فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده نظریه ولایت فقیه به عنوان مبنای تشکیل حکومت شیعی با پیروزی انقلاب اسلامی وارد مرحله جدیدی گردیده و مبانی نظری آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. یکی از فقهای به نام که نظریه ایشان به عنوان نظریه ای متفاوت با اندیشه امام خمینی (ره) مطرح گردید، آیت ‌الله خویی (ره) می باشند. سوال اصلی در اینجا عبارت است از اینکه موضوع ولایت فقیه در اندیشه ایشان با چه مبانی ای قابل اثبات است ؟ برای فهم نظر دقیق ایشان، توجه به سیر تطور نظریه ولایت‌‌ فقیه آیت ‌الله خویی (ره) در ادوار اخیر که در درس خارج فقه و اصول ایشان قابل ‌ملاحظه است، کاملا ضروری است و به نظر می‌رسد برخی ابهامات درباره نظریه ولایت‌‌ فقیه، ناشی از کم توجهی به همین مساله باشد. در این نوشتار اثبات خواهد شد اندیشه ایشان در این موضوع حاکی از وحدت نتیجه با اندیشه امام خمینی (ره) ضمن تفاوت در نحوه استدلال است.

چکیده مدرنیزاسیون(نوسازی) اصطلاحی برای تعریف روند تغییرات اجتماعی است که به موجب آن جوامع کمتر توسعه یافته ویژگی های مشترک جوامع پیشرفته تر را به دست می آورند. مدرنیزاسیون نتایج مثبت و منفی متعددی با خود برای شهرها به ارمغان می آورد. از جمله کلان شهرهای ایران که در طی یک قرن اخیر با وجود بافت سنتی و مذهبی که دارد، درگیر مدرنیته شده است، شهر مشهد است. نوسازی مشهد پس از انقلاب اسلامی ایران تهدید ها و فرصت هایی برای توسعه این شهر ایجاد کرده است که این مقاله در صدد است با رویکردی توصیفی و تحلیلی(از نظر روشی) به شکل کتابخانه ای و فیش برداری از منابع مختلف اینترنتی و غیر اینترنتی، به بررسی آنها بپردازد. نتایج مطالعه حاضر نشان میدهد که رونق اقتصادی، تجاری، صنعتی، گردشگری و توسعه سیاسی که شامل منطقی سازی اقتدار، ارتقای مشارکت مردمی، افزایش قدرت نرم، برپا سازی ساختار منظم و تفکیک شده اداری است از مهمترین فرصت های ایجاد شده و تغییر نامتناسب بافت تاریخی فرهنگی شهر، آلودگی های زیست محیطی، مشکلات اجتماعی و فرهنگی از مهمترین عوارض و تهدیدهای مدرنیته برای شهر مشهد پس از انقلاب اسلامی ایران بوده است.

چکیده بررسی علل و زمینه انقلاب‏ها از مباحث مهم پژوهشی در حوزه علوم انسانی است. مطالعه میزان تبیین‏پذیری و انطباق نظریه جیمز دیویس در انقلاب اسلامی ایران و انقلاب بحرین، از جمله موضوعات مهم در حوزه انقلاب است، که ضرورت پژوهشی دارد. یکی از مباحثی که در مطالعه و بررسی این دو کشور انقلابی اهمیت و توجه پژوهشی دارد، تبیین پذیری نظریه‏های انقلاب تحلیل‏گران و محققین غربی در خصوص انقلاب‏های در جهان اسلام است. تئوری مورد بحث در این مقاله به عنوان یکی از نظریه‏های مطرح «جیمز دیویس یا منحنی جی» در این دو کشور است. این نظریه از سوی برخی از نویسندگان مورد تبیین و بررسی قرار گرفته و امروزه نیز جای بحث و پژوهش دارد. این نظریه در انقلاب اسلامی ایران و تحولات بحرین در سال 2011 و پس از آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نوشتار در صدد است تا با مطالعه و بررسی میزان تبیین‏پذیری نظریه معروف به «منحنی جی» با انقلاب در ایران و بحرین، به سنجش توانایی تبیین کنندگی این نظریه در تحولات انقلابی دو کشور بپردازد. نگارنده بر این باور است که این نظریه موفقیت چندانی در تبیین تحولاتی انقلابی دو کشور را دارا نیست؛ اگر چه توانایی تبیین بخشی از تحولات را داشته با تقلیل انقلاب اسلامی به رهیافت اقتصادی یا محرومیت سطح انقلاب و علت و عوامل انقلاب ایران و بحرین را فروکاسته است

چکیده نسبت دین و سیاست، یکی از اصلی ترین ملاک ها و شاخص های تقسیم بندی و تحلیل جریانات فکری- سیاسی در طول تاریخ معاصر ایران بوده است. بر این اساس، هیچ جریان فکری و سیاسی قابل فهم و درک نخواهد بود مگر اینکه از درون مایه فکری آن در قبال نسبت دین و سیاست، رمزگشایی شود. از سوی دیگر علل و عوامل مختلفی در شکل گیری این جریان های فکری موثر بوده که طیف گسترده ای از عوامل را شامل می گردد. سئوال مقاله حاضر این است که چرا روشنفکران دینی در دوره قبل از انقلاب عمدتاً به دنبال همگرایی دین و سیاست با برقراری حکومت دینی بودنده اند. نگارندگان بر این باورند که روشنفکران دینی در این دوره، نه به عنوان یک اعتقاد به دینی باوری، بلکه در فضای پارادایم روشنفکری آن زمان به پیوند میان دین و سیاست اعتقاد داشته اند و این امر را می باید از نگاه اعتقادی به دین تفکیک نمود.  در حقیقت عمده ترین علت این رویکرد روشنفکران قبل از انقلاب را می توان در بستر های فکری روشنفکری متاثر از فضای سیاسی و اجتماعی بیان نمود و نه اعتقاد عمیق این جریان فکری به دین دانست.

چکیده نوشتۀ پیش رو درصدد آن است تا به پاسخ این پرسش دست یابد که سه انگاره های هویت ملی ایران به چه صورت و طی چه فرآیندی در تکوین، شکل گیری و استحکام و امتداد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران طیِ سال های 1384-1392 نقش پردازی می کنند. در این نگاره تلاش گردیده است که با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکاء بر داده های مبتنی بر رهیافت کتابخانه ای، ضمن در نظر گرفتن سه انگاره های هویت ملی به عنوان چهارچوب نظری، نحوه شکل گیری، قوام و دوام سیاست خارجی زمانۀ 1384-1392 جمهوری اسلامی ایران را مورد تبیین قرار دهد. کندوکاوها نشان دهندۀ آن است که سه گانۀ هویت ملی ایران یعنی ایرانیت، اسلامیت و تجدد، هر یک به نحوی در بافتارسازی سیاست خارجی این دوره موثر واقع بوده است. از این پژوهش بدین صورت افاده شده می وشد که سیاست خارجی ایران در بازه زمانی مشخص شده بعد از نظام معنایی معماری شده به شدت از سه گانه های اسلامیت، ایرانیت و تجدد و متعلقات آن متاثر می باشد و در واقع سیاست و مراودات خارجی ایران در بین سال های 1384-1392 برساختی از سه گانه های مذکور است.

چکیده اقتدار، مبحثی راهبردی و نیاز مبرم حکومت‌ها است. از مهم‌ترین عواملی که در اقتدار ملی اثرگذار است، رهبر جامعه است. پس از رحلت امام خمینی(ره) تاکنون، رهبری ایران اسلامی بر عهده‌ی آیت‌الله خامنه‌ای است. اقتدار از منظر ایشان بسیار مورد توجه بوده است و آثار مهمی دربردارد. اثر حاضر، پژوهشی توصیفی-اکتشافی است که با استفاده از فرایند تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA، آثار اقتدار ملی را در بیانات معظم‌له بررسی و مبانی قرآنی آن را استخراج نموده است. دستیابی به اهداف و منافع اثری است که اقتدار ملی در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در پی دارد که خود به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. آثار داخلی به‌ترتیب فزونی شامل: برقراری امنیت، ایجاد عزت و عظمت، بقاء و ثبات کشور، برپایی دین و اخلاق و حرکت و پیشرفت کشور است. آثار خارجی نیز به ترتیب شامل: تأثیر بر دشمن، تأثیر بر دیگر ملل و تأثیر بر مناسبات و روابط بین‌الملل است.

چکیده تاریخ سیاسی - اجتماعی ایران معاصر شاهد ظهور و نقش آفرینی جریان ها، گروه‌ها، نهادها و تشکل هایی سیاسی - اجتماعی چندی می باشد. هر یک از جریان ها، گروه‌ها و تشکل ها بنابر مقتضیات زمان و بسترهای فکری، اجتماعی و اقتصادی خود روابط متفاوتی با ساخت سیاسی برقرار نموده و در تحولات و پویش‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رقابت و مشارکت داشته‌اند. یکی از این نهادها و گروه‌ها، نهاد بازار سنتی و بازاریان می باشد. در نوشتار توصیفی– تحلیلی حاضر با بهره گیری از رویکرد جامعه شناسی تاریخی به جریان شناسی سیاسی تشکل های وابسته به بازارسنتی در تحولات سیاسی - اجتماعی جمهوری اسلامی ایران پرداخته شده است. نتایج و یافته ها نشان می دهد بازار سنتی به عنوان بخشی از جریان راست سنتی دیروز و اصول گرایی امروز با بهره گیری از احزاب و تشکل های سیاسی همچون «حزب مؤتلفه اسلامی»، «جامعه اسلامی بازار و اصناف» و ابزارهای اقتصادی چون «اتاق بازرگانی» و «صندوق های قرض الحسنه» و حتی «کمیته امداد» به ساخت قدرت و مدیریت سیاسی ورود یافته و جایگاه سیاسی خویش را در مقایسه با قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ارتقاء بخشد و از یک جریان سیاسی مخالف نظام به جریان مدیر و حامی نظام سیاسی تبدیل شود.

چکیده اسلام به عنوان یک مجموعه به هم پیوسته و هماهنگ است. بدین لحاظ هر کدام از اجزاء آن در جایگاه خاص خودشان قرار دارند. نظام سیاسی اسلام که یکی از اجزاء این مجموعه است بیانگر این واقعیت است که قلمرو دین از قلمرو شخصی و خصوصی فراتر رفته و به مسائل اجتماعی نیز توجه دارد. جمهوری اسلامی ایران به دلیل ماهیت دینی آن، مبتنی بر اصول اسلامی است و به تبع آن می‌بایست شاکله‌ی نظام که در خط‌مشی‌های خرد و کلان متجلی است بر اساس این اصول شکل گیرد منابع شناخت ارزش‌های اسلامی، قرآن و سنت هستند که در این میان جایگاه قرآن‌کریم به عنوان ثقل اکبر حیاتی است. مسأله‌ و هدف اصلی پژوهش حاضر کشف خط‌مشی‌های فراگیر قرآنی نظام سیاسی است. رویکرد پژوهش حاضر، رویکرد کیفی و مبتنی بر روش تحقیق موضوعی قرآن‌کریم است. در مقام گردآوری دادهها، با تلاوت تمام آیات قرآن‌کریم در قالب رویکرد روش تحقیق موضوعی قرآن‌کریم و مطالعه کتب و آثار مرتبط، آیات سیاستی این عرصه استخراج شد. در مقام تحلیل داده‌ها، علاوه بر رویکرد پیشین، از روش نظریه‌پردازی داده بنیاد در جهت مفهومنویسی نظام‌مند از آیات و همچنین طبقهبندی و مقوله‌بندی آن‌ها به منظور دستیابی به الگو و چارچوب مفهومی بهره گرفته شد. در مقام اعتباریابی ضمن بهره‌مندی از مقایسه‌های مستمر با مراجعه به خبرگان در قالب روش ممیّزی بیرونی، الگوی مفهومی و گزارههای فراگیر سیاستی اعتباریابی شد. یافتهها و نتایج پژوهش حاضر پس از تحلیل آیات، دستیابی به الگو و چارچوب مفهومی کلان نظام سیاسی مبتنی بر قرآن کریم و استخراج خط مشی های فراگیر نظام سیاسی است

چکیده چکیده:
جمهوری اسلامی ایران حامل و واجد مختصات و مولفه های فرهنگی غنی و ارزشمندی است که تحت تاثیر آموزه های مقدس و متعالی اسلام و به ویژه مکتب اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده و می تواند دیپلماسی فرهنگی فعال تری از خود نشان دهد. در این راستا جمهوری آذربایجان، کشور مسلمانی که همواره از کشورهای هدف دیپلماسی فرهنگی ایران بوده است .
سوال اصلی مقاله حاضر عبارتست از اینکه دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان واجد و حامل چه مولفه هایی است؟ و کدامیک از مولفه ها از اهمیت بالاتری برخوردار است؟
مفروض پژوهش نیز این است که مولفه های ارزشی- بینشی، مهمترین دسته از مولفه های دیپلماسی فرهنگی است که البته جمهوری اسلامی ایران، در مقایسه با سایر مولفه ها، در این حوزه موفقتر نموده است.
روش پژوهش، به صورت توصیفی، تحلیلی و کاربردی بوده که ضمن مصاحبه با نخبگان و صاحبنظران، از تحقیقات گسترده کتابخانه ای، اسنادی ، نیز بهره برده است.
یافته و نتیجه مقاله، نشان می دهد که مولفه های ارزشی-بینشی، بیشترین درجه اهمیت را از نظر صاحبنظران و در مقایسه با سایر مولفه ها به خود اختصاص داده و البته میزان موفقیت بیشتری، هم در شرایط فعلی و هم در شرایط آتی(1404) خواهیم داشت.

چکیده در اصل هشتاد و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است که هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است، چنین تعریفی اقتضای توجه نمایندگان به منافع ملی را دارد. اما با گذشت سال‌ها و پدید آمدن مسائل گوناگون در سطح ملی و حوزه‌های انتخابیه که بعضاً حاکی از تزاحمات و تعارضات منافع ملی و محلی بود، این شبهه و سؤال در ذهن نخبگان سیاسی به وجود آمد که اساساً شأن و جایگاه نهاد و نماینده مجلس شورای اسلامی دارای چه کیفیتی است و در موضوعات مختلف، نماینده بایستی چه موضعی را اتخاذ نماید. این مسئله به‌ویژه با گره‌خوردن منافع نامزدهای انتخاباتی مجلس شورای اسلامی با طرح‌ها و مصوبات محلی و منطقه‌ای که تأثیر زیادی بر رأی‌آوری ایشان دارد، پیچیدگی بیشتری نیز می‌یابد. ازاین‌رو لازم است که اندیشه‌های معمار کبیر انقلاب اسلامی در خصوص برداشت از نمایندگی مجلس مورد بررسی قرار گیرد تا بایسته‌های نمایندگی مجلس تعیین گردد. براین‌اساس سؤال اصلی در پژوهش حاضر آن است که «شأن و جایگاه ملی و محلی نمایندگان مجلس شورای اسلامی در اندیشه امام خمینی (ره) دارای چه کیفیتی است؟»، از همین رو برای جمع‌آوری داده از روش اسنادی - کتابخانه‌ای و برای تحلیل، روش کیفی تحلیل مضمون انتخاب شده است. نهایتاً آنکه 50 مضمون پایه ذیل چهار مضمون فراگیر (توصیه به مردم در انتخاب نماینده ملی، جایگاه ملی مجلس، وظایف نمایندگان ملی مجلس و ویژگی‌های یک مجلس ملی) که خود ذیل مضمون عالی «مجلس شورای اسلامی، یک مجلس ملی است» قرار داشتند، استخراج و صورت‌بندی شد.

چکیده از منظر امام خامنه ای به عنوان یک متفکر و اندیشمند اسلامی، حکومت اسلامی در امر اداره جامعه، روش خاص خود را دارد و چنان نیست که بتواند با به کارگیری روش های غربی به اهداف خود نایل آید. علت این امر در ارزش مدار بودن روش ها در نظریه مردم سالاری اسلامی است. این روش در عین مخالفت با دمکراسی غربی، با استبداد و دیکتاتوری نیز تضاد دارد. لذا امام خامنه ای از این روشِ برتر و نوین، که از آن به مردم سالاری اسلامی تعبیر نموده اند، تأکید داشته اند این نظریه روشی تازه، نو و بدیع بوده که می تواند در تحلیل نظام های سیاسی حال حاضر، به عنوان یک روش کارآمد، مورد توجه قرار گیرد. از منظری دیگر، فردگرایی جزء خصیصه های غیرقابل انکار اندیشه غربی، به شمار می رود. لذا مبانی دموکراسی غربی و حتی بهترین آن ها مانند دموکراسی مشارکتی، در عمل یا قابلیت اجرا ندارد و یا این که در بسیاری از موارد، با چالش های پارادایمی روبرو است، در مقابل آیین اسلام یک جهان بینی تمام نگر و کامل است. پژوهش گران در این تحقیق تحلیلی- توصیفی دریافتند، که تفکر اسلامی به طور اساسی با تفکر غرب دارای تفاوت است و این تفاوت ها، مربوط به سطوح بنیادین معرفتی است، که در اصول موضوعه این دو تفکر جای دارد و اندیشه مردم سالاری اسلامی، به طور اساسی با دموکراسی مشارکتی، در تضاد با یکدیگر قرار دارند. لذا مسئله اصلی این پژوهش، معرفی و شناسایی دو نظریه مردم سالاری اسلامی با عنایت به اندیشه های سیاسی امام خامنه ای و دموکراسی مشارکتی با توجه به اندیشه های موجود در مکاتب غربی و نیز معرفی موانع پیش روی دموکراسی است.

چکیده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همچون دیگر نهادهای فرهنگی- آموزشی در دورۀ پهلوی دوم، با هدف مشروعیت‌بخشی به سلطنت و تداوم آن و همچنین نهادینه ساختن مولفه‌های فرهنگی در حوزۀ آموزش و تعلیم و تربیت کودکان تشکیل شد؛ اما در عمل نتوانست به اهداف مطلوب و آنچه مدّنظر سیاستگذاران حکومت بود دست یابد و برعکس در آگاهی‌بخشی به طیف وسیعی از جوانان تحول‌خواه و آرمان‌گرا موثر واقع شد. اغلب کتابخانه‌های کانون در مناطق جنوب شهر که به لحاظ اقتصادی فقیرنشین بودند و در مراکز عمومی چون پارکها ساخته شد. دسترسی آسان نوجوانان و جوانان به کتابخانه‌ها و استفاده آنها از محصولات فرهنگی کانون و از جمله کتاب باعث شکل‌گیری و تکامل تدریجی شخصیت آنها گردید. به زودی کتابخانه‌های کانون به محلی برای رفت و آمد جوانان که اغلبشان با سیاست‌های حکومت مخالف بودند تبدیل شد. نویسندگان، کارگردانان، فیلمسازان و دیگر افرادی که در کانون مشغول بودند در ایجاد این تحول نقش اساسی داشتند. آنها که اغلب دارای تفکرات چپ بودند با گنجاندن مفاهیم جدیدی همچون ظلم‌ستیزی، ستاندن حق، همیاری مظلوم و لزوم حرکت به سوی آرمان‌های مطلوب در آثارشان در این تحول‌خواهی و نارضایتی از وضع موجود موثر بودند.
پژوهش حاضر به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان یکی از نهادهای سیاست‌گذار فرهنگی چه نقش و جایگاهی در اعتراض‌های انقلاب ایفا کرد؟ در پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تاریخی و با تکیه بر اسناد و مدارک مراکز آرشیوی، مجلات و نشریات انجام شده است. براساس یافته‌های پژوهش هرچند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همچون دیگر نهادهای فرهنگی ابتدا با هدف مشروعیت‌بخشی به نهاد سلطنت تاسیس شد؛ اما ناخواسته و به طور غیر مستقیم در ایجاد نارضایتی‌ها و آگاهی‌بخشی به قشر عظیمی از کودکان، نوجوانان و جوانان نقش ایفا کرد.

چکیده در مورد دروس عمومی ارائه شده در دانشگاههای کشور، دیدگاههای مخالف وموافق متعددی پیرامون وظایف، اهداف، نقش و جایگاه دروس عمومی در کنار دروس تخصصی در دانشگاه‌ها شکل گرفته و نظرات متعددی در خصوص ابعاد کمی و کیفی آن مطرح شده است. به هر صورت، در دانشگاهها، ضمن تأکید بر آموزش و دروس تخصصی، آموزش و دروس عمومی نیز کارکرد و نقش خود را در کلاسهای دانشگاهی تا دروه کارشناسی ایجاد و حفظ کرد و به بخشی اساسی و جدایی‌ناپذیر از برنامه درسی آموزش عالی شناخته شد.در این پژوهش برای وضعیت‌سنجی دروس معارف،بر اساس قالب‌های مختلف موجود پژوهشی اعم از مقالات علمی (94 مورد)،رساله‌ها و پایانامه‌ها (15 مورد)، کتب (12 مورد)، طرح پژوهشی (19 ) مورد های تخصصی، مصاحبه‌ها و یادداشت‌ها ( 34 مورد) تحلیل و یافته ها ارائه گردید ه است.. در همین راستا، با عنایت به منابع در دسترس، در خصوص ابعاد چهارگانه‌یِ روش و شیوه‌های تدریس، ویژگی‌های اساتید، نگاه دانشجویان، محتوای دروس معارف اسلامی پژوهش با روش کیفی و با تکنیک فراترکیب با ابزار گردآوری کتابخانه‌ای انجام شده است .سوال این پژوهش این است که، وضعیت دروس معارف در ابعاد چهارگانه مذکوراز نظر کیفیت در نگاه اساتید و صاحب‌نظران چگونه است و برای بهبود آن چه راهکارها پیشنهاد شده است ؟.مهمترین یافته ها عبارتند از؛ تاکید بیشتر بر ادبیات پژوهشی در قالب مقالات (حدود 54درصد)، سپس یادداشت‌ها، مصاحبه‌ها و نشست‌ها (حدود 21درصد) و توجه کمتر به پژوهش در این مقوله در قالب کتاب (حدود 7درصد)، رساله (حدود 8.5 درصد) و طرح‌ها(9.5 درصد).این یعنی نیاز به برنامه‌ریزی جهت تهیه متن و محتوای تحلیل در خصوص دروس معارف در قالب‌های مهمی چون کتاب و طرح‌ها بیشتر احساس می‌شود. پژوهش‌های منتشر شده حاکی از آنند که اغلب ادبیات مرتبط با دروس معارف (بیش از 80 درصد) در مجلات و مراکز مرتبط با نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها تولید شده‌اند.

چکیده گفتمان انقلاب اسلامی منبعث از مبانی نظری اسلام شیعی به سنت‌های الهی یعنی قوانینی که خداوند بر عالم خلقت حاکم نموده باور و اعتقاد جدی دارد و توجه به آن در محاسبات بشری و تدبیر اداره جامعه در حوزه‌های مختلف از جمله حوزه امنیت را ضروری می‌داند. این پژوهش با هدف تقویت گفتمان اسلامی و بومی در حوزه مطالعات امنیتی و در پاسخ به چیستی دلالت‌های امنیتی سنت‌های الهی از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (حفظه‌الله تعالی) انجام شده است. رویکرد محققان در این تحقیقِ بنیادی، از نوع توصیفی- تحلیلی است که داده‌های آن با روش اسنادی و کتابخانه‌‌ای جمع‌آوری و به روش کیفی تحلیل شده است. بر اساس نتایج پژوهش، معظم له معتقدند که نادیده گرفتن سنت‌های الهی، ظاهربینی و سطحی‌نگری است و منجر به خطا در دستگاه محاسباتی انسان می‌شود. سنت‌های الهی متعددی از جمله نصرت الهی، معیت الهی، استخلاف صالحان، امداد، شهادت فی سبیل‌الله، اضمحلال، ابتلاء و وجود موانع، جایگزینی امت‌ها، تحول و... وجود دارند که برخی از آنها مشروط به شرایط و مقدماتی هستند و حصول امنیت هم از منظر سلبی و هم از منظر ایجابی ارتباط جدی و مستقیم به اراده و عمل انسان و بازتاب و تاثیر آن در عالم تکوین و نظام سنت‌های الهی دارد و وجود موانع و مشکلات و نیز قدرت‌های استکباری و باطل با همه امکانات و قدرت‌های ظاهری خود قادر به تغییر سنت‌های الهی که قطعی، حتمی و تخلف‌ناپذیرند نخواهند بود.

چکیده عصر حاضر، عصر بازگشت به اسلام و تمدن اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران، با قطب‌نمای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در پی احیای تمدن اسلامی، با پیشرانی مردم ایران است. هدف نهایی این تمدن نوین، تشکیل امت واحده اسلامی و بازگرداندن مجد و عظمت تمدن اسلامی است. از منظر رهبری انقلاب، احیای تمدن اسلامی با پیشرانی ایرانیان، در قالب الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، دارای مراحلِ پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، دولت اسلامی، کشور و تمدن اسلامی است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و مطالعه اسنادی، به واکاوی نقش انقلاب اسلامی در ساخت هویت تمدنی و استلزامات اجتماعی آن از منظر رهبری انقلاب می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که مردم ایران با خودباوری و اعتماد به نفس، انقلابی را پایه‌ریزی کردند که خمیرمایه اولیه ساخت هویت تمدنی است که با تشکیل نظام، دولت و کشور اسلامی، در پی احیای تمدن اسلامی است. نظریه‌پردازی در علوم انسانی به مثابه ریل‌گذاری مسیر و جهت حرکت تمدنی، مرجعیت و جامعیت علمی، با هدف پاسخگویی به سئوالات و ارائه راه‌حل‌های مسائل و مشکلات جامعه، مجاهدت، پایداری، تلاش بی‌وفقه و دسته جمعی برا ی تحقق اهداف انقلاب، قانون‌مداری و قانون‌گرایی و تربیت نیروهای انسانی کارآمد، از جمله ‌استلزامات اجتماعی احیای تمدن اسلامی است.

چکیده وجود حاکم در جامعه ضروری است؛ گاه مردم تصمیم حاکم را بر نمی تابند و اعتراض می‌کنند. اعتراضات یاد شده گاه به نفع جامعه و گاه به ضرر جامعه است، از این رو شناخت معیارهای اعتراض بجا و نابجا، ضروری و بایسته است. مسئله پژوهش فرارو، «تبیین معیارهای تفکیک بین اعتراض و اغتشاش در حکومت اسلامی از منظر ثقلین» است. تحقیق با روش تحلیل محتوا و بر اساس منابع کتابخانه ای و بررسی قرآن و سیره معصومان صورت گرفته و به این نتیجه رسیده است که از منظر قرآن و روایات، آنگاه اعتراض‌ها شایسته و پذیرفتنی است که عوامل چهارگانه «غایت»، «صورت»، «مادّه» و «فاعل» آنها، شرایط خاصی داشته باشند. از حیث غایت، اعتراض باید با هدف اصلاح انجام شده و نتیجه آن تضعیف اسلام و حکومت اسلامی نباشد، از حیث صورت باید مسالمت آمیز، بدون حمل سلاح بوده و بدون پشتیبانی استکبار جهانی باشد. از حیث «مادّه» اعتراض‌ها باید با حفظ حرمت دین، افراد و جامعه باشد. از حیث فاعل، تا زمانی که افراد اقدامی انجام نداده باشند، قابل پیگیری نیستند، اسلام و کفر شهروندان در این باره تفاوتی ندارد، اعتراض افراد فریب خورده و افرادی که توبه کنند، با توجه به مراحلی که دارد، قابل تفکیک است.

چکیده قانون «حمایت از خانواده از طریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب» به عنوان نقطه عطفی در سیر تقنینی چهار دهه گذشته، با رویکردی جامع و چندبعدی و با نوآوری اساسی در تقدم اقدامات اقناعی و فرهنگی بر اقدامات کیفری به تصویب رسیده است. این قانون با درک پیچیدگی‌های اجتماعی و فرهنگی، از نگاه تک‌بعدی و تقلیل‌گرایانه گذشته فاصله گرفته و با این رویکرد هوشمندانه، ترکیبی از ابزارهای فرهنگی، آموزشی، اقتصادی، اجتماعی و در نهایت کیفری را برای نهادینه‌سازی ارزش‌های اسلامی به کار بسته است. تمرکز بر نهادهای آموزشی و تربیتی، تولید محتوای جذاب، حمایت از تولید پوشاک اسلامی، توجه به طراحی شهری خانواده‌محور و در مرحله آخر، تدابیر امنیتی-قضایی برای مقابله با تهدیدهای سازمان‌یافته، از ابعاد برجسته این قانون به شمار می‌روند. با این حال، کارآمدی آن در گرو تحقق شرایطی اساسی از جمله تداوم همان اولویت‌بندی در اجرا، تدوین شاخص‌های شفاف برای ارزیابی، تخصیص بهینه منابع و رعایت حقوق شهروندی است. موفقیت نهایی این قانون نه تنها به کاهش تخلفات ظاهری، بلکه به افزایش رضایت اجتماعی، تقویت سرمایه فرهنگی و نهادینه‌سازی داوطلبانه ارزش‌های اسلامی در سبک زندگی ایرانی-اسلامی وابسته خواهد بود.

چکیده در دوران پهلویِ اول کیفرمندی بر روح و روان جامعة ایرانی سیطره یافت. مهم‌ترین ویژگی غلبۀ حاکمیتِ کیفر، ظهور جامعة مبتنی بر مراقبت، تأکید بر بازداشت، مشاهدة سلسله مراتبی، تفتیش و بهنجارسازی بود. در این سامانة فکری علاوه بر تعذیب بر روی بدن و جسم، تعذیب روح و روان آدمی نیز مدنظر است. بر پایه چنین مفروضی، پرسش این نوشتار این است: هموارشدنِ مسیرِ انقیاد جامعة ایرانی از طریق نهادها چگونه و از طریق چه سازوکارهایی رخ‌داده است؟ در پاسخ به پرسش پژوهش، این فرضیه مطرح است: رضاشاه با نهادسازی، تمام کوششِ خود را برای چارچوب‌سازی زیستِ سیاسی ایرانیان به کار گرفت و بیش از هر پادشاهی از رازو رمزِ بدن‌ها سر درمی‌آورد. ابتدا بدن به‌مثابه ارتش را در مقابل بدن‌هایِ شورش‌گر قرار داد و سپس بدن‌هایِ سیاسی را محصور کرد. میشل فوکو؛ متفکر نامدار فرانسوی با پژوهش‌هایِ گسترده دربارة تکنولوژی‌هایِ انضباطی به اهمیتِ چنین پژوهش‌هایی اشاره‌کرده است. به باور او، در جامعة زندان‌گونْ مناسبات میان اعضا بر مبنای مراقبت، نظارت و منقاد ساختن اعضا استوار است. از طریق این مناسبات، کفۀ قدرت حاکم و ابزارهایِ نظارتی و تنبهیِ او که برعلیه جامعه به کار گرفته می‌شد، توسعه یافت و سوژه‌هایِ ایرانی را که در دوران پیشامدرن از آزادیِ عمل نسبی برخوردار بودند، تبدیل به ابژه‌هایی رام، مطیع و در دیدرس کرد. روش انجام این پژوهش، تبارشناسی بوده و داده‌های آن از طریق مطالعات کتابخانه ای-اسنادی گردآوری و در چارچوب نظریه تبارشناسیِ مجازات و تکنولوژی‌هایِ قدرت فوکو بررسی و تحلیل‌شده‌اند.

چکیده سمت درست تاریخ افقی است که نوید امیدی در آینده بشریت می‌دهد که در آن انسان‌ها فارغ از دین و مذهب و فارغ از ملیت و مرزها، تنها بر اساس انسانیت و حق‌خواهی در آن قرار می‌گیرند و گویی این وحدت فرازمانی و فرامکانی، قرار است به افق رهایی از ظلمت ایستادگان در سمت اشتباه تاریخ، و ظهور منجی، گره بخورد. در همین راستا فهم مؤلفه‌های بودن در سمت درست تاریخ، به عدالت‌خواهان و حق‌طلبان کمک می‌کند تا مرزبندی‌های خود را با جبهه مقابل، مشخص نمایند تا از این رهگذر دچار خطا و لغزش نگردند. به همین منظور مقاله حاضر سعی دارد با تبیین مؤلفه‌های این دو رویکرد بر اساس نامه مقام معظم رهبری به جوانان آمریکایی، گامی در راستای شفاف‌سازی مرزهای تاریخی دو جبهه حق و باطل بردارد. در راستای هدف فوق، از روش تحلیل محتوای کیفی به شیوه‎ی استقرایی استفاده شده است. نتایج پژوهش بر اساس تحلیل جملات متن در سه دسته صفات، نمادها و رویکردها در دو بخش سمت درست و اشتباه تاریخ در نامه رهبری مورد تحلیل و دسته‌بندی قرار گرفت. بر اساس نامه فوق، وجدان بیدار پر مضمون‌ترین صفت، جبهه مقاومت پرکاربردترین نماد و دفاع پرکاربردترین رویکرد در سمت درست تاریخ می‌باشد. بی‌رحمی پرکاربردترین صفت، رژیم صهیونیسم پرکاربردترین نماد و ترور پرکاربردترین رویکرد در سمت اشتباه تاریخ می‌باشد.

چکیده قانون اساسی بهترین و گویاترین سند برای شناسایی هر نظام سیاسی و دربردارنده اهداف، آرمان ها، اصول و ارزش های حاکم برآن است که راهنمای خوبی برای آشنایی با ساختار سیاسی-حقوقی کشور به حساب می آید. از آنجایی که درک روند پیدایش و نحوه ی رشد و تکامل محتوای آن از اهمیّت بالایی برخوردار است، این نوشتار با رویکرد توصیفی – تحلیلی، ابتدا به سیر تدوین و مقدّمات قانون اساسی در کشور پرداخته؛ و به خلاف تصور برخی از افراد جامعه که فکر می کنند تولّد قانون اساسی همزمان با روزهای نخست انقلاب اسلامی بوده، بیش از یک قرن است که کشور دارای قانون اساسی است؛ و درنهایت با بیان پیشینه تاریخی و سیر تحوّل قانون اساسی و مقایسه آن با تدوین اولیّه (در مشروطه 1285ش) به تکامل این قانون پرداخته است. غرض اصلی مقاله این است که بیان کند قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تکامل یافته ی قانون اساسی مشروطه است و البته با بیان تفاوتها و شباهتهای موجود درهردو قانون؛ که با روش مقایسه ای در چهار بخش تدوین و نگارش یافته است و به بررسی پرسش هایی از قبیل: سیر تدوین این قانون چگونه بوده؟ پیشینه قانون اساسی از کجا آمده؟ اصول آن از چه رشد و تکاملی برخوردار می باشد؟ و در نهایت چه تغییراتی در آن صورت گرفته است؟ و... همت گمارده و در چهار بخش: مقدّمات، ساختار، بعد رقتاری و مبانی فکری ارائه بحث نموده است که به نوبه ی خود دارای امتیازاتی از قبیل: الف- بیان مقدّمات و سیر تاریخی تدوین قانون از مشروطه تا کنون. ب - اثبات این فرضیه: "قانون اساسی جمهوری اسلامی تکامل یافته ی قانون اساسی مشروطه است، نه مغایر با آن. ج - بیان نقاط مشترک و افتراق بین دو قانون اساسی جمهوری اسلامی و مشروطه و ... است که در مقالات یا مطالب دیگر یافت نمی شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه فناوری پلاسما به عنوان یکی از پیشران‌های علمی-فناورانه در راستای تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی و موازین حقوق بین‌الملل تدوین شده است. این تحقیق بر این اصل استوار است که دستیابی به استقلال فناورانه و کاهش وابستگی به کشورهای استکباری، یکی از ارکان بنیادین نظام جمهوری اسلامی ایران است و فناوری پلاسما به دلیل کاربردهای گسترده در حوزه‌های انرژی، محیط‌زیست، پزشکی و صنعت، ابزاری کلیدی برای تحقق این استقلال محسوب می‌شود. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل این موضوع است که چگونه توسعه فناوری پلاسما می‌تواند منجر به تحقق عدالت اجتماعی و رفاه عمومی (به عنوان آرمان‌های انقلاب) شود و در عین حال، این پیشرفت‌ها چگونه با تعهدات بین‌المللی ایران در زمینه‌هایی نظیر حفاظت از محیط‌زیست و توسعه پایدار همسو گردد. پرسش اصلی پژوهش که به شیوه توصیفی – تحلیلی نگاشته شده، این است که فناوری پلاسما چگونه می‌تواند پیونددهنده استقلال فناورانه مبتنی بر آرمان‌های انقلاب اسلامی و رعایت موازین حقوق بین‌الملل باشد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کاربرد فناوری پلاسما در تصفیه آلاینده‌ها و تولید انرژی‌های پاک، نه تنها در راستای آرمان «خادم بودن نظام به مردم» و ارتقای کیفیت زندگی است، بلکه صریحاً با کنوانسیون‌های بین‌المللی محیط‌زیستی و اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد مطابقت دارد. همچنین، بومی‌سازی تجهیزات پزشکی مبتنی بر پلاسما، تحقق حق بنیادین سلامت برای اقشار محروم را تسهیل می‌کند که این امر همسو با رویکرد عدالت‌خواهانه انقلاب اسلامی و موازین حقوق بین‌الملل در زمینه حقوق بهداشتی است.