فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده انقلاب کمونیستی روسیه در سال 1917 به رهبری ولادیمیر لنین و انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 به رهبری امام خمینی به ثمر نشستند و مانند اکثر انقلاب ها، صدور انقلاب در دستور کار رهبران آن ها قرار گرفت. سازوکارهای صدور انقلاب های ایران و روسیه دارای وجوه تشابه و تمایز بسیاری است. برای درک این تفاوت ها و شباهت ها از نظریه سازه انگاری که هم به معانی، انگاره ها، قواعد، هنجارها و رویه ها به عنوان عوامل فکری و هم به عوامل مادی تکوین پدیده های اجتماعی توجه می کند، بهره می بریم. با نگاهی سازه انگارانه، بویژه از منظر سازه انگاران کل گرا در می یابیم که انقلاب ایران و انقلاب روسیه از نظر توجه به تبلیغات، حمایت از جنبش های رهایی بخش و ضد سرمایه داری، بهره گیری از دیپلماسی عمومی و استفاده از الگوی انقلاب به عنوان نمونه دارای وجوه تشابه و از جهت استفاده از ابزار فیزیکی، جنگ و اشغال سرزمینی و نیز احزاب کمونیست در خارج از کشور توسط انقلابیون روسیه و ترویج گفتمان مقاومت شیعی و استفاده ازعناصر دینی از طریق تربیت و اعزام مبلغان مذهبی و اشاعه مناسک دینی در سراسر جهان اسلام از سوی انقلابیون ایران دارای وجه افتراق عمده اند.

چکیده پژوهش حاضر تلاش دارد تا مولفه‌های دولت شفاف را از منظر امام‌خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای استخراج و ارائه کند. روش: این مقاله به روش کیفی و با رویکرد تحلیلی مقایسه‌ای تدوین شده. ابزار گردآوری اطلاعات، مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی شامل کتاب‌ها، سایت‌ها و مقالات تخصصی بوده است. یافته‌ها: یافته‌های این مقاله نشان داد به‌رغم اینکه دولت شفاف مفهومی نوپدید است اما در ادبیات نظری و مشی امام و رهبری همه مولفه‌های این دولت مورد تاکید بوده است. ضرورت آزادی اطلاعات، شفافیت مالی، پاسخ‌گویی، نظارت، امربه معروف و نهی از منکر، قانون‌گرایی و مشارکت مقوله‌های مقوم دولت شفاف هستند که در اندیشه‌های امام و رهبری بر آن تاکید شده است. نتیجه‌گیری: با مطالعه تحلیلی و مقایسه‌ای مشخص شد که اشتراک‌نظر در مولفه‌های 8گانه دولت شفاف در اندیشه این دو متفکر کاملا هویدا است؛ علاوه بر این، اشتراک نظری در ارائه راهکار و مخاطب قرار دادن دولت شفاف در هر یک از این 8 مولفه برای دست‌یابی به یک مدل حکمرانی خوب در جمهوری اسلامی ایران کاملا مشهود شده است.

چکیده سقوط حکومت پهلوی دوم از زوایای مختلف و در چارچوب نظریه‌‌های گوناگون بررسی شده است.  از جمله رویکردها در این زمینه، رابطه میان فرایند توسعه در این دوره و سقوط این حکومت است.  نوسازی و مدرنیزاسیون متاثر از الگوهای غربی و متکی به سیاست‌های آمرانه محمدرضا شاه پهلوی از دهه 40 شمسی به بعد، نگرانی فزاینده گروه‌ها و اقشار مدافع فرهنگ و سنت اسلامی را برانگیخت.  ایران به عنوان کشوری در حال توسعه و با اقتصادی تک محصـولی، بـه خصوص پس از کودتای 28 مرداد سال 1332 به بعد، دولتی رانتی دانسته شد.  این امر باعث شده که دولت تحصیلدار بـا توجـه بـه سازوکارهای غیرواقعی و بدون توجه به منافع سایر طبقات در مافوق آن‌ها قرار داشته باشد با ورود نفـت و مـدیریت نفتی، دولت تحصیلدار در ایران برای پشتیبانی و مشروعیت کارکردی دست به طبقه سازی بویژه طبقه متوسـط کـه از لحـاظ مـالی مستقل نبوده، زده است. این پروسه باعث شده که طبقات در برابر دولت حقی نداشته باشند و نتوانند دولت را به چالش بکشند. لـذا پرسش نوشتار حاضر این است که: دولت رانتیر چه نقشی در پیدایش، گسترش و ساخت طبقه متوسـط جدیـد داشـته اسـت؟ ماهیت دولت تحصیلدار به گونه‌ای است که در آن جامعه وزنه‌ی قابل اعتنایی به‌شمار نمـی‌رود چـرا کـه دولـت در سـایه‌ی دریافـت رانت‌ها از خارج دیگر به منابع داخلی درآمد (مالیات‌ها، عوارض و …. ) احساس نیاز نمی‌کند.  این باعث می‌شود دولت قـدرت انحصـاری کسب کند و نیازی به دخالت دادن گروه‌ها و طبقات مختلف در قدرت نبیند.

چکیده هدف: مقاله حاضر درصدد پاسخ­گویی به این سوال است که علما و مراجع شیعه از نظر فکری و عملی چه نقشی در پیدایی و پیروزی انقلاب مشروطه داشتند.
روش: این تحقیق متکی بر روش جامعه شناختی است. این بحث از نقطه نظر جامعه شناسی سیاسی با تکیه بر نقش نیروهای اجتماعی تأثیرگذار در انقلاب­ها به صورت تحلیلی و توصیفی تبیین گردیده است.
 یافته: بررسی­ها نشان می­دهد که علما و مراجعه شیعه از نیروهای اجتماعی صاحب نفوذ از نقش فکری و عملی تأثیر گذار در انقلاب مشروطه برخوردار بوده است.
 نتیجه گیری: از این تحقیق روشن می­شود ک علمای شیعه در ایجاد انگیزش­های انقلابی و آگاهی بخشی به توده­های مردم در مبارزه با استبداد داخلی و سلطه بیگانگان نقش رهبری را برعهده داشته­اند و ماندگارترین و قابل توجه­ترین تجربه از مداخله در امور سیاسی آن روز از خود به نمایش گذاشتند.