فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده رفتار گروه سیاسی نهضت آزادی در قبال تحولات انقلابی ایران و علل این رفتار همواره مورد توجه پژوهشگران تاریخ معاصر بوده است. بر این اساس ارزیابی عملکرد و ویژگی‌های رفتاری گروه نهضت آزادی در دوران دفاع مقدس از موضوعات مهم و در خور توجه پژوهش است. به نظر می‌رسد این جریان سیاسی مواضع ضد و نقیضی در قبال جنگ ایران و عراق اتخاذ کرده است از این رو، مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و مطالعات اسنادی تلاش دارد با کاربست نظریه واگرایی سیاسی، به این سوال پاسخ دهد که«زمینه‌های واگرایی سیاسی نهضت آزادی در فرایند جنگ تحمیلی چه بود و در این میان نمایندگان مجلس شورای اسلامی چه مواضعی اتخاذ کردند؟» یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که در آغاز منازعه عراق و ایران، گروه نهضت آزادی به حمایت نظری از دفاع مقدس پرداختند اما پس از گذشت مدت زمان کوتاهی و پس از بازپس‌گیری خرمشهر در 3 خرداد 1363، مواضع این گروه با دگردیسی مواجه گردید و عملکرد نظام سیاسی ایران در مدیریت جنگ تحمیلی را مخالف منافع ملی ایرانیان تلقی کردند. این مواضع موجب گردید تا عموم نمایندگان مجلس شورای اسلامی در برابر آنها صف‌آرایی کنند و مواضع آنها را ناشی از تمایل به غرب، همکاری با گروه‌های معاند انقلاب اسلامی و تقابل با ولایت فقیه ارزیابی کنند.

چکیده تحولات بزرگی که در چند سال اخیر در جهان عرب اتفاق افتاد و پس­لرزه­های آن همچنان ادامه دارد، توجه بسیاری از محققان و تحلیل­گران در حوزه انقلاب­ها را به خود جلب کرده است. در این میان نظریه­های ساختارگرایانه از مهم­ترین رویکردهای پژوهشگران در تبیین انقلاب­ها است. در میان این نظریه­ها،‌ نظریه انقلاب اجتماعی در کتاب«دولت­ها و انقلاب­های اجتماعی» مشهورترین نمونه در میان نسل سوم نظریه­های انقلاب می­باشد. اما با توجه به آنچه که اسکاچپول اذعان دارد،‌ نظریه وی توانایی تبیین انقلاب ایران را ندارد. از اینرو سؤالی که ایجاد می­شود این است که آیا اسکاچپول باید تنها نظریه­اش را در مورد ایران تغییر دهد یا خیر و این نظریه توانایی تبیین سایر انقلاب­های جهان اسلام را دارد. بنابراین هدف مقاله، «مقایسه انقلاب­های مصر، تونس» بر اساس نظریه انقلاب اجتماعی است. سؤال اصلی این مقاله این است که آیا نظریه انقلاب اجتماعی قابلیت تبیین انقلاب­های مصر و تونس را دارد؟ فرضیه مقاله این است که نظریه انقلاب اجتماعی نه تنها توانایی تببین انقلاب ایران را ندارد بلکه این امر در مورد سایر انقلاب­های جهان اسلام نیز صدق می­کند.