فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده حکمت متعالیه، که در دوران صفویه توسط ملا صدرا مطرح شد با تلفیق عقل، نقل و شهود، وارائه نظامی هماهنگ از معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی، توانست جایگاه ویژه‌ای در عرصه نظری وعملی در نظام فکری مسلمانان واندیشمندان ورهبران انقلاب اسلامی پیدا کند. که در این مقاله سعی شده است با استفاده از روش توصیفی و جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی و کتابخانه‌ای و نیز بکارگیری نظریه پخش روند پخش، گسترش و تکامل حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی بررسی قرار گیرد. سئوالات این پژوهش عبارتند از: بسترها و زمینه‌های رشد و گسترش حکمت متعالیه کدامند؟حاملان این تفکر در طول این دوره چهار صد ساله چه کسانی هستند؟سیر حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی با چه موانع وچالشهایی مواجهه بوده است؟ودرنهایت این تفکر فلسفی چگونه برانقلاب اسلامی تاثیر گذار بوده است ؟
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهدکه حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی عمدتا از طریق پخش غیر سلسله مراتبی و با فراز و فرودها ی مختلف وتوسط مجموعه ای از حاملان انجام شد ودر سیر این روند اندیشه های اخباری وعقل ستیز از یکسو واندیشه های سکولار تحت تاثیر مدرنیته غربی از سوی دیگر از جمله چالشهای مهم این تفکر بوده اند که متفکران حکمت متعالیه با نقد جدی این دو جریان فکری وبهره مندی از نقاط مثبت آنها ، موفق به ارائه الگوی میانه ای مبتنی بر گزینش وتصرف در مواجهه با اندیشه ها شدند. که مبتنی بر دوگانه هایی مانند پیوند بین دنیا وآخرت ، پیوند بین عدالت وآزادی وپیوند بین فرد وجامعه وهمچنین بین اسلامیت وایرانیت وپیوند عقل ونقل و... می باشد که این اندیشه های پیوندی نقش مهمی در شکل گیری اندیشه های انقلاب اسلامی داشت.

چکیده انقلاب اسلامی ایران دارای پیامدهای فراملی است که توانست روح تازه ای در کالبد مسلمانان جهان به خصوص شیعیان بدمد. یکی از مهمترین آن ها گروه های شیعی در جمهوری آذربایجان است. شیعیان اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل می دهند و این کشور، دومین کشور شیعی جهان به شمار می رود. دغدغه این مقاله پاسخ به این پرسش است که انقلاب اسلامی ایران در همگرایی گروه های شیعی آذربایجان چه تاثیری داشته است؟با استفاده از نظریه پخش به مثابه چار چوب نظری، به روش توصیفی- تحلیلی، به دنبال اثبات این فرضیه است که «انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان جمهوری آذربایجان که در دهه های گذشته تحت تاثیر نظام سیاسی سکولار حاکم بر این کشور، و به دور از اندیشه اسلام سیاسی و جنبش های دینی به سر می بردند، تحرک و جان تازه بخشیده است. یافته ها و نتایج به دست آمده بیانگر آن است که بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر شیعیان آذربایجان، از طریق پخش جابجایی، سرایتی و سلسله مراتبی به خاطرقرابت فرهنگی، مذهبی وجغرافیایی دو کشور ایران وجمهوری آذربایجان وهمسویی رهبران احزاب وگروههای شیعی آذربایجان با رهبران انقلاب اسلامی ایران بیش از هر عامل دیگری در میان مبدأ، مقصد و موضوعات پخش تأثیر گذار بوده است.

چکیده (زمینه پژوهش:) انقلاب اسلامی ایران، بزرگ‌ترین اتفاق و تحوّل قرن اخیر بوده که به دلیل خاستگاه، نوع شکل‌گیری و قِوام؛ ارزش‌ها و آرمان‌های مخصوص به خود را داشته که اشاعه آن‌ها وظیفه همه نهادهای مرتبط با نظام اسلامی است. چنان که حوزه‌های علمیّه، از خاستگاه‌های انقلاب بوده و در این زمینه نقشی اساسی دارند. (روش و هدف:) کاوش حاضر، با روشی توصیفی تحلیلی و با چارچوب نظریه پخش، به دنبال تبیین نقش حوزه‌های علمیّه در گسترش ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی است. (یافته‌ها:) نظام ارتباطی سه‌گانه «حوزه‌های علمیه؛ انقلاب اسلامی؛ ارزش‌ها» در قالب عوامل و انواع پخش، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و ضمن بررسی واژگان مرتبط، چهار شاخصه انقلاب اسلامی تبیین گردید: «استقلال و آزادی؛ مردمی بودن؛ فراگیری؛ دفاع از مستضعفان جهان». به دلیل خاستگاه انقلاب اسلامی و ارتباط عمیق حوزه‌های علمیّه و روحانیّت با مردم، گسترش ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی، نیازمند استمرار نقش‌آفرینی حوزه‌های علمیّه است. (نتایج:) کاوش‌ها نشان داد که تداوم نقش‌آفرینی، در گرو الزامات شناختی، رفتاری و ابزاری ویژه‌ای بوده و طرح‌ریزی در سه ساحت مواجهه حوزه با «خود، مردم و بیگانگان» ضروری است. در بعُد درونی حوزه، «آگاهی به مسائل روز، نوآوری و آینده‌نگری» و «تعلیم و تربیت طلاب اندیش‌مند و ولایت‌مدار» ضروری بوده و در ساحت بیرونی، «مردم‌گرایی»، «نقش‌آفرینی فرهنگی، سیاسی و اجتماعی» و «پاسداشت شعائر اسلامی و انقلابی» و نیز، «استکبار ستیزی و نفی سلطه بیگانگان» مورد توجه قرار می‌گیرد. (نوآوری:) تبیین رابطه حوزه‌های علمیّه در زمینه گسترش ارزش‌های انقلاب اسلامی، با نگاهی آینده‌نگر و در قالب نظریه پخش، از نوآوری‌های پژوهش حاضر تلقّی می‌گردد.

چکیده مقاله حاضر تلاش می‏­کند، بخشی از بازتاب­‏های انقلاب اسلامی در کشور یمن را بر اساس نظریه پخش «انتشار» تحلیل کند. از این ‏رو، انقلاب اسلامی با وجهه دینی – معنوی بستر و مبدا پخش؛ و کشور اسلامی یمن مقصد پخش و اشاعه هستند. نگارنده در صدد است به این سوال اساسی پاسخ دهد که، انقلاب چه تاثیری در بیداری اسلامی یمن داشته و چگونه بازتاب یافته است؟ برای بررسی موضوع، از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده و برای تبیین نیز نظریه پخش انتخاب شده است. داده­‏ها و اطلاعات به روش کتابخانه­‏ای گردآوری شده است. بررسی شواهد نشان می­‏دهد، انقلاب اسلامی در یمن از جنبه سیاسی و معنوی اثر بخش بوده است. تحلیل و بررسی صورت گرفته بر اساس نظریه پخش و انتشار نشان می­‏دهد که افزایش ظرفیت مقاومت مردمی و انصارالله، رویکرد اسلام‏گرایی سیاسی ریشه در بازتاب انقلاب اسلامی دارد. الگوگیری گروه‏­هایی مثل انصارالله و نهضت‏­های اسلامی از انقلاب اسلامی، مقاومت و ایستادگی در مقابل منافع قدرت­‏های بزرگ، به خصوص عربستان از مهم­‏ترین شواهد عینی پخش و تاثیرپذیری از انقلاب است.

چکیده انقلاب اسلامی ایران به­عنوان "نخستین و بزرگ­ترین انقلاب مذهبی قرن بیستم میلادی" توانست منجر به درهم شکنندگی نظام­ تئوری و ساختاری در سطوح ملّی، منطقه­ای و جهانی شود. انقلاب 1357 ایران با ماهیتی اسلامی و بازتاب­های جهانی کوشید تا به ‌مثابه­‌ی یک الگوی انقلابیِ فرا سرزمینی به محیطی گیرا و تأثیرگذار برای کشورهای مسلمان و غیرمسلمان جهان مبدل گردد. ازاین­‌رو، پژوهش حاضر بر اساس نظریه پخش که الگوی نظری مناسب برای واکاوی بازتاب­ انقلاب­های فرا ملّی است، این سؤال را طرح نموده که کدام ‌یک از کشورهای اسلامی بیشترین تأثیر را از انقلاب اسلامی ایران پذیرفته است؟ فرضیه­ی این پژوهش بدین شرح است که افغانستان نخستین کشور در بین کشورهای اسلامی بوده که بیشترین تأثیر را از انقلاب اسلامی ایران پذیرفته است. نتایج یافته­های نوشتار حاکی از آن است که علاوه­ بر عوامل داخلی، دخالت­ قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای یکی از موانع اصلی نفوذ هرچه بیشتر انقلاب اسلامی ایران در افغانستان بوده است. تحولات اخیر به­ویژه تشدید حضور نیروهای نظامی آمریکا در افغانستان بر صحت این ادعا می­افزاید و از نظر نگارندگان مقاله­، این کارشکنی­ها ادامه داشته و بیگانگان هیچ­گاه دست از خدشه­دار کردن چهره انقلاب اسلامی ایران در افغانستان برنخواهند برداشت.  

چکیده در این پژوهش، تلاش بر آن است تا با استفاده از نظریه پخش، تحلیلی بر تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشور ترکیه داشته باشیم. در این راستا، ترکیه به عنوان مقصد و حوزه پخش از حیث محیط پذیرا و ناپذیرا مورد بررسی قرار گرفته است. موضوع پخش که همان انقلاب اسلامی ایران است در عرصه‌های مختلف مطالعه شده و انواع پخش نیز توضیح داده شده است. سرانجام با تأیید تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر ترکیه، به این نتیجه رسیدیم که نقش اسلام در صحنه اجتماعی و سیاسی ترکیه در آینده افزایش خواهد یافت.