فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده پس از جنگ جهانی دوم، ایالات متحده به عنوان یکی از کشورهای تأثیرگذار در غرب آسیا، راهبردهای خود در منطقه تا برای برقراری نظم جهانی دنبال نمود. ظهور کشورهای تأثیرگذار در معادلات منطقه‌ای همچون ایران، روسیه، سوریه و عراق از یک سو و ناکامی‌های پی‌درپی آمریکا در عراق، افغانستان از سویی دیگر، موجب شد تا روسای جمهور آمریکا راهبردهای دیگری در قبال این منطقه در نظر بگیرند. هدف از این تحقیق، تحلیل و بررسی شکست راهبردهای آمریکا در مهار جمهوری اسلامی ایران، پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون و تأثیر سیاسی، امنیتی و اقتصادی آن بر جمهوری اسلامی ایران و افول هژمونی آمریکا در منطقه غرب آسیا و سطح بین‌الملل بوده است. نتایج تحقیق نشان داد تغییر روند اشتباه در راهبردهای آمریکا در ایران و سطح منطقه، ضمن افول هژمون آمریکا در سطح جهانی و منطقه‌ای زمینه‌ساز پیشرفت، نفوذ و ارتقای جایگاه ایران در تصمیم‌گیری‌های مهم منطقه‌ای شده است.

چکیده با فروپاشی شوروی سابق، نظام تک‌قطبی به رهبری آمریکا در سطح بین‌الملل مطرح شد. سیاست‌های خارجی آمریکا از گسترش پایگاه‌های نظامی در مناطق مختلف، مداخله در جنگ‌های داخلی، منطقه‌ای و نیابتی و غیره را نشان می‌دهد. شکل‌گیری قدرت‌های نوظهور مانند چین و روسیه، شکست‌های پی در پی در کشورهای منطقه غرب آسیا و همچنین ناتوانی در تقابل با ایران به عنوان کشور تأثیرگذار سیاسی و امنیتی در منطقه، زمینه‌ساز افول قدرت آمریکا در سطح بین‌الملل شده است. این پژوهش یک مطالعه توصیفی – تحلیلی بوده و روش گردآوری اطلاعات آن کتابخانه‌ای است و در آن به افول آمریکا در منطقه غرب آسیا و نقش انقلاب اسلامی در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پس از انقلاب اسلامی مقام معظم رهبری تئوری مقاومت و تقابل با سیاست‌های سلطه‌طلبانه آمریکا از سوی ایران را بیان نمودند و این سیاست در ایران اسلامی اجرایی گشت و جمهوری اسلامی برای وسعت بخشیدن به نظریه مقاومت کوشید. نقش امام و مقام معظم رهبری اسلامی در شکل‌پذیری نظریه مقاومت و همگرایی مردم با آن نقش بی بدیل و بنیادی بود و موجبات افول قدرتی آمریکا را در سطح منطقه و بین‌الملل شکل داد.

چکیده ایران همواره سهم عمده‌ای در برنامه‌های اقتصادی و فرهنگی سیاست خارجی آمریکا داشته است که می‌تواند به دلایل همسایگی ایران با شوروی، وجود منابع عظیم نفتی، موقعیت استراتژیک خاص در خاورمیانه و خلیج فارس و عوامل دیگر باشد. هدف علمی این پژوهش، بررسی مراحل نفوذ و سلطه فرهنگی آمریکا بر ایران از کودتای 28 مرداد تا پیروزی انقلاب اسلامی است. در سال‌های پس از جنگ جهانی اول تا به قدرت رسیدن رضاشاه، چشم بسیاری از دولتمردان ایرانی با آمریکا دوخته شده بود و این درحالی بود که در آن زمان فعالیت‌های فرهنگی آمریکا در ایران کمابیش تداوم داشت. بعد از جنگ جهانی دوم نفوذ و سلطه فرهنگی آمریکا در ابعاد وسیع و گسترده‌ای در سیاست خارجی منطقه خاورمیانه و به‌خصوص ایران نمایان گشت. در واقع آمریکایی‌ها پس از جنگ جهانی دوم، بر این باور بودند که سرمایه‌گذاری در آموزش و پرورش منبع تولید مهمی است که می‌تواند زمینه‌های رشد اقتصادی ونوسازی را فراهم آورد. تشکیل و تقویت نهادهایی که در عرصه جهانی فعالیت داشتند، نظیر آژانس بین‌المللی توسعه‌ی آمریکا، طرح مارشال، سپاه صلح، اصل چهار، کمیسیون فولبرایت و غیره، همگی برنامه‌های وسیعی در جهت تحول ساختار آموزشی و اداری ارائه می‌کردند. پژوهش حاضر به مثابه تبیین مساله‌ای تاریخی مراحل نفوذ و سلطه ایالات متحده در ایران، برای شناخت بهتر ریشه‌های خصومت ایران و آمریکا حائز اهمیت است. لذا بررسی مراحل نفوذ و سلطه آمریکا بر ایران از کودتای 28 مرداد تا پیروزی انقلاب اسلامی است که در بعد کاربردی به واکاوی رویه های کم و کیف مناسبات کنونی ایران و ایالات متحده کمک می کند.

چکیده مهم‌ترین تأثیر انقلاب اسلامی بر مردم انقلابی و مبارز جهان، اسلام گرایی و محوری کردن آن در مبارزه بود. با توجه به نگرش آمریکا از قدرت‌سازی ایران در منطقه خاورمیانه، نقش‌یابی ایران در این منطقه به‌عنوان اصلی‌ترین انگاره تهدید در روابط ایران و آمریکا محسوب می‌شود. ایالات متحده درصدد کاهش قدرت ایران، جبهه مقاومت و نیرو‌های سیاسی بود و این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران هرگونه قدرت‌سازی را برای تحقق اهدافی از جمله امنیت، موازنه و ثبات منطقه‌ای می‌خواهد. استکبار آمریکا همواره کوشید تا چهره منفی از صدور انقلاب نشان بدهد و این راهبرد با واقعیت ماهیت صدور انقلاب اسلامی در خارج از قلمرو جغرافیایی ایران مطابقت نداشت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی روسای جمهور آمریکا برای مهار انقلاب، از راهبردهای مختلفی بهره بردند. آنها بعد از انقلاب اسلامی همواره از تمام امکانات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و نظامی خود در راستای تضعیف این انقلاب و ارزش‌های آن استفاده نموده و تنها زوال روز افزون دولت آمریکا در جهان و تثبیت جایگاه انقلاب اسلامی در عرصه بین‌المللی را شاهد بودند. در واقع با پیروزی انقلاب اسلامی، دوران حقارت بار خودباختگی فرهنگی پایان یافت و ملت ایران به این شور و آگاهی رسیدند که با تکیه بر فرهنگ خودی و اسلامی می‌توانند به وابستگی‌ها پایان دهند. در پژوهش حاضر، نگارنده به بررسی پیامدهای تقابل ایران و آمریکا در حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی وسیاسی و همچنین ناکارآمدی و افول قدرت آمریکا پرداخته است.