فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده چکیده
از آن‌جایی که اقتدار هر کشور مظهر حیات ، عزّت ملی ، افتخارآفرینی ، پیشرفت و امید به آینده قلمداد می-شود، آیت‌الله خامنه‌ای –به‌عنوان فقیهی برجسته و رهبر جامعه اسلامی- مکرراً و به‌طور پیوسته بر آن تأکید و آن را پشتوانۀ ثبات نظام جمهوری اسلامی در عرصه ملی و بین المللی، حافظ موجودیت، اعتبار و احترام آن در دنیا و تأمین کننده منافع ملی معرفی و به نقش آن در دفع چالش‌ها، تهدیدات و مظالم استکبار جهانی ، توجه و اهتمام ویژه‌ای دارند ؛ و از آن جایی که طبق اصول امامیه برای هر موضوعی از موضوعات فی نفس الامر حکمی مقرر گردیده و صاحب شرع حکم جمیع حوادث را به طور عموم یا به طور خصوص مقرر داشته؛ این تحقیق در صدد پاسخ به این سوال، که آیا دیدگاه نظری و اصول سیاسی حاکم بر رفتار و سیاستهای عملی رهبری ٍ آیت الله خامنه‌ای در راستای تحقق اقتدار نظام اسلامی، برخاسته و مبتنی بر قواعد فقهی اسلام است یا خیر؟ بررسی تا معلوم گردد نظر و منش ایشان در مسئله اقتدار در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، علمی و نظامی از مبانی فقهی –برخاسته از فقه و شریعت اسلامی- ازجمله نفی سبیل، لا ضرر، وجوب تعظیم شعائر الهی و حرمت اهانت به آن‌ها، وجوب حفظ نظام و حرمت اخلال در آن و عدالت نشأت می‌گیرد و به تبع، - به دلیل حجیت ادله چهارگانه قواعد فقهی- یعنی کتاب ، سنت، اجماع و عقل - حجیّت شرعی آنها نیز مسجّل می‌‌گردد.

چکیده بر اساس معارف انقلاب اسلامی، انقلاب پدیده‌ ای تکاملی است که به تغییر نظام سیاسی ختم نمی‌شود و پس از آن هم در جهت تحقق آرمان‌ ها ادامه می‌یابد. علاوه بر این مواجهه نظام اسلامی با مجموعه‌ ای از چالش‌های پیش‌ رو، ضرورت ایجاد تحول را دوچندان کرده است. لازمه تحول مطلوب و پایدار، شناخت عمیق خود این پدیده است؛ در همین راستا پژوهش حاضر به بررسی موضوع تحول از دیدگاه رهبر معظم انقلاب پرداخته است. با توجه به ماهیت اکتشافی این پژوهش و ضرورت کاوش نظری در متون موجود از رهبر انقلاب،‌ در این پژوهش از روش تحلیل مضمونی استفاده شده و درنهایت شبکه مضامین تحول ارائه شده است. لزوم تحول، ارکان و زیرساخت‌ های تحول، منطقه نوآوری در تحول، ویژگی‌ های تحول، زیرساخت‌ های ذهنی تحول، عوامل انسانی تحول، شرایط و توصیه‌ هایی برای تحول و موانع،‌ آفات و بدفهمی‌های تحول ارکان اصلی این شبکه را تشکیل می‌دهد.

چکیده یکی از دل‌مشغولی‌های عمده کارگزاران هر حکومتی پیشرفت و بهبود حکمرانی در حوزه اجتماع و سیاست است، در طول چند قرن گذشته مکاتب گوناگون سعی کرده‌اند با توجه به مبانی اندیشه‌ای و شرایط سیاسی و اجتماعی خود به آن پاسخ داده و راهبردهایی برای رسیدن به آن تعیین نمایند. ایران در طول دو سده گذشته که در مسیر پیشرفت قرارگرفته و دارای تجربیاتی موفق و ناموفق در این عرصه بوده است. بعد از انقلاب اسلامی ایران سعی شد که برنامه‌های پیشرفت برخلاف گذشته غیر تجویزی و برآمده از نیازها، آرمان‌های انقلاب اسلامی و منافع ملی تدوین گردد. این پژوهش بر اساس نظریه داده بنیاد سعی دارد به این سؤال پاسخ دهد که نظریه پیشرفت سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای چگونه قابل تبیین است؟
یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نظریه پیشرفت سیاسی بر اساس مبانی معرفت شناختانه و زمینه‌های سیاسی و اجتماعی در طول تحقق یک فرایند بلندمدت مبتنی بر گفتمان سازی، مدیریت مکتب، فرهنگ و هویت و عقلانیت است که منتج به‌نظام سیاسی کارآمد و ایجاد یک جامعه متحول می‌شود، نظام سیاسی کارآمد مبتنی بر عدالت محوری، شایسته‌سالاری، پاسخگویی و نظارت و جامعه تحول‌خواه مبتنی بر آزادی و برابری سیاسی و اجتماعی، اعتقادی، و جود احزاب، و سازمان‌های غیردولتی، معنویت و اخلاق محوری است؛ موانع تحقق پیشرفت سیاسی به دودسته ساختاری و رفتاری تقسیم می‌شود، هدف پیشرفت سیاسی دست‌یابی به تمدن نوین اسلامی است.

چکیده امید یکی از مقولات مهم و کاربردی برای پیشبرد امور فرد و جامعه به‌حساب می‌آید. امید هرچند در ابتدا مفهومی کلی و بدیهی به نظر می‌آید اما با کمی واکاوی می‌توان پی به پیچیدگی‌های آن برد. در مقاله حاضر هدف دستیابی به جهت‌گیری‌ها نسبت به امید و نقش آن در آینده انقلاب اسلامی است. از اینرو مسئله تحقیق چیستی و چگونگی تحقق امید در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر بیانیه گام دوم است. روش این تحقیق کیفی بوده و در جمع‌آوری داده‌ها از روش اسنادی و در تحلیل داده‌ها از تحلیل مضمون بهره گرفته‌شده است. یافته‌های تحقیق 5 مضمون اصلی را از بیانیه گام دوم نشان می‌دهد که مضمون عصر جدید عالم به‌عنوان مضمون پایه شناسایی شد. به این معنا که با آغاز انقلاب اسلامی دوران جدیدی شکل‌گرفته که با دشمنی دشمنان همراه بود اما ظرفیت‌های امیدبخشی برای مقابله با آن‌ها وجود دارد که درواقع مهم‌ترین این ظرفیت‌ها امید و اعتماد است. از نتایج این مقاله آن است که امید در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای کلید همه قفل‌ها و مایه پیشرفت و حرکت روبه‌جلو است و امید تعبیر به اعتماد و اطمینان و نیز حرکت و پیشرفت شده است.

چکیده انقلاب اسلامی نقطه‌ی عطفی در تاریخ ایران به شمار می‌رود که مفاهیم تازه‌ای را به حوزه‌ی گفتمان سیاسی و اجتماعی ایران وارد کرد. این انقلاب بر پایه اندیشه‌های فقهی ـ سیاسی مکتب تشیع شکل گرفته که یکی از اصلی‌ترین آموزه‌های آن، عدالت و تحقق عدالت اجتماعی در جامعه می‌باشد. معمارکبیر انقلاب اسلامی با آرمان عدالتخواهانه، مردم را به مبارزه با تبعیض و بی‌عدالتی فراخواند. اکنون که سال‌ها از آن فریادهای عدالتخواهانه می ‌گذرد، دغدغه‌ی عدالت، آزمون دشواری را فراروی کارگزاران نظام نهاده تا کارآمدی خود را در آیینه‌ی عدالت بنگرند. رهبر معظم انقلاب اسلامی همواره اجرای عدالت بخصوص عدالت اجتماعی را در جامعه به مسئولان و کارگزاران توصیه می‌کردند و بر لزوم تحقق آن تأکید دارند. باید اذعان کرد که علی‌رغم تلاش کارگزاران در طول 42 سال گذشته، آنچنان که شایسته نظام اسلامی می‌باشد عدالت اجتماعی به معنای واقعی کلمه در جامعه تحقق نیافته است. سؤال اصلی پژوهش، این است که چه موانعی در راه تحقق عدالت اجتماعی وجود دارد و چه مواضعی از جانب مقام معظم رهبری در راستای رفع این موانع ارائه شده است؟ روش پژوهش در مقاله‌ی حاضر، توصیفی‌ـ تحلیلی است و اطلاعات به صورت کتابخانه‌ایی گردآوری شده و بر مبنای این اطلاعات و داده‌ها، موضوع فوق مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که برای اجرای هر چه بهتر عدالت اجتماعی در جامعه باید نظریه‌ای ناب و اصیل در خصوص عدالت اجتماعی، از دیدگاه‌ مقام معظم رهبری که منطبق بر متون دینی است، استخراج گردد و به صورت قانونی، توسط کارگزاران نظام در جامعه به اجرا درآید.

چکیده پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 57 به رهبری امام خمینیv، منشأ تحولات عظیمی در منطقه و جهان گردید؛ این انقلاب چهل دهه از عمر خود را با وجود فشارها و تحریم­های خارج و موانع داخلی از جانب دشمنان به خصوص آمریکا با موفقیت گذرانید. مقام معظم رهبری در پایان چهل سالگی بیانیه­ای تحت عنوان گام دوم انقلاب اسلامی را مطرح کردند. با توجه به اینکه بیانیه از سوی شخصیت والامقام و رهبر انقلاب اسلامی تدوین‌شده، پرداختن به موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف پژوهش حاضر راجع به دلایل ضرورت ابلاغ بیانیه است. در این پژوهش از روش تحلیل اسنادی که از انواع روش­های کیفی است استفاده شده است. با این روش، اسناد و مدارک موجود شامل کتب، مقالات مجموعه بیانات و سخنرانی­های رهبری بررسی شده است. براساس یافته­های پژوهش بیش‌ترین تأکیدات رهبری پیرامون امید جوانان به آینده، اقتصاد مقاومتی، چشم ‌انداز و بازخوانی شعارها و اهداف انقلاب است. بیانیه بسیار به‌ موقع بود و ضرورت داشت که دستاوردهای انقلاب به همه‌­ی ملت به ویژه جوانان اعلام گردد؛ تا با مطالعه گذشته و مقایسه این دستاوردها با رژیم پهلوی و قاجار، قضاوت‌­های اشتباهی که بعضی­ها علیه انقلاب اسلامی داشتند، از بین برود. در واقع بیانیه به دستاورد­ها و گزارش عملکردی از انقلاب اشاره دارد و افق آینده را ترسیم کرده است. لذا برای تحقق آرمان بزرگ­‌تر یعنی ایجاد تمدن اسلامی مهم­‌ترین راه­‌کار مقاومت و عدم تسلیم است.

چکیده بنا بر مدنی­الطبع بودن نوع بشر، امنیت به ‌عنوان یک مقوله فطری در طول تاریخ در ابعاد و سطوح مختلف، مورد توجه همه نظام‌ها سیاسی، ادیان، مکاتب و ایدئولوژی‌ها بوده است. تثبیت، نهادینگی و دغدغه­مندی مسئله امنیت در ابعاد و سطوح مختلف آن به‌طور اخص بعد فرهنگی در سطح جامعه، نقش غیره قابل‌انکاری در پایداری و ضرورت نظم اجتماعی، حیات سیاسی مطلوب و دست‌یابی به پیشرفت و توسعه مادی ـ معنوی در همه نظام‌های سیاسی دارد و داشته است .در این پژوهش تلاش شده است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانه‌ای ـ اسنادی با تحلیل بیانات رهبر انقلاب به واشکافی و تحلیل مقوله امنیت فرهنگی در نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران پرداخته ­شود. در این راستا مساعی برآن است به این سؤال پاسخ دهد که در منظومه فکری و نگاه مدیریتی مقام معظم رهبری، امنیت فرهنگی چه جایگاهی دارد؟ نسبت فرهنگ وامنیت چگونه ارزیابی می‌شود؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که فرهنگ همواره در تئوری‌ها و نظریه‌پردازی‌های مدیریت اجتماعی، به عنوان محوریت و شاکله ساختاردهی و سازماندهی نظام اجتماعی مطرح بوده است، اخیراً با مطرح‌شدن پاردایم جهانی‌شدن فرهنگ و رشد فناوری‌های ارتباطی ـ اطلاعاتی، بر اهمیت آن افزوده‌ شده است. انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان حرکت و جنبشی فرهنگی به این مسئله به صورت ویژه توجه داشته است. در بیانات و آثار مختلف رهبر انقلاب، اغلب نابسامانی‌ها، معضلات و ناهنجاری‌­های اجتماعی، معلول اختلال و هرج مرج موجود در قرارگاه فرهنگی کشور بوده؛ از این‌رو با تکیه ‌بر مبانی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی اسلامی، تزریق امنیت فرهنگی و برون‌رفت از وضعیت موجود با اخلاق­محوری، معنویت­گستری، عقلانیت، در قالب کار جهادی، خدمت­محوری، سبک زندگی ایرانی ـ  اسلامی، تمدن نوین اسلامی، آتش به اختیار بودن همه اقشار جامعه امکان‌پذیراست.

چکیده اقتدار، مبحثی راهبردی و نیاز مبرم حکومت‌ها است. از مهم‌ترین عواملی که در اقتدار ملی اثرگذار است، رهبر جامعه است. پس از رحلت امام خمینی(ره) تاکنون، رهبری ایران اسلامی بر عهده‌ی آیت‌الله خامنه‌ای است. اقتدار از منظر ایشان بسیار مورد توجه بوده است و آثار مهمی دربردارد. اثر حاضر، پژوهشی توصیفی-اکتشافی است که با استفاده از فرایند تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA، آثار اقتدار ملی را در بیانات معظم‌له بررسی و مبانی قرآنی آن را استخراج نموده است. دستیابی به اهداف و منافع اثری است که اقتدار ملی در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در پی دارد که خود به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. آثار داخلی به‌ترتیب فزونی شامل: برقراری امنیت، ایجاد عزت و عظمت، بقاء و ثبات کشور، برپایی دین و اخلاق و حرکت و پیشرفت کشور است. آثار خارجی نیز به ترتیب شامل: تأثیر بر دشمن، تأثیر بر دیگر ملل و تأثیر بر مناسبات و روابط بین‌الملل است.

چکیده گفتمان آیت‌الله خامنه‌ای برآمده از خوانشی از اسلام، گفتمان انقلاب اسلامی و امام خمینی+ است. این گفتمان در حوزه سیاست خارجی، خرده‌گفتمان‌هایی را تحت تأثیر قرار داده است که یکی از آنها در مورد رابطه با آمریکاست. در این مقاله نگارندگان تلاش دارند تا با استفاده از تحلیل گفتمان به عنوان روش تحلیل و چارچوب تئوریک که متأثر از اندیشمندانی چون لاکلائو و موفه است، موضع آیت‌الله خامنه‌ای را در مورد رابطه با آمریکا بررسی کنند.