فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده مقاله حاضر، به دنبال پاسخ به این سؤال است که مفهوم نظری و عملی کارآمدی و کارایی در نظریات توسعه غربی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به چه معنا و دارای چه شاخصه‌ها و تمایزاتی است و از سویی چه راهکارهایی برای افزایش کارآمدی نظام فعلی جمهوری اسلامی قابل پیش‌بینی و پیشنهاد است؟
در راستای پاسخ به این سؤال تلاش شده است که مفهوم کارآمدی در برخی از نظریه‌های توسعه سیاسی غرب، نظریه بحران‌ها، نظریه کارکردگرای ساختاری سیستمی بررسی شده و آنگاه مفاهیم کارآمدی و کارایی در اندیشه امام علی× بحث گشته و سپس با مقارنه این آراء و با پرداختن به دیدگاه‌های مقام معظم رهبری و اندیشمندان داخلی، شاخصه‌های بومی و متمایز کارآمدی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه گردد.

چکیده امام خمینی زیر بنای اساسی امنیت و ابعاد مادی و غیر مادی آن را در حوزه امنیت معنوی و ایمان الهی جستجو می‌کند و هدف حکومت را تأمین امنیت و آرامشی می‌داند که به دنبال آن، تعالی و سیر روحی و الی الله و هدایت به سوی خدا پیدا شود و زمینه‌های توجه به خدا و عبودیت الهی و سیر به سوی خدا محقق گردد. از این منظر، فقط حکومت عادله‌ای که دارای انگیزه‌های الهی، اخلاقی و مبتنی بر ارزش‌های معنوی انسانی باشد خواهد توانست امنیت را برقرار و جامعه را مهار و اصلاح کند. این همان حکومتی است که انبیا به دنبال آن بوده‌اند و چنین حکومتی جز با همراهی و مشارکت مردم و نقش تثبیتی آنان محقق نخواهد شد. بنابراین،اصلی‌ترین هدف تأسیس نظام سیاسی، تحقق جامعه‌ای توحیدی و بر پایه امنیت معنوی و ایمان به خالق متعال بوده و مشارکت و مطاوعت مردمی نیز مکمل و متمم و ابزار نیل به این هدف متعالی است. ضمن اینکه این مشارکت از جنس مسئولیت و تکلیف شرعی و همگانی است.

چکیده در سیره نظری و عملی امام خمینی(ره) نظارت همگانی به طور کامل با فرضیه مهم امر به معروف و نهی از منکر مرتبط است و ایشان نیز با استناد به منابع اسلامی،نظارت همگانی فرضیه مزبور را به عنوان مسئولیت همگانی عموم مردم به شمار می آوردند و به ان تاکید می ورزیدند. از دلایل توجه ویژه امام خمینی(ره) به موضوع نظارت همگانی می توان به ارتباط کامل موضوع نظارت با فرضیه بنیادین امر به معروف و نهی از منکر اشاره کرد.دیلی مهم دیگر،اهمیتی بود که ایشان برای نقش و مشارکت مردم در کلیه امور و از جمله در مشارکت در اداره کشور و لزوم مساهمت و نظارت ملت بر این امر مهم قائل بودند و حتی خود و بالاترین مقام حکومت اسلامی را از این نظارت مستثنی نمی شمردند و خواهان نظارت مردم بر خویش و کلیه کارگزاران نظام بودند و از همان ابتدای انقلاب ،بر ضرورت ایجاد سازمان مستقل و فرا دولتی امر به معروف و نهی از منکر در سراسر کشور پای میفشردند.
برآیند اندیشه امام خمینی(ره) ذر این زمینه،ناظر بر آن است که تحقق امر به معروف و نهی از منکر و گسترش مسئولیت پذیزی و دایره نظارت عمومی،دارای نقش اساسی در تحقق شریعت  و پیشبرد جامعه اسلامی و افزایش کارایی الگوی دین سالاری مردمی خواهد داشت.با ملحوظ داشتن ارتباط کامل نظارت و مسئولیت همگانی،با فرضیه امر به معروف و نهی از منکر،می توان به ابتنا به آموزه های اسلامی و اندیشه امام خمینی(ره)،فرایند اصلاح اجتماعی و سیاسی جامعه و نظام اسلامی را بهینه سازی،استحکام و سرعت بخشید و آسیب ها و موانع محتمل در این مسیر را رفع کرد و الگوی مردم سالارانه و موفق از نظام اجتماعی و نظام سیاسی را با بالاترین حد مشارکت مدنی و سیاسی عرضه نمود.