فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده از جمله مفاهیم مهم در ادبیات سیاسی و اجتماعی جوامع، مفهوم جنگ است. بازخوانی نظرات شاخصی که در خط دهی به سیاست‌های کلی جامعه تأثیرگذار است می‌تواند به تعریف کاملتری از پدیده مورد نظر منتهی شده و چشم انداز سیاسی و اجتماعی جوامع را با دقت بیشتری تبیین نماید. در نوشتار حاضر با پرداختن به مفهوم جنگ در گفتمان انقلاب با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس الگوی سه سطحی فرکلاف مشخص شد که وقوع انقلاب اسلامی به باز تعریف ساختارهای مفهومی و ارزشی تازه‌ای منجر شد و برخی از حوزه‌های معنایی را در مناسبات جهانی قدرت را تغییر داد. محوریّت نظام و ساختار تازه‌ای که در ایران رقم خورد، تشکیل حکومت دینی است. این امر سبب بروز تحولات بنیادین از جمله به وجود آمدن یک رقیب ایدئولوژیک در سطح مناسبات جهانی قدرت شد. با به وجود آمدن چنین شرایطی، نظام‌های سیاسی-اجتماعی و ساختارهای قدرت باز تعریف شده و صورتی جدید می‌یابند. قدرت‌های موجود که گفتمان تازه را بر نمی‌تابند برای حفظ وضع موجود و تثبیت قدرت، ‌به مقابله با آن برخاسته و در این مسیر صورت‌های گوناگون اعمال قدرت را می‌آزمایند. در این سیر تطوّر تاریخی شیوه منازعه و مقابله در ساختار قدرت از جنگ سخت و نظامی به تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی، قتل عام فرهنگی، ناتوی فرهنگی، جنگ نرم فرهنگی می‌انجامد که در زمان حاضر با مجموعه‌ای از انواع روش‌های اعمال قدرت مواجه هستیم که در نهایت به شیوه جنگ ترکیبی می‌انجامد. غیریّت سازی، دشمن شناسی و اقتدار از جمله دال‌های مرکزی گفتمان جنگ است و مفاهیم دفاع، جهاد، مبارزه،‌ بصیرت و مقاومت مفاهیمی هستند که در تکمیل این شبکه گفتمانی دخیل هستند.

چکیده هدف پژوهش حاضر تحلیل گفتمان بیانیه گام دوم انقلاب به منظور ایجاد یک نظام رفتاری برای اقدام است. این پژوهش از نظر طرح، کیفی و از نوع تحلیل گفتمان بوده و از نظر هدف در زمره پژوهش‏­های بنیادی قرار می­‏گیرد و با روش تجزیه و تحلیل مضمون انجام شده است. در پژوهش حاضر قلمرو پژوهش متن بیانیه گام دوم انقلاب و تحلیل بر مبنای این سند صورت پذیرفته است. به منظور تصدیق اعتبار ‌داده‌­های پژوهش از مفاهیمی همچون باورپذیری، قابل دفاع بودن و امانتداری استفاده شد. یافته‌­های پژوهش حاکی از آن است که گفتمان گام دوم انقلاب به مثابه یک نظام رفتاری در قالب مضامین مفهومی، ساختاری و عملکردی قابل تبیین می­‌باشد. از‌این‌رو بعد مفهومی شامل مؤلفه­‌هایی از قبیل درک معنای گام دوم انقلاب، هدف، ضرورت و راهکارها می‌­باشد. در بعد ساختاری مؤلفه­‌هایی از قبیل جهت‌­گیری راهبردی، طرح سازمانی و بستر فرهنگی اهمیت می­‌یابند. نهایتاً در بعد عملکردی نیز مؤلفه­‌هایی شامل فعالیت­‌های اصلی (مرکزی)، اقدامات زمینه­‌ساز و ملاحظات عملکردی قابل تبیین می­‌باشد. با توجه به تأکید مقام معظم رهبری بر عملی ‌سازی بیانیه گام دوم انقلاب و ضرورت کاربست الگویی کاربردی و از سوی دیگر با توجه به عدم وجود نظام رفتاری برای اقدام فراگیر، نظام رفتاری ارائه شده در این پژوهش و تلویحات کاربردی آن می­تواند به عنوان مبانی برای عمل مورد مداقه قرار گیرد.

چکیده ز ظهور و بروز انقلاب اسلامی تا کنون شاهد چالش جدی انقلاب اسلامی با نظام سلطه آمریکا در حوزه های داخلی، منطقه ای و بین المللی می باشیم. شناخت ماهیت حقیقی مکنون در انقلاب اسلامی و همچنین آشنایی با ذات اهریمنی نظام سلطه آمریکا،‌ کمک قابل توجهی در فهم چالش میان این دو گفتمان می کند. بدین جهت در پی پاسخ به این سوال هستیم که " گفتمان واگرایی آیت الله خامنه ای با نظام سلطه آمریکا از چه مبنا و ماهیتی برخوردار است؟" لذا با استفاده از مدل تحلیل گفتمان - متأثر از نظریه‌ی اندیشمندانی چون لاکلائو و موفه- و بر مبنای روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی موضوع پرداختیم. یافته های پژوهش حاضر حکایت از این دارند که آیت الله خامنه ای،‌در عرصه سیاست خارجی،‌ "استکبار ستیزی" را دال مرکزی انقلاب اسلامی دانسته و بر مبنای اصول سیاسی بر آمده از قرآن،‌ روایات،‌ سیره عملی ائمه معصومین و گفتار و رفتار امام خمینی(ره)، گفتمان نظام سلطه آمریکا،‌ با دال مرکزی " لیبرال دموکراسی" را خطر جدی بشریت، دیانت، جامعه و جهان دانسته و بدین جهت رویکرد واگرایانه نسبت به آن اتخاذ نموده است.

چکیده انقلابی‌گری از موضوعات بسیار مهم و قابل بررسی در حیطه اندیشه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران است و ضرورت دارد از دریچه ارزش‌های بومی و اسلامی درباره آن سخن گفته شود، به همین سبب در مقاله حاضر به بررسی این موضوع در اندیشه سیاسی رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله خامنه‌ای پرداخته و به این سؤال پاسخ داده شده است که: اجزای گفتمان انقلابی‌گری در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای چیست؟ با توجه به اینکه در بیانات معظم له، طیفی از مطالب-از تعریف این مفهوم گرفته تا اثرات آن در تاریخ جمهوری اسلامی- دیده می‌شود، مناسب‌ترین چارچوب روشی برای تحلیل داده‌های این تحقیق، دیدگاه تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف تشخیص داده شد. بنابراین موضوع انقلابی‌گری، در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین دنبال گردید؛ در سطح توصیف، ارزش‌مداری، آزمان‌‌گرایی، آزادی‌خواهی، حساسیت در برابر دشمن وتقوای دینی-سیاسی به عنوان دال‌های گفتمانی بیان گردید و دال مفهومی ارزش‌مداری به عنوان دال مرکزی معرفی شد. در سطح تفسیر انقلابی‌گری نیز به عوامل مؤثر در تکوین و تطور گفتمان انقلابی‌گری پرداخته شد و مواردی همچون انقلاب صدر اسلام، نقش مبلغان، واژه‌سازی و نهادسازی احصا گردید. در نهایت، در تبیین گفتمان انقلابی‌گری، به غیریت‌سازی گفتمان انقلابی‌گری، کارکردهای اجتماعی محقق شده این گفتمان و نحوه بهبود آن پرداخته شد.