فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده مسئله این پژوهش چرایی تداوم چالش بین ایران وآمریکا با استفاده از رویکرد تفکر انتقادی و تحلیل لایه‌ای علت‌ها بوده و تلاش کرده تا به این سؤالات پاسخ دهد که چالش ایران و آمریکا از چه لایه‌هایی برخوردار است و چه عواملی در هر لایه بر این چالش تأثیرگذار بوده‌اند و چگونه در هر لایه می‌توان این چالش‌ها را مدیریت و یا کاهش داد؟
روش مطالعه روشی ترکیبی شامل روش‌های توصیفی و تحلیل مضمون و روش استنتاجی است که به ترتیب برای تبیین علل در لایه‌های مختلف استفاده شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد: علل چالش بین ایران و آمریکا را در سطح رویین و قابل مشاهده از یکسو در اقدامات و از سوی دیگر در سیاست‌های اعلامی طرفین ریشه دارد. در لایه دوم علل عینی مؤثر بر چالش (همچون منافع طرفین و یا بازیگران دیگر در این چالش و یا مؤلفه‌های قدرت) و یا علل ذهنی مانند (تصویر‌سازی‌های ذهنی از یکدیگر) با اهمیت می‌باشند و در سطح سوم این چالش تحت تأثیر دو نوع گفتمان و جهان‌نگری متفاوت از سوی آمریکا و ایران یعنی تلاش برای تحقق رؤیای بزرگ آمریکایی در جهان و آرمان استقلال‌طلبی و مقابله با سلطه‌طلبی از سوی ایران است و در نهایت در عمیق‌ترین سطح علل دو اسطوره مهم یعنی استثنایی‌گرایی آمریکایی و رسالت انقلابی ایران نقش مهمی در تداوم این چالش دارند که می‌توان متناسب با هر لایه راهبردهایی را برای کاهش، مدیریت یا رفع چالش‌ها ارائه داد.

چکیده یکی از دغدغه‌های اندیشمندان مسلمان تجددگرا طی یکصد و پنجاه اخیر، بررسی علل عقب‌ماندگی جوامع اسلامی و تلاش برای ارائه راهکاری برای تحقق نوعی الگوی بومی و دین‌بنیاد از مفهوم توسعه بوده است. از این رو، شاهد شکل‌گیری تنوعی از الگوهای توسعه در کشورهای اسلامی پیشرو همچون ایران، مالزی، ترکیه، قطر و عربستان سعودی هستیم که با توجه به مقتضیات بومی جوامع داخلی و نیز نوع خوانش از اسلام به الگوهای متفاوتی از یکدیگر منتج شده است(بیان مسئله). در این پژوهش با کاربست راهبرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد در صدد تبیین و شناخت لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت از منظر امام خمینی در دوره رهبری ده ساله ایشان بر جمهوری اسلامی ایران هستیم (روش تحقیق). لذا، پرسش تحقیق بدین صورت قابل ابراز است که با عنایت به اهمیت و جایگاه محوری اندیشه توسعه در نگاه امام خمینی، لایه‌های اندیشگی آن بر چه مؤلفه‌های ابتنا یافته است؟ (سؤال تحقیق) بر اساس دسته‌بندی و مقوله‌بندی یافته‌های تحقیقات موجود، لایه‌های تفکری اندیشه پیشرفت نزد امام خمینی بر 5 کلان‌محور: شناسایی پیشران‌ها، آماده‌سازی، آرمان‌شهرپردازی، ضرورت‌های الگوی توسعه، و نیز غایات الگوی توسعه ابتنا یافته است. بر این اساس، الگوی توسعه در نگاه امام خمینی را می‌بایست به صورت یک نظام اندیشگی منسجم و ساختارمند مورد مطالعه قرار داد که اندیشه پیشرفت را با هدف تعمیق فرهنگ توحیدی، و توسعه جامعه اخلاقی بر اساس ضرورت‌های روانشناختی، عناصر فرهنگ اسلامی و با تأکید بر ابعاد وجودی مختلف انسان، با نگاه تجربه تاریخی تمدنی و به دور از چالش‌های الگوهای غیربومی مورد تأکید قرار می‌دهد.