فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده فقه دستور زندگی و پاسخگوی نیازهای بشر در همه اعصار است. قاعده فقهی «نفی سبیل» بیشتر ناظر به سیطره سیاسی یا اقتصادی قلمداد شده و عرصه فرهنگی آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. امروز روابط فرهنگی در سایه پیشرفت های تکنولوژیک بسیار گسترده‌تر از گذشته است و جلوگیری از سیطره کفار بر مسلمین از مسیر فرهنگ، ضرورت دوچندان دارد. تسلط فرهنگی کفار و دشمنان انقلاب اسلامی می‌تواند مقدمه و طریق سلطه در همه عرصه‌ها باشد. آموزه‌های یوگا در تضاد روشن با فرهنگ و باورهای اسلامی است. یوگا هرگز یک ورزش صرف یا تکنیکی روان‌شناختی نیست بلکه به شدت با تفکرات و ایده‌ها و مفاهیم خاص دینی و آئینی گره خورده است. نقش و حضور خداوند در آموزه‌های یوگا به‌طور ملموسی کم‌رنگ است. ره‌آورد یوگا قرار گرفتن در معرض فساد عقیده و نیز کاستن ارزش و تعداد نمادهای دینداری در میان مسلمین است و موجب می‌شود اعتلای اسلام بر دیگر آئین‌ها و باورها کم‌رنگ شود و یکپارچگی امت اسلامی و سرمایه اجتماعی مسلمانان ضعیف شود. قاعده مزبور، به اطلاق خود، شامل هر عمل و اقدامی میشود که نوعی تسلط از سوی کفار بر مسلمانان ایجاد کند. در نتیجه، یوگا و هر پدیده شرقی و غربی مانند آن، اگر با شیوعش، تغییرات فرهنگی معتنابهی در جامعه مسلمان ایجاد کند که عرفا آن را غلبه فرهنگ خاص کفار بتوان شمرد، قاعدتا ممنوع و خلاف شرع خواهد بود. روش این تحقیق، تحلیلی-توصیفی است.

چکیده پژوهش حاضر به دنبال ارائه الگوی پارادایمی ویژگی‌های دانشگاه تمدن‌ساز در فرایند تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر آیه الله خامنه‌ای است. این پژوهش از نوع کیفی است که با به‌کارگیری نظریة داده‌بنیاد و روش سیستماتیک انجام شد. هدف اصلی این مقاله توسعه و تقویت دانش بومی در موضوع دانشگاه تمدن-ساز است؛ برای همین اندیشه‌های آیت الله خامنه‌ای به عنوان مبنای تحلیل انتخاب شده است. کمک به جریان تحلیل علمی در کشور با محوریت اندیشه‌های آیت الله خامنه‌ای و تقویت نقش آکادمیک دانشگاه‌ها در مطالعات راهبردی، از جمله اهداف فرعی این پژوهش است. بر مبنای این روش، داده‌ها که سخنرانی‌های آیه الله خامنه‌ای، طی سالهای 1352 تا 1401 می باشد، طی سه مرحلة کدگذاری باز و محوری و انتخابی تحلیل شدند. در سه مرحلة کدگذاری، مقوله‌های اصلی و فرعی شناسایی و به یکدیگر مرتبط شدند که عبارت بودند از: شرایط علّی (تحول معرفتی، تحول اخلاقی، تحول فقهی)، شرایط زمینه‌ای (ایجاد گروه‌های تحقق بخش دانشگاه تمدن ساز و سازماندهی گروه‌های تحقق بخش دانشگاه تمدن ساز)، شرایط مداخله‌گر (مدیریت منابع انسانی و فرهنگ سازمانی)، راهبردها (راهبردهای جذب و راهبردهای آموزشی)، و پیامدها (توانمندسازی اخلاقی، توانمند سازی معرفتی و تواتمند سازی فقهی). در نهایت نیز پارادایم کدگذاری تشریح شد و مدل نهایی شکل گرفت. بر این اساس، توجه به مدل ارائه‌شده می‌تواند زمینه‌ساز تحقق عملی دانشگاه تمدن‌ساز از منظر آیه الله خامنه‌ای و بهره‌گیری از مزایای آن شود.

چکیده مقایسه قدرت نرم کشورها یکی از موضوعات جدید در سیاست تطبیقی می­باشد که در عرصه سیاستگذاری ها و بازسازی عملکرد ملی موثر می­باشد. انقلاب اسلامی یکی از پدیده­های سیاسی می­باشد که با وقوع آن، چهره دوم قدرت یعنی قدرت نرم در عرصه سیاست بین الملل مطرح گشت. از آنجایی که روند بیداری مردم مصر و انقلاب 25 ژانویه 2011 در این کشور، به لحاظ ساختارها و ماهیت رژیم­های گذشته و شرایط وقوع شباهت زیادی به یکدیگر دارند، این مقاله تلاش دارد منابع قدرت نرم این دو انقلاب را مورد بررسی قرار دهد. به همین منظور، نگارندگان با بهره­گیری از روش تحلیل مقایسه­ای و مدل دووجهی قدرت نرم، به این سوال پاسخ دهند که؛ مولفه­های فرهنگی و سیاسی قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران (1979) و انقلاب مصر (2011) کدامند؟ مفروض مقاله به این قرار است که منابع قدرت نرم انقلاب اسلامی رو به تزاید دارد و در نقطه مقابل، منابع فرهنگی و سیاسی قدرت در روند انقلابی کشور مصر، با فرسایش مواجه است. برای مقایسه روند قدرت نرم در این دو انقلاب، با ارائه شاخص­های سنجش­پذیر در دو حوزه فرهنگی و سیاسی، تلاش می­شود برجستگی منابع قدرت مورد ارزیابی قرار گیرد. به همین منظور با بهره­گیری از پرسشنامه و نرم افزار SPSS سعی می­شود داده­های کمی مربوط به هر مولفه مورد مداقه قرار بگیرد و برای مدل دو وجهی قدرت نرم، 28 شاخص در نظر گرفته شده است. یافته­ ها نشان می­دهند قدرت نرم انقلاب اسلامی نسبت به انقلاب مصر بیشتر است و توانمندی ملی برای جامعه ایرانی در حوزه­های فرهنگی و سیاسی، موفق تر بوده است.
 

چکیده سوالی اصلی این پژوهش این است که آیا شبهات ادعایی اکبر ثبوت به آخوند خراسانی صحت داشته و قابلیت استناد دارد؟ بر این اساس، این پژوهش چگونگی روایت مطالب، ارتباط این نوع مطالب با نوع متون متقن مستند و ارتباط با نوع رفتار و کنش سیاسی صادره از آخوند خراسانی و کیفیت مطالب ایراد شده با زمینه و زمانه زیستی و اجتماعی آخوند با رویکرد توصیفی تحلیلی و از میان داده­های کتابخانه­ای بررسی می­شود.
نتیجه این پژوهش عدم صحت استناد مطالب ادعایی اکبر ثبوت به آخوند خراسانی بوده و اینکه وی یکی از شخصیت­هایی است که در حوزه فکر و عمل به اندیشه ولایت فقیه گرایش دارد.
 

چکیده از اساسی ترین ابزارهای حکمرانی، ترسیم هدف و برنامه ریزی برای تحقق نتایج و ثمرات سیاست های متخذه می باشد. آینده مفهوم مبهم و راز آلودی است که بشر برای مدیریت، کنترل، پیش بینی و پیش گویی آن تلاش قابل توجهی را مصروف داشته و می دارد. سیاستگذاری بدون مد نظر داشتن آینده آن، امری نامعقول و غیرقابل پذیرش خواهد بود. بر این اساس از جمله اموری که نظام های سیاسی باید به آن توجه ویژه ایی داشته باشند، آینده نگری و ترسیم و تصویر سازی آن چیزی است که به واسطه برنامه ها و سیاست های خویش در صدد تحقق و رسیدن به آن هستند. جمهوری اسلامی ایران نیز به واسطه تجربه 4 دهه حکمرانی و سیاستگذاری این موضوع را از نظر دور نداشته است.
صدور بیانیه گام دوم از سوی مقام معظم رهبری و در چهل سالگی پیروزی انقلاب اسلامی، در همین راستا قابل سنجش و ارزیابی خواهد. بر این اساس سئوال این نوشتار بدین صورت خواهد بود که؛ جایگاه بیانیه گام دوم در رویکرد آینده نگرانه جمهوری اسلامی ایران چیست؟ فرضیه ترسیم شده، در پاسخ به پرسش مطرح شده بدین گونه است که؛ بیانیه گام دوم، جایگاهی راهبردی و تعیین کننده در آینده نگری جمهوری اسلامی ایران دارد. در واقع با تأکیدات مقام معظم رهبری در تمام ارکان نظام این رویکرد در حال تبدیل شدن به محور اصلی امور در شئونات مختلف است. این نوشتار با بهره گیری از روش تحلیلی_تبینی و مبتنی بر روش سناریویسی در آینده پژوهشی ، به بررسی عملکرد چهل ساله جمهوری اسلامی بر مدار آینده نگری خواهد پرداخت.

چکیده در تلاش برای تبیین تحولات اقتصادی اجتماعی دوره جمهوری اسلامی این سؤال مطرح می‌شود که «صورت‌بندی اقتصادی اجتماعی ایران در دوره جمهوری اسلامی ایران دچار چه تغییراتی شده است؟» فرض بر آن است که در دوره ج.ا، به‌رغم کم‌شدت بودن تغییر در ساخت اقتصاد ایران، اما وضعیت رفاهی- معیشتی و نظام قشربندی اجتماعی ایران دچار تغییرات محسوسی شده است. با رهیافت جامعه‌شناسی تاریخی و استفاده از روش ابداعی جان فوران برای بررسی تحولات اقتصادی اجتماعی ایران، این یافته‌ها به دست آمده که در حوزه روستایی، با وجود کاهش سهم روستاها از جمعیت کل کشور از بیش از 50 به حدود 24 درصد، فرایند شهری شدن روستاها توسعه و شکاف امکاناتی روستاها و شهرها کاهش یافته و در عین حال، مناسبات ارباب–رعیتی در روستاها برچیده شده، توازنی در منزلت اجتماعی میان روستاییان ایجاد شده و آنها از رعایا به شهروندان دارای حقوق و آزادی‌های مشروع تبدیل شده‌اند. با این حال، تولید در روستاها متنوع نشده است. در حوزه عشایری نیز جمعیت عشایر و سهم‌شان از تولید ناخالص داخلی کاهش یافته است. در شهرها هم علاوه بر افزایش سهم شهرها از جمعیت کل کشور از 50 به 76 درصد و افزایش سهم صنعت از تولید ناخالص داخلی از 18 به 42 درصد، اما سهم شاغلان در بخش صنعت در حدود نصف شاغلان در بخش خدمات است. همچنین، به دلایلی چون تحریم‌های فلج‌کننده ضدایرانی و افزایش بی‌ثباتی در فضای اقتصادی، بورژوازی‌های کمپرادور و مستغلات و سرمایه‌داری شبه‌دولتی رشد کرده‌اند، اما طبقه متوسط شهری، طبقه پایین و کارگران با افت سرمایه اقتصادی مواجه شده‌اند.

چکیده نظام‌ها، متشکل از نهادها، و نهادها متشکل از ساختارها هستند، ازاین‌رو تبیین یک الگوی نظام‌سازی نیازمند بررسی نهادها و ساختارهای موجود در آن است. هر تعریفی از مردم سالاری دربرگیرنده دو مبنای «مشارکت» و «رقابت» می‌باشد. «نهاد قانون اساسی» اصول متعددی را به منظور تضمین مردم‌سالاری و حاکمیت مردم اختصاص داده است. «مشارکت سیاسی» با استناد به «متدولوژی مورد اجماعِ ارزیابی دموکراسی» در این الگو محقق شده است، اما در سوی دیگر ضعف‌های «مقومات رقابت سیاسی» و «کثرت‌سالاری چارچوب‌مند»، چالشی است که این پژوهش متوجه این الگو می‌بیند.

چکیده اگر چه وقوع انقلاب اسلامی در ایران با مشارکت افراد، سازمان‌ها، گروه‌ها و طیف‌های متنوع، شامل اندیشه‌های اسلام سیاسی، ملیگرایانه، چپگرایانه (کمونیستی-مارکسیستی) و التقاطی همراه بود اما با سرنگونی رژیم پهلوی تفاوت دیدگاه‌ها و آرمان‌های هر یک از این ابعاد هویتی فوق بیش از پیش نمایان شد. با مطالعه روند تطور سیاست هویت در ایران پس از وقوع انقلاب اسلامی در 1357، تا تثبیت دولت در جمهوری اسلامی در سال 1360، شاهد بازخوردها و برخوردهای اندیشه‌ها و سیاست‌های هویتیِ بازیگرانِ دخیل در وقوع انقلاب و به ویژه مابین هویت اسلام حکومتی که به رهبری امام خمینی بود با تفکر هویتی اسلامی-مارکسیستی سازمان مجاهدین خلق (اسلام سازمانی) هستیم که نهایتا منجر به تثبیت ایده امام خمینی در جمهوری اسلامی شد. در این نوشتار با استفاده از روش تحلیل تاریخی و با استفاده از منابع کتابخانه ای درصدد پاسخ به این پرسش برآمدیم که برخوردها و بازخوردهای سیاستهای هویتی مابین اسلام حکومتی و سازمان مجاهدین خلق از 1357 تا 1360، چگونه سبب تفوق هویت اسلام حکومتی در نظام جدید شد؟ در این راستا سازمان مجاهدین خلق از ابتدای انقلاب سعی داشت، برای کسب قدرت، خود را همسو با جریان هویتی اسلام سیاسی قلمداد کند و حتی بر آن نیز تاثیر بگذارد اما به دلایلی چون عدم پذیرش مارکسیسم از سوی مردم، رهبری قاطعانه امام خمینی (ره)، شوق توده مردم به حضرت امام، و مذهب شیعه، وقوع جنگ تحمیلی و لزوم دفاع از کشور و تفوق کارکرد فرهنگی اسلام‌گرایان بر عملکرد مسلحانه مجاهدین خلق، سازمان مذکور نتوانست سیاست هویتی خود را در جامعه ایران بقبولاند.

چکیده پویایی‌های علم سیاست و چالش‌های منطقه‌ای موجب شده‌اند که دولت‌ها به‌دلیل امکانات و محدودیت‌های داخلی و همچنین عوامل بین‌المللی و منطقه‌ای، دیدگاه‌های متفاوتی در خصوص مسائل اتخاذ کنند. این وضعیت به اتخاذ رویکردهای نوآورانه در سیاست‌های خارجی و داخلی منجر شده است که نتیجه تعاملات ساختاری و کارگزارانه است. برای درک تفاوت‌های دیدگاه‌ها و رویکردهای سیاسی جناح‌های مختلف، به‌ویژه در دوران انتخابات و شرایط سیاسی اخیر، ضروری است که گفتمان دولت‌های هفتم و هشتم و همچنین نهم و دهم بازبینی و تحلیل شود. مسئله این پژوهش، حس بحران و راهکارهایی برای عبور از بحران‌های داخلی و خارجی در امر سیاسی در دولت‌های هفتم تا دهم ریاست جمهوری و استمرار این چرخ دور باطل در جریان‌های سیاسی پس از آن‌هاست. این مسئله انگاره‌های منافع ملی و سیاست‌های مطلوب کشور را با تصمیمات چالش‌برانگیز مواجه کرد و فضای سیاسی کشور را تحت تأثیر قرارداد. هدف اصلی این پژوهش تحلیل، تبیین و مقایسه دو رویکرد متفاوت امر سیاسی در دولت‌های هفتم و هشتم و نهم و دهم است. یافته‌های پژوهش با کاربست نظریه بحران توماس اسپریگنز و نظریه تصمیم‌گیری نشان داد که کنش‌ورزی و سیاست‌های اعمالی دولتمردان ایران در بازه زمانی ۷۶ تا ۹۴ متأثر از پیشینه، تجربیات و نگرش متفاوت آن‌ها نسبت به بحران‌ها بوده است. گفتمان‌های دولتمردان، رویکردانتقادی به سیاست‌های موجود بود، اما راهبردها و تاکتیک‌های مختلفی ارائه شد. یکی بر همگرایی بانظم بین‌الملل و توسعه‌سیاسی داخلی تأکید کرد، درحالی‌که دیگری رویکرد تجدیدنظرطلبانه و توجه به اقشار محروم و عدالت اجتماعی را برای پایان دادن به وضعیت بحرانی مطرح کرد.

چکیده جنبش صدر به رهبری سیاسی و دینی مقتدی صدر، با اتکاء به پیشینه اسلامی و انقلابی اصیل و قوی مراجع و خاندان صدر و همچنین محبوبیت فزاینده در بین لایه‌های اجتماعی مردم عراق، به دلیل ویژگی‌های فردی و روان شناسی سیاسی خاص مقتدی صدر، در کنار برخی آثار مثبت در روند سیاسی و فضای فرهنگی و اجتماعی عراق، تهدیدات و آسیب‌های بزرگی را هم متوجه شیعیان و حتی اهداف سیاست خارجی ایران در عراق کرده است. تجریه و تحلیل یافته های این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی حاکی از آن است که با توجه به راهبرد کلان سیاست خارجی ایران در عراق که بیشتر به دنبال حفظ تمامیت ارضی و ایجاد عراق متحد، یکپارچه، باثبات و همسو با تهران است؛ تلاش ایران برای تولید و بازیابی قدرت سیاسی و اجتماعی احزاب و گروههای شیعی و همسو با ایران در این کشور، با ظهور و تقویت جنبش صدر مبتنی بر ملت باوری عربی به صورت عام و ملت باوری شیعی به صورت خاص تحت الشعاع قرار گرفته است. بطوریکه در حال حاضر احزاب و جنبش های ملت باوری نظیر جنبش صدر سه متغیر مهم بقاء حکومت، جلوگیری از فروپاشی جامعه و سرزمین عراق و ممانعت از مداخله و نفوذ خارجی را به عنوان چراغ راهنمای رفتار خود در عرصه سیاست ورزی قرار داده اند. متغیرهایی که پیش بینی می شود نقشی بی بدیلی در سیاست خارجی این کشور در قبال همسایگان مشترک خود و به ویژه در مواجهه با ایران داشته باشد.

چکیده در این پژوهش سعی شده است با توجه به شش مفهوم اقتصادی - فرهنگی: 1. اقتصاد دفاع 2. قرآن و سنت 3. اندیشه رهبران انقلاب اسلامی 4. اقتضائات زمانی اقتصاد ج.ا. ایران 5. دانش و تجارب داخلی و بین ‏المللی در مفاهیم عملیاتی اقتصاد 6. اقتضائات اقتصادی - دفاعی ج.ا.ایران پژوهش‏­های پراکنده حوزه اقتصاد مقاومتی با رویکرد اقتصادی - دفاعی را در 7 محور اصلی دسته‏­بندی و پس از تشریح هر یک، چارچوبی جامع از ارتباط این تحقیقات با مفهوم کلان اقتصاد دفاع ارائه شود.در شناسایی ابعاد 7 گانه تحقیقات این حوزه، از تحلیل داده‏­های میدانی و کتابخانه­‏ای استفاده شده است. در ادامه با رویکرد گروه کانونی ابتدا از طریق مصاحبه مجموعه نظرات افراد خبره دریافت و سپس دسته‏­بندى شد و در نهایت به صورت الگو مطرح گردید.در این تحقیق پژوهش­‏های پراکنده پیرامون حوزه اقتصاد مقاومتی با رویکرد اقتصادی - دفاعی در 7 محور اصلی: تحقیقات با محوریت­‏های مفهوم کلان اقتصاد دفاع، مفهوم اقتصاد مقاومتی، تطبیق مدل‏­های اقتصادی غربی، اندیشه و سیره پیامبرa، علما و نخبگان، تحریم­‏های اقتصادی و پدافند اقتصادی دسته­بندی شد و الگوی راهبردی - فرهنگیاقتصاد مقاومتی با ملاحظه اقتصادی - دفاعی ‏مبتنی بر اندیشه­‏های مقام معظم رهبری ارائه گردید.
 

چکیده رشد و پیشرفت هر جامعه ‌ای در گرو عملکرد صحیح مسئولان آن جامعه است. اما از آنجا که کارگزاران در معرض خطا و اشتباه هستند، آحاد جامعه با نظارت بر عملکرد مسئولان می‌توانند در تصحیح خطاهای آنان نقش بسزایی اعمال کنند. انتقاد از مسئولان در خصوص بررسى ضعف ها و عیوب آنها در راستای انجام وظایف حکومتی و مدیریتی است که در سخنان معصومان(ع) و به تبع آنان در کلام رهبر کبیر انقلاب امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری آیت الله خامنه ای (دام عزه) نیز بارها مورد اشاره قرار گرفته است. از دیدگاه معارف اسلامی و امامین انقلاب، انتقاد از مسئولان باید از مؤلفه ها و ویژگی‌ هایی برخوردار باشد. در جستار پیش‌رو، برای شناخت ویژگی‌ های انتقاد صحیح از مسئولان جامعه اسلامی ، به شیوه توصیفی ـ تحلیلی از آموزه ‌های دینی و همچنین رهنمودها و بیانات امامین انقلاب استفاده شده است؛ از یافته ‌های پژوهش حاضر، مطابقت بیانات امامین انقلاب با آموزه‌های دینی در شمارش ویژگی‌های انتقاد صحیح از مسئولان می‌باشد. در پایان این نتیجه به دست آمده است که انتقاد صحیح بر ویژگی‌هایی چون آگاهانه، عادلانه و منصفانه بودن، خیرخواهانه و هدایت گونه بودن، انتقاد دوستانه با رعایت تقوا، و پیراستگی از توهین و اهانت و سخن ناشایست استوار است.

چکیده در این پژوهش با هدف کنکاشی در موضوع بیداری اسلامی و تداوم آن، به معرفی ویژگی‌ها و چگونگی وقوع انقلاب دینی و موفقیت آن و معرفی آرمان‌ها و رهبری انقلاب اسلامی به عنوان نمونه کامل بیداری اسلامی پرداخته شده و در پایان، نه مورد از مهم‌ترین راه‌های تداوم بیداری اسلامی بیان شده است.

چکیده تخیل سیاسی عبارت از هویت یابی سیاسی است و مشروطیت را می توان شروع تخیل علمی در سیاست ایران دانست. تخیل با ایجاد شک و تردید عمل می کند که نوعی آموزش و پرورش سیاسی و اجتماعی است و البته با نقادی توأم است و به خلاقیت منجر می شود. تخیل مشروطیت هم برای ایجاد شک و تردید بود. مشروطیت ماهیت علوم انسانی داشت و برای آن بود که جامعه با علوم انسانی اداره شود. مدیریت با علوم انسانی در مشروطیت را می توان خط مقاومت ملی نامید که بویژه در برابر مداخلات استعمار انگلیس معنی پیدا می کرد. مشروطیت هرچند مسبوق به زمینه های مردمسالارانه در تاریخ سیاسی ایران بود ولا به شکست منجر شد و البته زمینه حرکتهای بعدی ملت ایران را فراهم آورد. پیروزی انقلاب اسلامی ایران باعث شد که نگاه عمیق تری به مشروطیت شکل بگیرد.اما انقلاب اسلامی را نمی توان تجربه دیگری از مشروطیت تلقی کرد.

چکیده سعادت طلبی و دستیابی به حیات طیبه از جمله مسائل فطری انسان ها بوده و لذا هر نظام و مکتب فکری بسته به ایدئولوژی خود، فارغ از مشروعیت ساختار فکری و سیاسی خود به دنبال تحقق آن است نظام و حکومت اسلامی نیز از این نظر مستثنی از دیگر نظام های سیاسی نیست نوشتار پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی به تبیین مؤلفه های بستر ساز تحقق حیات طیبه در نظام و حکومت اسلامی البته با نگاهی به سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و ارزیابی آن در منظومه فکری آیت الله خامنه ‌ای اختصاص یافت و مشخص گردید که فراید تحقق و دستیابی به حیات طیبه چند وجهی و چند ساحتی بوده و بدون در نظر گرفتن ساحت های اعتقادی ؛ عبادی و اخلاقی ؛ سیاسی و اجتماعی ؛ علمی و فناوری ؛ اقتصادی و حرفه –ای ؛ زیستی و بدنی؛ زیبا شناختی و هنری امری ناممکن است.

چکیده هدف اصلی این مقاله تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی با استفاده از روش نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. گفتمان مارکسیستی با بهره گیری از آثار و کتاب های تاثیرگذار سعی در جذب افراد در فرایند انقلاب اسلامی بود. در این راستا مارکسیست ها از کتبی همچون کژراهه (احسان طبری)، تزی برای تحرک (مصطفی شعائیان)، تحلیل موقعیت نیروهای انقلابی در ایران (بیژن جزنی)، حزب توده و مسائل میهن انقلابی ما (نورالدین کیانوری)، ماهی سیاه کوچولو (صمد بهرنگی) الهام گرفتند. نویسنده در این مقاله در پی پاسخ به این سوال است که تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی به چه صورت می باشد؟ روش مورد استفاده در این مقاله روش تحلیل گفتمان با استفاده از نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. نظریه گفتمان پل جی یکی از مهمترین و کارآمد ترین نظریه ها در توصیف ساختار یک متن و دستیابی به عناصر زبانی آن و روابط میان این عناصر است. تحلیل محتوای آثار نشان می دهد مفهوم حرکت در آثار گفتمان مارکسیستی از نقش مهم و کانونی در تفکرات مارکسیست ها برخوردار است. آثار مارکسیستی در تلاش است نظم برآمده از حکومت پهلوی را به چالش کشیده و کلمه حرکت را به سمت مفهوم انقلاب سوق دهند. همچنین بررسی محتوای آثار مارکسیستی نشان می دهد که بعضی آثار تنها راه رهایی علیه انسداد وضعیت و فعالیت های سیاسی را اقدام مسلحانه می دانستند. در مقابل این گفتمان، گروهی بودند که دال مرکزی گفتمان خود را حرکت نرم و مسالمت آمیز در نظر داشتند و رسیدن به هدف از طریق حرکت مسلحانه را امری مذموم قلمداد می کردند. این گفتمان سعی داشت به روش مسالمت آمیز به اهداف خود نائل شوند. این گروه مایل به انقلابی است که از متن جامعه و مطالبه اکثریت مردم بیرون بیاید.

چکیده هدف از این پژوهش ارائه الگوی حکمرانی خوب و کارایی و اثربخشی در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی بوده است. روش این تحقیق اسنادی و تحلیل محتوای بیانیه گام دوم با استفاده از کدگذاری باز و مشورت با نخبگان در ارائه الگوی نهایی می­باشد. در تطبیق با شاخص­های کارآیی و اثربخشی در حکمرانی خوب با متن بیانیه گام دوم، مولفه­های هر بخش احصاء و مدل مفهومی نهایی طراحی شد. طبق نتایج این تحقیق، در حوزه­های کارآیی و اثربخشی اقتصادی و سیاسی - اجتماعی، الگوی حکمرانی خوب در گام دوم مبتنی بر مولفه­های مدیریت جهادی، استفاده از ظرفیت­های طبیعی و انسانی، نظریه نظام انقلابی، مردم سالاری دینی، خودسازی، جامعه سازی، تمدن سازی نوین اسلامی، تضمین آزادی ­های فردی و اجتماعی، عدالت و مبارزه جدی با مفاسد قتصادی، نفی تصدی­گری دولت، مردمی کردن اقتصاد، تقویت تولید، ملازمت اخلاق و معنویت، ثبات و امنیت می­باشد.

چکیده رفتار غرب و دستگاه دیپلماسی و تبلیغاتی غرب در قبال جمهوری اسلامی نشان می­دهد که ایالات متحده در برخورد با این نظام سیاسی، دست کم پنج راهبرد را پشت سر گذاشته­اند: راهبرد اول تلاش برای جلوگیری از وقوع انقلاب در سالهای منتهی به پیروزی آن در ایران است. راهبرد دوم، ارتباط گیری موثر با جریانات انقلابی موسوم به جریان معتدل در ماه­های اولیه بعد از پیروزی (جریان ملی­گرایی بازرگان) است. راهبرد سوم،  تلاش برای تغییر قهری نظام انقلابی از طریق جنگ سخت است، راهبرد چهارم، تلاش برای تغییر نرم نظام اسلامی است. راهبرد پنجم، تمرکز بر تغییر رفتار انقلابی ایران به جای تغییر نظام سیاسی است. راهبرد اخیر، زمانی ظهور و بروز می­یابد که چهار راهبرد قبلی در کوتاه مدت، مجال عملیاتی شدن نمی­یابند. با این وصف، پرسش اصلی مقاله آن است که هدف نهایی آمریکا در برخورد با جمهوری اسلامی ایران، پیگیری عملی و موثر کدام راهبرد است: تغییر نظام یا تغییر رفتار؟ فرضیه اصلی مقاله، در چارچوب رویکرد منظومه­ای لاکلاو و موف در تحلیل گفتمان، آن است که حتی در صورتی که در رویکرد خوشبینانه تغییر رفتار را راهبرد آمریکایی­ها مفروض بگیریم، این تغییر رفتار به تغییراتی در نقطه کانونی گفتمان انقلاب اسلامی و شالوده شکنی تدریجی آن به رغم حفظ سبک و سیاق ظاهری آن به عنوان نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران خواهد انجامید و بنابراین تغییر واقعی رفتار جمهوری اسلامی لاجرم به  عملی شدن سناریوی تغییر نظام نیز خواهد انجامید.

چکیده بازتولید اندیشه «اخباری­‌‍‌گری» به عنوان یکی از مهمترین رقیب گفتمان انقلاب اسلامی، تهدیدی جدی برای این گفتمان محسوب می­‌شود. بر خلاف گفتمان انقلاب اسلامی، اخباریان با محدود کردن منابع استنباط احکام به احادیث و مخالفت با استفاده از عقل و اجتهاد و اجماع وارد عرصه تنگ نگرش به دین می­‌شوند که محصول آن محدود کردن دین به امور فردی خواهد بود.
بنابراین با توجه به نگرش حداقلی اخباریان به دین، پیامدهای سیاسی بازتولید اندیشه اخباری را در دو حیطه می­‌توان مورد بررسی قرار داد. 1. در حیطه اندیشه سیاسی بازتولید اندیشه اخباری منجر به ترویج اندیشه جدایی دین از سیاست، ترویج اندیشه تعطیلی حکومت اسلامی در عصر غیبت، و تضعیف جایگاه ولی فقیه و اختیارات او خواهد شد. 2. در حیطه عمل سیاسی نیز بازتولید اندیشه اخباری­گری موجب خدشه در مقبولیت نظام، تقابل با نظام اسلامی و بی­اعتباری احکام حکومتی خواهد شد. 

چکیده دغدغه اصلی پژوهش حاضر پاسخ‌گویی به این سؤال بوده که انقلاب اسلامی ایران چه بازتابی بر گفتمان سیاسی شیعه در لبنان داشته است؟ به همین منظور تلاش شد با کاربست دو روش گفتمان لاکلا و موف و نظریه پخش، مدلی تحلیلی ارائه شود که در سنجه آن به ارزیابی فرضیه اصلی مقاله، یعنی اینکه انقلاب اسلامی ایران با تأثیرگذاری خود موجب پویایی، فعال و انقلابی شدن اندیشه سیاسی تشیع در کشور لبنان شده است، پرداخته شود. به منظور اثبات فرضیه، سعی شد هژمونیک شدن دال استکبارستیزی و ایجاد گفتمان مقاومت که نمود عینی آن حزب‌الله لبنان است، مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده با یک نگاه تاریخی و جامعه‌شناختی می‌توان گفت، در هر جامعه‌ای دو گروه خواص (نخبگان) و عوام (توده‌های مردمی) منشأ تحولات تاریخی در دوره‌های مختلف بوده‌اند؛ به گونه‌ای که هر پدیده تاریخی، حاصل نوع عملکرد این دو گروه و تعامل آنهاست. اما با توجه به مرجعیت خواص برای عوام و تأثیرپذیری گروه پیرو از پیشرو، توجه به عملکرد و نوع تفکر این دو دسته در انعقاد و شکل‌گیری فرایندهای تاریخی و سیاسی، امری حایز اهمیت خواهد بود؛ زیرا نوع عملکرد آنهاست که می‌تواند جامعه و حتی تاریخ را سعادتمند کرده و یا به تباهی و انهدام بکشاند. لذا عنصر اصلی در این امر، خواص هستند. دسته‌بندی مدل رفتار اجتماعی و سیاسی نخبگان و خواص سیاسی با توجه به نگرش‌ها، عقاید و روحیات و انگیزه‌های آن (بر اساس ادبیات دینی) موضوع پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهد. 

چکیده گذار از سیاست خارجی وابسته به سیاست خارجی مستقل را باید از اصلی­ترین نتایج انقلاب اسلامی ایران به­شمار آورد. امری که صراحتاً در متن قانون اساسی ج.ا.ایران بدان تصریح شده است. تاکید رهبران انقلاب اسلامی بر استمرار تام و تمام این سیاست آثار و پیامدهای متعددی داشته است. فارغ از آثار مثبت اتخاذ این سیاست نباید از هزینه­های پرداخت­شده برای دنبال نمودن این رفتار غفلت شود. جنگ تحمیلی هشت ساله و تحریم­های همه­جانبه علیه ملت ایران تنها دو مورد از هزینه­های استقلال­طلبی جمهوری اسلامی ایران در طی این چند دهه بوده است.در این پژوهش با بهره­‌مندی از روش توصیفی - تحلیلی ضمن جمع­‌آوری اطلاعات به شیوه‌ کتابخانه­‌ای تلاش شده تا پس از تبیین چارچوب سیاست خارجی مستقل بر اساس متن قانون اساسی ج.ا.ایران به بررسی ادعای خود مبنی بر سیاست خارجی مستقل ایران در دوران امیرکبیر پرداخته شود. بدین منظور با پیروی از این دیدگاه که سیاست خارجی کشورها دنباله سیاست داخلی آن­ها است، تلاش شده تا مسئله استقلال به عنوان یک مفهوم غالباً مربوط به سیاست خارجی هم در متن قانون اساسی و هم در سیاست­های اصلاح طلبانه امیرکبیر در سه بعد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مورد بررسی قرار گیرد.

چکیده مسیر نهضت اسلامی ایران به رهبری امام‌خمینی، گاه آنچنان پیچیده می­‌گردد که درک تطابق حرکت راهبری آن – به ویژه در مرحله انگیزه‌­ها - با متقضیات شریعت اسلامی برای همگان میسور نمی‌­باشد و موجب طرح پرسش‌­هایی در این خصوص می­‌گردد. یکی از پرسش­‌های مهم که این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی در صدد پاسخ بدان می­‌باشد، این است که چگونه این قیام توفنده به رهبری امام خمینی(ره) – که ملازم اختلال در نظم موجود در حاکمیت شاهی بود - با مقتضیات «قاعده وجوب حفظ نظام و حرمت اخلال در آن» سازگار است. در پاسخ می­‌توان چنین گفت: رهبری در ابتدای نهضت با تعهّد به مقتضای قاعده مذکور و با پذیرش تقدّم و حاکمیّت مفاد آن بر سایر تکالیف شرعی، به گونه­‌ای راهبری می­‌نمودند که ملازم اختلال در نظام معاش و معیشت مردم نگردد، لیکن فساد مطلق و گسترده حکومت شاهی آنچنان بود که مسلّم می­‌نمود که شارع مقدّس به هیچ وجه راضی به هماهنگی با آن نیست، و موضوع این قاعده منتفی می­‌گردد، بلکه اینگونه فساد به معنای اضمحلال و خلل در ارکان نظام و وجود بحران در نظام معیشت مردم بود که به نوبه خود به حکم همین قاعده ایجاد حرکت اصلاحی برای حفظ نظام جامعه از فروپاشی را اقتضا می­‌نمود.

چکیده حوزه علمیه قم به عنوان پایگاه و مبدا شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) جایگاهی خطیر در حفظ و استمرار و اعتلای انقلاب می تواند داشته باشد که در طول این سال ها، بزرگان نظام اسلامی و حوزه های علمیه همواره بر آن تاکید داشته اند. ادامه مسیر صحیح انقلاب اسلامی بدون تئوری پردازی و مشارکت علمی حوزه های علمیه امکان پذیر نیست زیرا مفهوم از اسلام در ترکیب انقلاب اسلامی، اسلام اجتهادی و فقاهتی است که تامین کننده این بعد، حوزه های علمیه است. کارکردهایی همچون گفتمان سازی، اسلامی سازی علوم انسانی، ایفای نقش در مسیر قانون گذاری و... از موارد مهمی است که نیازمند ایفای نقش حوزه علمیه در بعد رسالت تمدنی خود است.
هدف از این مقاله، بررسی نقش حوزه علمیه قم( به عنوان مرکز اصلی حوزه های علمیه جهان تشیع) در حفظ و اعتلای انقلاب اسلامی است، به این معنا که حفظ و اعتلای انقلاب اسلامی دارای ابعاد و شاخصه هایی است که در این پژوهش چگونگی نقش حوزه علمیه در بعد علمی، پژوهشی و نظریه پردازی مورد بررسی قرار می گیرد.
فرضیه مقاله "بررسی چگونگی نقش آفرینی علمی حوزه علمیه قم در بعد حفظ و تعالی انقلاب اسلامی" این است که نقش آفرینی حوزه های علمیه همانگونه که انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند، برای حفظ و استمرار و تعالی با مجاهدت علمی و نظری حوزه علمیه قم لازم است.
این مقاله به شیوه کتابخانه ای و با روش توصیفی، تبیینی، به بررسی نقش حوزه علمیه قم در حفظ و تعالی انقلاب اسلامی پرداخته است.

چکیده  



رابطۀ سیاست با زندگی اجتماعی دوسویه و متقابل است. یکی از طرف‌های مهم در این ارتباط، نخبگان و رهبران سیاسی هستند که نه در خلأ بلکه در یک محیط واقعیِ اجتماعی‌سیاسی پرورش یافته و فعالیت می‌کنند. اصولاً زندگی اجتماعی‌سیاسی به‌مثابۀ پدیده‌ای انضمامی، شناخت رهبران از خودشان و محیط پیرامون‌شان را شکل می‌دهد. در اینجا، سیاست نه پدیده‌ای ایدئالیستی، بلکه موضوعی است که وجه انضمامی و تجربی آن مقدم است. در این پژوهش، این موضوع را در ارتباط با یکی از مهم‌ترین رهبران سیاسی قرن بیستم میلادی بررسی می‌کنیم که نظام دینی بی‌سابقه‌ای را پایه‌گذاری کرد. در این چارچوب باید بررسی کنیم که زندگی اجتماعی‌سیاسی امام خمینی، آن‌گونه که واقعا موجود بوده است، چه تأثیری بر شکل‌گیری ایده‌های سیاسی و نیز مبارزات و فعالیت‌های سیاسی ایشان، چه قبل و چه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، داشته است. همچنین باید اهمیت این قضیه را در رهبری سیاسی امام خمینی در تاریخ معاصر ایران در نظر بگیریم. بر این اساس، پرسش مرکزی این پژوهش این است که چگونه زندگی سیاسی و شناختِ سیاسی به رهبری سیاسی امام خمینی در ایران معاصر شکل داده است؟ عمده‌ترین پاسخ فرضی ما به این پرسش این است که زندگی سیاسی امام خمینی از طریقِ موقعیت او در هستی اجتماعی و سیاسی‌اش به ایده اصلی حکومت اسلامی به شکل ولایت فقیه شکل داده است که تنها نمودها و جزئیات آن در اثر جابجایی در سلسله‌مراتب قدرت سیاسی و تأسیس نظام جمهوری اسلامی و رهبری این نظام تغییر کرده است.