورتی که احکام اسلامی در همه امور جامعه و رفتار متقابل مردم و دولت اجرا گردد.
حال به منظور رعایت احکام شریعت اسلامی و تحقق آن در چارچوب حاکمیت الهی، نظارت در جامعه از ماهیت ویژه­ای برخوردار است، چراکه نظارت در صورتی که کارشناسانه و همه جانبه باشد نه تنها حسن اجرای قوانین و مقررات را تضمین می­کند؛ بلکه نقاط قوت و ضعف آن­ها را آشکار کرده و در جهت تصحیح و بهبود آن ارائه طریق می­نماید.
بر اساس این ضرورت، در این پژوهش سعی­شده با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه­ای و اسناد موجود و بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که الهام­گرفته از اسلام است، به بررسی شیوه­­های نظارت و اعمال آن در نظام مردم سالاری دینی ایران بپردازیم.
یافته­های پژوهش نشان می­دهد که شیوه­های نظارت در قانون اساسی به سه شکل (مردم- رهبری- دولت) و به صورت­های مختلف یعنی نظارت مردم شامل (مردم بر مردم/ مردم بر دولت/ مردم بر رهبری) و نظارت رهبری شامل (رهبری بر قوای سه­گانه/ رهبری بر نیروهای مسلح/ رهبری بر نهادها و سازمان­های خاص حکومتی) و نظارت دولت بر دولت شامل (نظارت قوای سه­گانه بر همدیگر) انجام می­گیرد.
ضمناً این شیوه ها به چهار نوع اعمال نظارت می­کنند که عبارتند از: نظارت استطلاعی- نظارت استصوابی- نظارت استرجاعی و نظارت انضباطی.

چکیده یکی از مسائل مهم در حکمرانی دینی، مسئلۀ الزام شهروندان به رعایت شریعت از سوی دولت اسلامی است. به همین خاطر، دیدگاه‌های متعدد و متفاوتی در رابطه با این مسئله شکل گرفته است. از جملۀ آنها، دیدگاهی است که الزام شهروندان به شریعت را وظیفۀ دولت اسلامی می‌داند. این دیدگاه، همان‌گونه که دولت اسلامی را نسبت به رفاه شهروندانْ مسئول، و تأمین رفاه شهروندان را وظیفۀ آن می‌داند، دولت اسلامی را در برابر شریعت شهروندان نیز مسئول دانسته، تلاش آن را برای تحقق شریعت در جامعه به بهترین شکل ممکن، ضروری می‌داند. برای اثبات اینکه دولت اسلامی نسبت به شریعت شهروندان مسئول است، ادلۀ بسیاری ارائه شده است که از جملۀ آنها، استناد به ادلۀ وجوب امر ‌به ‌معروف و نهی‌ از ‌منکر است. در این مقاله، مستند به منابع معرفت‌شناختی شیعی، این استناد، و اشکالات طرح‌شده دربارۀ آن، مورد بررسی قرار گرفته، و با توجه به ادلۀ امر‌ به ‌معروف و نهی ‌از ‌منکر، محدودۀ دخالت دولت اسلامی در زمینۀ الزام شهروندان به شریعت، تبیین شده است.

چکیده بحران سوریه، بدون شک، یکی از مهمترین نقاط عطف تحولات خاورمیانه در دو دهه اخیر و کانون تلاقی اهداف و منافع بازیگران متعدد منطقه ای و بین المللی بوده است. دراین میان، رژیم صهیونیستی اگرچه در ابتدا با این تصور که این بحران به تضعیف و یا سرنگونی نظام سیاسی سوریه و بالتبع افول محور مقاومت در منطقه منجر می شود، بر فرصت های ناشی از این بحران متمرکز شده بود اما با گذشت زمان، با افزایش جایگاه و نقش مهم محور مقاومت و بویژه ایران در مدیریت این بحران، چالش ها و تهدیدات ناشی از این بحران را موثرتر ادراک نمود. چنانچه دراین زمینه، حضور مستقیم و بی‌واسطۀ جمهوری اسلامی ایران در سوریه و در کنار مرزهای فلسطین اشغالی به یکی از اولویت های تهدید امنیت ملی رژیم صهیونیستی تبدیل شد. در این چارچوب، این مقاله به دنبال پاسخ به این سوال اصلی است که وقوع بحران سوریه وبه دنبال آن حضور جمهوری اسلامی ایران در این کشور، چه تهدیداتی را فراروی رژیم صهیونیستی قرار داده است؟ یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حضور طولانی‌مدت جمهوری اسلامی ایران در کنار مرزهای فلسطین اشغالی و بویژه گشایش جبهۀ سوم مقاومت در جولان، زمینه بسط نفوذ ژئوپلیتیکی تهران در شامات و افزایش قدرت بازدارندگی ایران در مقابل رژیم صهیونیستی را بوجود آورده و و قدرتِ عمل این رژیم را در زیر منطقۀ شامات محدود می‌سازد. علاوه بر این، حضور مداوم ایران در سوریه، نه تنها زمینه تقویت مناسبات جمهوری اسلامی ایران با جریان های میدانی مقاومت را بوجود آورده بلکه امکان تاثیرگذاری آن بر فلسطینیان آواره ساکن در شامات را فراهم نموده که این مساله می تواند رژیم صهیونیستی را با چالش‌های سیاسی- امنیتی درونی و بیرونی عدیده‌ای مواجه سازد.

چکیده مکاتب سیاسی مهم جهان معاصر ازجمله اسلام، لیبرالیسم و صهیونیزم هرکدام از زاویه جهان‌بینی خویش مقوله عدالت را مورد توجه قرار داده‌اند. این تفاوت نگرش به عدالت، به تولید نتایج عملی متفاوتی در عرصه تجربه سیاسی معاصر در نظام بین‌المللی انجامیده است.
 نگاه برابری‌جویانه اسلام شیعی در توزیع امکانات و فرصت‌ها با نگاه برتری‌جویانه و خودمحور لیبرالیسم و صهیونیسم در تضاد کامل است و زمینه‌های چالش میان تشیع با لیبرالیسم و صهیونیسم را به وجود آورده است. این مقاله درصدد است تا این تضاد مفهومی و عملی میان مکاتب مورد بحث را به شیوه توصیفی و تحلیلی مورد بررسی و کنکاش قرار دهد.

چکیده این مقاله به بررسی جایگاه نمایندگان مجلس در فقه اسلامی می‌پردازد. برخی قائل به تطبیق مفهوم نمایندگی مجلس با وکالت در شرع هستند و در مقابل، برخی این تطبیق را به دلایل زیادی رد می‌کنند.
در این بین امام خمینی+ به عنوان یک فقیه و مؤسس نظام هر چند بارها از نمایندگان مجلس تعبیر به وکلای ملت می‌کرد، اما آنچه از مجموع سخنان ایشان به دست می‌آید اینکه اطلاق وکلای ملت به نمایندگان مجلس بر اساس معنای لغوی وکالت و توسعه در آن و نه تطابق مفهوم وکالت در فقه با نمایندگی مجلس بود.

چکیده مقاله حاضر، دولت مجازی را فراتر از دولت الکترونیک یا دولت هوشمند می داند و از سوی دیگر، آن را فراتر از حکمرانی خوب یا دولت مطلوب، برمی شمارد، با این وصف، این مقاله، درصدد مقایسه آن ها به منظور برجسته کردن دولت مجازی، نیست از آن رو که چنین مقایسه ای، تعریف نویسندگان را از دولت مجازی که آن را ترکیبی از دولت های مذکور با اصول انسانی اخلاقی(دینی) و خصایصی چون فرامرزی بودن دولت، نفی حاکمیت بیگانگان و تاکید بر عنصر ایرانی اسلامی می دانند، تبیین نمی کند! علاوه بر ویژگی های مذکور، دولت مجازی با پذیرشِ اجزاء برجسته دولت الکترونیک و حکمرانی خوب، بر اصول انسانی اخلاقی در دولتی که آن را دولت مجازی در قواره جمهوری اسلامی می داند، به مثابه تبیینی بومی دینی از آن، تأکید می کند.اگر همین الان هم در تعامل و تقابل با دولت مجازی، اقدام کنیم دیر است و فردا دیرتر، زیرا نه تکنولوژی به انتظار ما می ماند و نه حامیان آن.

چکیده رقابت سیاسی که به جدال و پیکار رقبای سیاسی جهت دستیابی به قدرت سیاسی گفته می شود، به جهت نقشی که در تقویت و کارآمدی و یا تزلزل و تضعیف نظام سیاسی دارد، همواره مورد بحث و بررسی صاحب نظران بوده.
هدف این پژوهش، دستیابی به پاسخ این مسئله است که «رقابت سیاسی، در اندیشه امام خمینی(ره) دارای چه ماهیت، مبانی و اصولی می باشد»، تا در پی آن، رقابت سیاسی تراز انقلاب اسلامی، ترسیم و مهندسی گردد.
روش: این تحقیق داده های خود را با استفاده از روش اسنادی-کتابخانه ای گردآوری نموده و با تمرکز بر محتوای کتب، سخنرانی ها، پیامها و دستورات و موضع گیری های سیاسی-اجتماعی امام خمینی(ره)، آنها را مورد توصیف، تبیین و تحلیل قرار داده است.
یافته ها: بر اساس اندیشه سیاسی امام خمینی، قدرت سیاسی ماهیتی رقابت پذیر دارد. یعنی هم در پیدایش و هم در ساز و کار إعمال، از اراده و مشارکت آحاد جامعه پدید می آید و در حقوق اساسی که بر اساس اندیشه امام خمینی(ره) شکل گرفته، زیر ساختهای لازم و چارچوبهای عملی برای یک رقابت سیاسی فراگیر، تعبیه گردیده است.
نتیجه: امام خمینی(ره) با نفی هرگونه استبداد از قدرت سیاسی و پذیرش نقش تعیین کننده برای مردم، رقابت سیاسی را تکلیف محور و در جهت منافع و مصالح جامعه تعریف نموده و آن را به مثابه یک عبادت فراگیر دینی و شرعی و إستباق در خیرات برای شایستگان سیاست تبیین کرده اند.

چکیده عاشورا،جوشش عشق ،ایثار و شهادت است یکی از مهم ترین ابعاد عاشورا، درس‌ها و عبرت‌های آن است.
تقویت پیوند معنوی با خاندان عصمت و طهارت ، پیدایش روحیه ظلم‌ستیزی، دوری جستن از خط انحراف،الهام گرفتن و الگو قرار دادن اسوه‌های هدایت ازدرس‌های وعبرتهای عاشورا است که در بیانات امام خمینی(ره) بیان شده است. بدن هایی که ناگهان در هیئت های چند هزار نفری و چند میلیونی به خیابان های شهرهای ایران ریختند چه کسانی بودند؟این بدن هایی که نه از خطر تانک می ترسیدند و نه از توپ و هیچ ترس از مردان مسلحی که در مقابل آن ها بودند نداشتند.چه کسی ترس معمول و معقول از درد و مرگ را از بین برده بود؟مقاله حاضر درپاسخ به این سوال اصلی است که درسها وعبرتهای عاشورا چه تاثیری برشکل دهی به آرمان ایثار،جهاد،استکبار ستیزی وشهادت طلبی،امربه معروف ونهی ازمنکر در بیانات امام خمینی(ره) داشته است؟ روش مورد استفاده دراین پژوهش توصیفی- تحلیلی محتوا در چارچوب تجزیه و تحلیل داده‌‌های اسنادی و بعضاً تاریخی، توضیحی می باشد. یافته های تحقیق که درپاسخ به سوال اصلی مطرح شده نشان می دهد که زیارت عاشورا ومداومت برخواندن آن که در زندگانی امام خمینی(ره) اهمیت فراوان داشته است واین اهمیت ومداومت، باعث الگو گیری از آن زیارت مقدس شده و ضمن توصیهای خواندن آن به شاگردان، سبب درسها وعبرتهایی چون تقویت پیوند معنوی با خاندان عصمت و طهارت، پیدایش روحیه ظلم‌ستیزی، دوری جستن از خط انحراف،الهام گرفتن،امربه معروف ونهی ازمنکرو الگو قرار دادن اسوه‌های هدایت شده واین درسها دربیانات وسخنرانی هاآن بزرگوار مکررا بیان شده است.

چکیده هدف کلی از انجام این پژوهش، بررسی نقش و جایگاه آموزش و پرورش در گفتمان­ سازی ارزش ها و آرمان ­های انقلاب اسلامی است. این پژوهش با بکارگیری روش تحلیل محتوای کیفی به واکاوی متون، پژوهش­های صورت گرفته و همچنین اسناد و تحقیقات انجام شده در این حوزه پرداخته است. لذا پژوهش حاضر نیز سعی در پر رنگ کردن نقش و جایگاه آموزش و پرورش در گفتمان­ سازی ارزش ­ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی داشته است، نتایج پژوهش حاضر نشان می­ دهد که نمی­توان نقش آموزش و پرورش را در معرفی ارزش­ ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی نادیده گرفت؛ ولیکن در طی این چهل سال از گذشت انقلاب اسلامی، آموزش و پرورش در برنامه های تربیتی و آموزشی خود نتوانسته به نحو مطلوب ارزش ­ها و آرمان­ های انقلاب اسلامی را به دانش ­آموزان منتقل کرده و در گفتمان سازی آن موفق باشد، لذا برنامه ها و فعالیت های پرورشی و تربیتی نظام آموزش و پرورش از حیث توجه به آموزه ­های اصیل انقلاب اسلامی و گفتمان­ سازی آن نیازمند تجدید نظر و اصلاح می­باشد.

چکیده در منظومه فکری رهبری معظم انقلاب، جهاد با اقسام و انحای گوناگون آن، نقش محوری در پیشرفت و اعتلای کشور دارد. در این میان، در اندیشه ایشان، داشتن فرهنگ و روحیه جهادی، لازمه جهادگری در جهت تحقق آبادانی و عمران کشور دانسته شده و این مهم در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی نیز که به مثابه منشور انقلاب اسلامی در نقطه‌ عطف چهل‌سالگی آن به شمار می‌رود، بازتاب و انعکاس یافته است. جستار حاضر نظر به اهمیت موضوع، در پژوهشی مسئله‌محور و با اتخاذ شیوه توصیفی-تحلیلی، با عنایت به اینکه ازیک‌سو استخراج شاخصه‌های روحیه جهادی در آرای رهبری انقلاب به جهت تجارب ارزنده ایشان در مدیریت کلان کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ و از دیگرسوی با توجه به اینکه معیار تعیین مؤلفه‌های روحیه جهادی از سوی ایشان به مثابه اسلام‌شناسی حاذق، معارف اصیل و معتبر دینی بوده است، ضمن استخراج شاخصه‌های فرهنگ و روحیه جهادی، به تحلیل مبانی شرعی این شاخصه‌ها پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد مؤلفه‌های فرهنگ و روحیه جهادی را می‌توان ضمن پنج محور کلی در بیانات معظم‌له مورد شناسایی قرار داد: خودباوری، اعتماد جوانان، تلاش بی‌وقفه، سازماندهی نیروها و تشکیلات و در نهایت خلوص نیت و انجام امور در جهت تأمین رضای الهی.

چکیده سیاست های کلان، که توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام تدوین و ابلاغ می شود، از مهم ترین اسناد بالادستی سیاست‌گذاری عمومی در کشور محسوب می‌شود. آسیب‌شناسی‌های صورت گرفته پیرامون شکست سیاست‌های کلان عمدتاً بر مرحله اجرای سیاست تمرکز داشته‌اند. پژوهش حاضر، تلاش کرده است به آسیب‌شناسی مرحلۀ تدوین سیاست‌های کلان بپردازد. برای این منظور با تکیه بر ادبیات نظری حوزه سیاست‎‌گذاری و مصاحبه با متخصصان این حوزه، تلاش شده است آسیب‌های مرحلۀ تدوین سیاست‌گذاری که منجر به شکست سیاست در اجرا شده‌اند، شناسایی شوند. همچنین بر اساس آسیب‌شناسی صورت گرفته، چارچوبی پیشنهادی برای اصلاح سیاست‌گذاری در مرحلۀ تدوین ارائه شده است. این پژوهش با تکیه بر روش‌شناسی کیفی و روش تحلیل مضمون، و از طریق مصاحبه با تدوین‌کنندگان و مجریان سیاست‌ها انجام شده است، نشان می‌دهد که اجرای تغییرات اساسی در مرحله تدوین سیاست برای پیش‌گیری از شکست سیاست‌ در مرحله اجرا ضروری است. مهم‌ترین آسیب‌های شناسایی شده در این پژوهش عبارت‌اند از ابهام در شأن حقوقی و ماهوی سیاست‌ها، ناکافی بودن راهبرد، تکثر نامطلوب سیاست‌ها، عدم تعیین متولی نظارت و نبود ضمات اجرای کافی.

چکیده سیاست خارجی به معنی دنبال کردن منافع کشور در سطوح بین‌المللی و در رابطه با جوامع، دولت‌ها و کشورهای دیگر است. سیاست خارجی، راهنمای موضع‌گیری است؛ و مجموعه‌ای از اهداف بین‌المللی و راه‌های رسیدن به آن‌ها را شامل می‌شود. سیاست خارجی کشورهای مختلف، با هم متفاوت است. مدل جمهوری اسلامی ایران برای پیشبرد راهبردها در سیاست خارجی، مبتنی بر راهبرد همگرایی و همسایگی است . ضرورت و هدف این نوشتار، معرفی سیاست خارجی ایران و همچنین شناخت راهبرد همگرایی و همسایگی است و نیز پاسخ به این سوال که مزایای مطلوب چنین راهبردی در روابط بین الملل چیست؟ پژوهش موجود داده های لازم را از طریق مطالعه کتابخانه ای و تجزیه و تحلیل وقایع و رخداد ها در سطح بین الملل استخراج می کند. در این پژوهش از روش نظری با ماهیت داده های کیفی به مطالعه متون پرداخته و با برگزیدن گزاره های مختلف به جمع بندی مطالب می‌پردازد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که در سیاست خارجی ایران عواملی چون: ترجیحات اقتصادی، نظم عادلانه در روابط بین الدول و ایجاد یک قدرت انضباطی برای جلوگیری از هرج و مرج های منطقه ای با توجه به گزاره نظم نوین جهانی و خروج از نظام تک قطبی موٌثر است.

چکیده بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی متنی است که هم زمان با چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی توسط مقام معظم رهبری منتشر شد. با توجه به اهمیت مدیریت و جانشن پروری و تاکید آن در بیانیه گام دوم، بررسی شاخص های گام دوم در جانشین پروری ضروری می نماید. پژوهش فعلی با هدف ارزیابی شاخص های گام دوم انقلاب در جانشین پروری و تدوین الگوی مرتبط انجام شد. محل انجام پژوهش مرکز آمار ایران و معاونتهای آمار و اطلاعات در سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانها بودکه با یک مطالعه تفسیری-استقرایی صورت گرفت. ارزیابی های این مطالعه توسعه ای و با روش آمیخته اکتشافی بود که قسمت کیفی پژوهش، با استفاده از مصاحبه و روش تحلیل مضمون، به منظور ساخت الگو و قسمت کمّی، با استفاده از پرسشنامه و روش تحلیل عاملی تأییدی، به منظور برازش و اعتبارسنجی آن انجام شد. جامعه آماری در بخش کیفی، خبرگان دانشگاهی مسلط به موضوع و تجربی در مرکز آمار و در بخش کمی، کارکنان مرتبط مرکز آمار بودند. برای جمع آوری داده ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها بصورت آمیخته و با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی از تکنیک مصاحبه، کدگذاری داده ها و احصا الگوی اولیه و در بخش کمی بعد از جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه و انجام آزمون های آماری، مدل نهایی استخراج شد. یافته ها حاکی از این بود که شاخص های احصا شده از گام دوم انقلاب عبارتند از شایستگی های فردی، شایستگی های معنوی، شایستگی های ارتباطی و مدیریتی و ارزش ها و اعتقادات و در این بین شایستگی های فردی بالاترین جایگاه را در مقایسه با سایر شایستگی ها به خود اختصاص داد.

چکیده اصلاحات ارضی دردوره‌ی پهلوی دوم به صورت جدی طرح و اجرا شد. مهمترین دلیل برای اجرای اصلاحات ارضی در اکثر نوشتارهای معاصر، عوامل خارجی‌، بهویژه فشارهای آمریکا به دولت ایران ذکر شده است. در این پژوهش از عوامل سیاسی با محوریت شاه به عنوان مساله‌ اصلی در طرح اصلاحات ارضی بحث شده است. با بررسی منابع و کتب مختلف می‌توان نتیجه گرفت، عواملی چون شاه، آمریکا، امینی و ارسنجانی، نقش تعیین کننده‌ای در طرح و اجرای اصلاحات ارضی ایران دهه‌ی ۱۳۴۰ داشتند. اما نکته‌ی مهم و قابل توجه این است که با حذف هر کدام از عوامل یاد شده(به جز شاه)، احتمالا اصلاحات، دیر یا زود توسط شاه به اجرا گذاشته می‌شد. زیرا انجام اصلاحات ارضی برای شاه ایران از هر لحاظ منفعت سیاسی داشت. چون او را شاهی اصلاح طلب و مخالف مالکین بزرگ و طرفدار جمعیت روستایی و حکومتش را حکومتی مدرن و مترقی از سوی قدرت‌های شرق و غرب معرفی می‌کرد.
یافته تحقیق نشان می‌دهد، شاه ایران توانست میوه‌های سیاسی کوتاه مدت از اصلاحات ارضی به دست آورد. لذا عامل اصلی در اجرای اصلاحات، خواست و اراده شاه بود و آمریکا فقط با کمک‌های مالی، نقش حامی را داشته است

چکیده این مقاله به بررسی نقش و تأثیر رویه‌های الهی در فرهنگ وحیانی اسلام بر آینده‌پژوهی دینی می‌پردازد، که در آن مهدویت و انتظار به‌عنوان مبانی اساسی مطرح هستند. مسئله اصلی تحقیق درک چگونگی تأثیرگذاری این رویه‌ها به‌مثابه قوانین لایتغیر تاریخی در شکل‌دهی به آینده جوامع بشری است. هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین دقیق رویه‌های الهی با استفاده از آموزه‌های قرآنی و ارائه راهکارهایی برای بهره‌برداری از آن‌ها در ساخت جامعه‌ای عدالت‌محور و پایدار در بستر مهدویت است.
روش تحقیق کیفی بوده و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل تفسیری از منابع معتبر اسلامی انجام شده است. در این زمینه، مجموعه‌ای از رویه‌ها شامل هدایت و ضلالت، تدافع حق و باطل، مدیریت نعمت‌ها، آزمایش انسان‌ها و قوانین دیگر بررسی شد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویه‌های الهی نه تنها در تاریخ گذشته نقشی مؤثر داشته‌اند، بلکه در شکل‌دهی به آینده اجتماعی و فرهنگی جوامع امروزی نیز می‌توانند چارچوب‌های اصلی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌گرا و پایدار ارائه کنند. این قوانین از توان بالایی برای تقویت عدالت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی و همبستگی فرهنگی برخوردارند.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که با تکیه بر آموزه‌های مهدوی و درک عمیق رویه‌های الهی، می‌توان رویکردی جامع برای آینده‌پژوهی دینی ایجاد کرد که به چالش‌های معاصر پاسخ دهد و مسیری روشن و عدالت‌محور برای جوامع انسانی ترسیم کند. همچنین، این پژوهش بر نیاز به گسترش تحقیقات میان‌رشته‌ای برای بهبود فهم از این مفاهیم و تعمیق ارتباطات فرهنگی-دینی تأکید می‌کند.

چکیده شورا یکی از اصول پذیرفتهشده در بین تمامی مذاهب اسلامی است و هر مذهبی بر اساس مبانی خود تفسیر خاصی از آن دارد. این تفاسیرِ متفاوت، بیانکنندة میزان نقش شورا در مردمسالاری دینی است. این مقاله با استفاده از روش تطبیقی، در پی یافتن اشتراکات و تفاوتهای موجود بین نظریة شورا از دیدگاه متفکران شیعه و اهل سنت، با تکیه بر دیدگاههای امام خمینی(ره)و رشیدرضاست. پاسخ به این پرسش، زوایای بحث شورا در اسلام و مبنای مردمسالاری دینی را روشن‌تر میگرداند؛ چرا که هر دو متفکر طبق استنباط از کتاب و سنت و بر اساس مبانی خود بر اصل شورا تأکید دارند، و آن را بعنوان یک نظریه سیاسی در ایده خود از حکومت اسلامی لحاظ کرده اند اما در جزئیات آن با یکدیگر متفاوتاند. از دیدگاه اغلب متفکران شیعه، بهویژه امام خمینی(ره)، از آنجا که حکومت جنبه‌ای الهی دارد، شورا در مشروعیتِ الهیِ حکومتِ دینی نقشی ندارد و تنها در چگونگی شکل حکومت و ادارة آن مؤثر است و منطبق با شرع اسلام نقشی اساسی در قانونگذاری ایفا میکند؛ اما از در نظر اهل سنت، شورا هم در مشروعیت و شکل‌گیریِ حکومت نقش دارد و هم در اداره و قانونگذاری آن، زیرا حکومت از دیدگاه اغلب آنان، ازجمله رشیدرضا، صرفاً پدیده‌ای اجتماعی و بر عهدة مردم است.

چکیده بنیان­های فکری و هویتی یک جامعه در شکل­گیری و جهت­دهی به تحولات سیاسی و اجتماعی آن جامعه اهمیت بسیار دارد و سیر حرکت جامعه بر این اساس تعیین می­گردد. از طرفی تحولات سیاسی اجتماعی نیز در تکوین هویت­ها موثرند لذا بی­توجهی به این مسئله می­تواند از به سامان رسیدن جوامع در عرصه­های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جلوگیری و زمینه بروز چالش­های مهمی را فراهم آورد.
بررسی رابطه هویت و تحولات سیاسی اجتماعی از آن جهت حائز اهمیت است که اولاً این پدیده در فرآیند زمان در جامعه شکل گرفته و ازرویدادها و تغییر و تحولات تاریخی تاثیر پذیرفته است. ثانیاً هر هویتی در جامعه و میان گروه­های اجتماعی مشاهده می‌شود، برگرفته از جریان‌های تاریخی ادوار مختلف است همچنین از منظر جامعه شناختی از عوامل مهم انسجام اجتماعی، عامل هویت می‌باشد چراکه یک ملت هر چه که از هویت محکم­تر و منسجم­تری برخوردار باشد، به همان اندازه در تحکیم پایه­های همبستگی و وفاق اجتماعی موفق­تر خواهد بود.
برهمین اساس در این پژوهش، نقش و تاثیر عامل هویت در شکل­گیری حوادث دوره­ی معاصر ایران به ویژه انقلاب اسلامی وهمچنین تاثیرحوادث سیاسی و اجتماعی برهویت را با استفاده ازروش اسکینر مورد تحلیل وبررسی قرار داده­ایم.
 

چکیده بیانیه­ی گام دوم، که از سوی رهبر فرزانه­ی انقلاب اسلامی در تاریخ 22 بهمن 1397 به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران صادر شده است، منشوری راهبردی برای تعیین خط و مشی و استمرار حیات عزتمند انقلاب در چهله­ی دوم به­شمار می­آید. به لحاظ محتوا می­توان این بیانیه را حاوی سه بخش و در پاسخ به سه پرسش کلیدی دانست؛ 1ـ انقلاب را چگونه و از کجا آغاز کردیم؟ 2ـ راه طی شده کدام است و اکنون به کجا رسیده­ایم؟ و3ـ نقشه راه آینده چیست و به کجا باید برسیم؟. افزون بر پیام­های صریح، با استفاده از روش تحلیل فرامتنی بیانیه­ی مذکور پنج اقدام مهم و سرنوشت­ساز به منظور مقابله ودفعِ پنج چالش عمده­ی پیش روی انقلاب اسلامی در گام دوم، قابل شناسایی است: 1ـ شناخت دقیق انقلاب اسلامی، به منظور مقابله با چالش «تحریف و قلب حقیقت»، 2ـ انتقال دقیق اصول و ارزش­های انقلاب به نسل­های آینده، به منظور مقابله با چالش «گسست نسلی انقلاب»، 3ـ قرار گرفتن جوانان در محور انقلاب درگام دوم، به منظور مقابله با چالش «مقبولیت مردمی انقلاب»، 4ـ امید و نگاه خوش­بینانه به ظرفیت­های درونی، به منظورمقابله با چالش «یأس و انفعال»، 5ـ مدیریت جهادی، به منظور مقابله با چالش «ناکارآمدی».

چکیده با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران شاهد شکل‌ گیری ساختاری از نظام حقوقی و حکومتی هستیم که بر اساس اصول و قوانین اسلامی پی ‌ریزی شده و مُبیّن پارادایمی است که حقوق ملت را بر مبنای ارزش‌­های دینی شکل داده است. قانون اساسی به عنوان مهم­‌ترین سند حقوقی هر کشور که چارچوب نظام حقوقی جامعه را شکل می­‌دهد، جلوه و منظر چنین حقوق و ارزش­‌هایی است. قانون اساسی با توجه به کرامت انسانی در اسلام حقوق مختلف (مدنی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی) را برای ملت به رسمیت شناخته است، که با توجه به مبنای این حقوق، می‌­توان قائل به حقوق بشر اسلامی به مثابه الگویی تئوریزه شده بر اساس ارزش­‌های اسلامی شد. این مقاله با طرح این سؤال که جایگاه و نوع تبیین حقوق ملت (حقوق بشر) در قانون اساسی چگونه تبیین می‌­شود؟ در قالب فرضیه معتقد است که قانون اساسی با تأکید بر کرامت بشر و حقوق ملت به عنوان یک واجب الهی – انسانی نویدبخش الگویی خاصی از منظر اسلام است. این نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی بعد از واکاوی مفاهیم اصلی مانند حقوق بشر و کرامت انسانی در بخش نخست به بررسی ابعاد توجه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به حقوق بشر و مصادیق آن می‌­پردازد.

چکیده تحولات اخیر خاورمیانه تحت عنوان بیداری اسلامی، سوریه را درگیر یک جنگ داخلی تمام عیار کرد. ویژگی­های داخلی  سوریه به ویژه بافت قومی و مذهبی، موقعیت ژئواستراتژیک و رقابت­های منطقه­ای و بین المللی منجر به آن شده تا این کشور به کانون بحران خاورمیانه تبدیل گردد. پرسش­های اصلی در این پژوهش بر این مبنا قرار گرفته است که قدرت­های منطقه­ای و جهانی تاثیرگذار در بحران سوریه کدامند و چه اهدافی را در این کشور دنبال می­کنند؟ همچنین منافع ملی ایران، به عنوان یکی از بازیگران اصلی در تحولات سوریه، در چه چارچوبی بهتر قابل تحلیل است؟
روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی است و  از ترکیب دو نظریه «موازنه قوای نرم»  کنت والتز و «نظام بین المللی تک قطبی - چند قطبی» ساموئل هانتینگتون جهت تبیین موضوع استفاده شده است. یافته­های پژوهش حاکی از آن است که آمریکا، روسیه، ترکیه و ج . ا . ایران کنشگران اصلی در تحولات داخلی سوریه هستند که ترکیبی از اهداف مختلف ژئوپلتیکی، استراتژیکی و ایدئولوژیکی را در سوریه دنبال می­کنند. رقابت­ها و تضاد منافع قدرت­های جهانی و منطقه­ای موجب تشدید و تداوم بحران سوریه و محرومیت مردم از حق تعیین سرنوشت خود شده است. در بین کنشگران، ایران تنها کشوری است که منافع ملی آن در سوریه ویژگی ژانوسی داشته و همزمان متاثر از مولفه­های واقع گرایانه و آرمانگرایانه یا انقلابی می­باشد.
 

چکیده در سال ۱۴۰۰ شمسی که کشور با چالش‌های جدی مثل کرونا، تورم لجام گسیخته، کسری بودجه و عدم رشد اقتصادی مواجه بود و دولت وقت حتی در پرداخت حقوق کارکنان، واردات واکسن و انجام طرح‌های عمرانی با مشکل اساسی مواجه بود، شهید رئیسی با علم به این وضعیت، مسئولیت ریاست‌جمهوری را به‌عهده گرفت.
وی با عزم جزم، برنامه تحولی و مدیریت جهادی و کار را شروع کرد و توانست بر مشکلات عدیده‌ای فائق آید و ثابت کند با تکیه بر ظرفیت‌های کشور، عناصر معتقد و سیاست خارجی متوازن و تعامل با همسایگان می‌توان از وضع موجود به‌سمت وضع مطلوب حرکت کرد و بر سرمایه اجتماعی نظام افزود.
در این مقاله کوشیدم تا با پرداختن به ضرورت وجود روحیه تحول‌گرایی در مسئولان و اشاره به تحولاتی که پیامبران در جوامع ایجاد کردند و در عصر ما امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری پیشگام تحول از وضع موجود به وضع مطلوب بودند، رمز توفیق شهید رئیسی در تحول حکمرانی را بررسی کنم، و به این سوال پاسخ دهم که آیا دکتر رئیسی تحول‌گرا و تحول‌آفرین بود؟ و چه ویژگی‌هایی داشت که طی ۳۳ ماه توانست به دستاوردهایی دست‌ یابد که برازنده عنوان «مدیر تراز انقلاب اسلامی» شود‌، به‌گونه‌ای که رهبر انقلاب بارها ابعاد شخصیت ایشان را تبیین و از عملکرد وی تمجید کردند تا الگویی موفق فرا روی مدیران برای تحول‌آفرینی باشد.
این مقاله براساس شناخت، مشاهدات و برداشت شخصی‌ام نسبت به شخصیت جامع‌الاطراف آیت‌الله رئیسی از دهه ۷۰ تا دوره ریاست‌جمهوری که معاون ایشان در امور مجلس بودم تدوین شد.