فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده

چکیده قرآن، منبع بنیادین اندیشه سیاسی اسلام که آئینی، اجتماعی ـ سیاسی و واقع‌گراست، قدرت سیاسی را به رسمیت شناخته ولی آن را ناشی از قدرت نامحدود و لایزال الهی می‌داند و ضمن تأیید انواع و منابع مختلف قدرت که قابلیت تبدیل به همدیگر را دارند و ماهیت ویژه قدرت که در چهارچوب‌های مشخص و شفاف ترسیم می‌گردد سازکارهای گوناگون و متعددی را برای افزایش و کارآمدی خود به‌کار می‌گیرد. مقاله حاضر در پاسخ به این سؤال که مناسب‌ترین سازکار افزایش و کارآمدی قدرت سیاسی از منظر قرآن کریم چیست؟ تلاش می‌نماید این فرضیه را اثبات نماید که قرآن با تکیه بر حیات مادی و معنوی انسان، هر دو سازوکارهای ساختاری و غیرساختاری را به صورت توامان و در کنار یکدیگر اهمیت قائل است و سهم هر یک را با لحاظ دو عنصر علم و توانایی در افزایش و کارآمدی آن محفوظ می‌دارد.       

چکیده یکی از عرصه‌های مهم نگرش و دیدگاه امام خمینی+ که تأثیر قابل ملاحظه‌ای در رفتار سیاسی ایشان داشته است، توجه به مباحث قرآنی و تفسیر سیاسی مختص به ایشان می‌باشد که در نوع خود بی‌نظیر است. این نوع نگاه، موضوعات قرآنی را در بطن حوادث جاری در نظام داخلی و نظام بین‌الملل قرار می‌دهد و برای موضوعات خارجی به تطبیق‌سازی متناسب با واژگان و مفاهیم قرآنی می‌پردازد که حالتی مرحله به مرحله را طی می‌کند. از تحلیل و تبیین واژگانی شروع و به مرحله تطبیق می‌رسد و در آخر به مرحله رفتار سیاسی متناسب با اصول قرآنی منجر می‌شود که در قالب مفاهیم و واژه‌های تعاملی و تقابلی منتشر می‌شود و به مرحله اصول‌سازی نیز منجر می‌شود.

چکیده از آنجا که نوع نگاه به مبانی در هر نظامی توجیه کننده قوانین آن و وجه تمایز آن نسبت به دیگر نظامها می باشد.از این رو،حکومت و نظام اسلامی نیز از این امر مستثنی نمی باشد.مبانی و ریشه های اعتقادی و کلامی که منجر به پیدایش و استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران شده،همان مبانی کلامی اسلام ناب و مکتب اهل بیت می باشد.نظام جمهوری اسلامی ایران دارای مبانی چون معرفت شناسی و هستی شناسی الهیی،انسان شناسی،خداشناسی(توحید)،دین شناسی(عینیت دیانت و سایاست)و امام شناسی و همچنین تئوری ولایت فقیه می باشد که پرداختن به این مبانی در حیطه علم کلام می باشد.ویژگی بنیادی این انقلاب و نظام و وجه تمایز آن نسبت به دیگر انقلاب ها،مکتبی و اسلامی بودن آن و رهبری بی نظیر الهی اوست.

چکیده علمای بزرگ شیعه سعی کرده‌اند جداگانه یا در لابه‌لای مباحث خود اشاراتی عمیق و یا کوتاه به نظریه ولایت فقیه داشته باشند. هر قدر به لحاظ زمانی به دوره معاصر نزدیک‌تر می‌شویم مباحث مربوط به این نظریه گسترده‌تر و عمیق‌تر می‌شود که سرآمد همه آنها نظریه ولایت مطلقه فقیه امام خمینی است. نوشتار حاضر بر آن است تا مراحل تولد، تکوین و تکمیل این نظریه سیاسی ناب را مورد بحث قرار دهد.

چکیده ارائه نظریه"حکومت اسلامی بر مبنای ولایت فقیه" از یک سو نشان از درک عمیق امام خمینی(ره) از تبار تاریخی اندیشه ای خود و از دیگر سو،آگاهی و شناخت کامل از شرایط زمان و مکان خود دارد.نظریه ولایت فقیه با دو چالش اساسی روبرو بود:نخست،چالش نظریه ولایت با مقتضیات و ملزومات عصر جدید که ایشان،جمهوری اسلامی را طراحی نموده و دیگری چالش تاریخی محدودیت"حسبه" اختیارات ولی فقیه بود که چالش درونی حکومت اسلامی در عصر غیبت بود که امام با نظریه "مطلقه ولایت فقیه"هوشمندانه ان را برطرف کرد و اغازی نو در اندیشه سیاسی اسلام و شیعه بنا نهاد.انتقال از اندیشه سیاسی معطوف به اصلاح در گذشته به اندیشه انقلابی ،از جمله شاخص های منحصر به فرد اندیشه سیاسی امام(ره) است.سطح دیگری از بدیع بودن نگرش امام(ره) در اندیشه ولایت فقیه،معطوف به کیفیت اجتهاد و مقدمات استدلال بر موضوع ولایت فقها در زمان غیبت امام معصوم(ع) نوع ورود به بحث، سیر مقدمات استدلال امام(ره) قابل توجه و در نوع خود نوآورانه و قابل تاملو دقت خاص است.می توان به یقین اعتراف کرد در سیر اندیشه سیاسی شیعه در دوران غیبت، بومی ترین اندیشه سیاسی در شکل دهی نظام سیاسی است که در قالب حکومت اسلامی، مبتنی بر اصل ولایت فقیه ارائه گردیده است.