فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده تحقیق نشان می‌دهد که در دوره پیش از بیداری اسلامی، همگرایی ایران و عربستان و مصر بر اساس مشترکات فرهنگی و تاریخی و همچنین منافع اقتصادی شکل گرفته بود، اما واگرایی‌های سیاسی و ایدئولوژیک نیز وجود داشت. بعد از بیداری اسلامی، همگرایی و واگرایی این سه کشور بر اساس تعاملات پیچیده سیاسی، مذهبی، و اقتصادی شکل گرفت. این تعاملات شامل رقابت برای نفوذ منطقه‌ای، اختلاف در تفسیر اسلام سیاسی، و واکنش به تحولات جهانی مانند بیداری اسلامی بود. در نهایت، تحلیل نشان می‌دهد که عوامل داخلی مانند ساختار سیاسی، عوامل خارجی مانند مداخلات قدرت‌های بزرگ، و عوامل ایدئولوژیک، همگی در شکل‌گیری این الگوی پیچیده همگرایی و واگرایی نقش کلیدی داشته‌اند. این مقایسه، به درک بهتر تحولات منطقه‌ای و چالش‌های پیش روی ایران، عربستان و مصر کمک می‌کند. روش این تحقیق مقایسه‌ای است که با توجه به نظریه منطقه گرایی علل و عوامل همگرایی و واگرایی ایران با عربستان و مصر قبل و بعد از بیداری اسلامی مقایسه شده است.

چکیده بی­گمان جمهوری اسلامی ایران یکی از قدرت‌های عمده و تأثیرگذار در تحولات منطقه خاورمیانه به شمار می­رود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از مهمترین حوزه­های نفوذ و تاثیرگذاری سیاست­خارجی جمهوری اسلامی ایران، کشور یمن بوده است. اگرچه انقلاب اسلامی، جرقه الگوگیری و بیداری اسلامی را در میان شیعیان یمن و از آن جمله زیدی­ها و جنبش­ حوثی­­های این کشور ایجاد نمود، با این حال پس از اوج­گیری خیزش مردمی یمن پس از سال 2011 میلادی این بیداری بیش از پیش تقویت گردید. شکل­گیری یک حکومت مردمی که خواسته اصلی انقلابیون یمن است، می­تواند منافع تهران را تقویت کند. از این­رو، عربستان سعودی به عنوان رقیب اصلی ایران ‌در منطقه، همواره سعی نموده است تا موازنه قدرت را در منطقه به ضرر ایران و به سود خود حفظ نماید و حمله این کشور به یمن و سعی در ایجاد یک اتحاد عربی و همچنین به راه انداختن تبلیغات رسانه­ای علیه ایران، درواقع ریشه در اوج‌گیری قدرت ایران در منطقه دارد. بر این پایه، پرسش اصلی پژوهش پیش­رو این است که جمهوری اسلامی ایراندر قبال تحولات سیاسی یمن چه رویکردی را در سیاست­خارجی خود اتخاذ کرده است؟ یافته­های پژوهش حاکی از آن است که جمهوری اسلامی ایران بر پایه گفتمان انقلاب اسلامی، با تقویت حس انقلابی و حمایت معنوی و سیاسی از جنبش شیعیان در یمن تلاش کرده است تا با استقرار حکومتی شیعی و هم­پیمان در این کشور، قلمروی نفوذ و قدرت منطقه­ای خود در غرب آسیا را وسعت بخشد و از گسترۀ نفوذ و بازیگری عربستان در سطح منطقه بکاهد. روش پژوهش کیفی از نوع تبیینی- علّی و روش تحلیل داده ها بر پایه بهره­گیری از منابع کتابخانه­ای صورت گرفته است.

چکیده در میان کشورهای اسلامی، مصر از جایگاه ویژه‌‌ای برخوردار است به دلایل مختلف ازجمله، وجود دانشگاه الازهر، حرکت اخوان المسلمین، مصلحان بزرگ، دین اسلام، تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی ایران در ماهیت اسلامی انقلاب مصر با توجه به پیشینه بلندی که در اسلام‌گرایی دارد نمی‌‌توان تشکیک کرد.
مصر پیشتاز حرکت‌‌های اسلام‌گرایانه در جهان اسلام است و تبلور آن اخوان المسلمین است. به همین سبب مقابله باجنبش اخوان المسلمین ومبارزه باآن وکنترل اسلام‌گرایی در مصر یکی از سیاست‌‌های غرب و امریکا در بیداری اسلامی است، در این پژوهش به تأثیر انقلاب اسلامی ایران در مصربربیداری اسلامی مصر،و شخصیت‌‌های تأثیرگذار بر بیداری اسلامی در آن کشور و خواسته‌‌ای مردم مصر در بیداری اسلامی پرداخته شده این پژوهش تحلیلی وکتابخانه‌ای است.

چکیده مقاله حاضر تلاش می‏­کند، بخشی از بازتاب­‏های انقلاب اسلامی در کشور یمن را بر اساس نظریه پخش «انتشار» تحلیل کند. از این ‏رو، انقلاب اسلامی با وجهه دینی – معنوی بستر و مبدا پخش؛ و کشور اسلامی یمن مقصد پخش و اشاعه هستند. نگارنده در صدد است به این سوال اساسی پاسخ دهد که، انقلاب چه تاثیری در بیداری اسلامی یمن داشته و چگونه بازتاب یافته است؟ برای بررسی موضوع، از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده و برای تبیین نیز نظریه پخش انتخاب شده است. داده­‏ها و اطلاعات به روش کتابخانه­‏ای گردآوری شده است. بررسی شواهد نشان می­‏دهد، انقلاب اسلامی در یمن از جنبه سیاسی و معنوی اثر بخش بوده است. تحلیل و بررسی صورت گرفته بر اساس نظریه پخش و انتشار نشان می­‏دهد که افزایش ظرفیت مقاومت مردمی و انصارالله، رویکرد اسلام‏گرایی سیاسی ریشه در بازتاب انقلاب اسلامی دارد. الگوگیری گروه‏­هایی مثل انصارالله و نهضت‏­های اسلامی از انقلاب اسلامی، مقاومت و ایستادگی در مقابل منافع قدرت­‏های بزرگ، به خصوص عربستان از مهم­‏ترین شواهد عینی پخش و تاثیرپذیری از انقلاب است.

چکیده انقلاب یکی از پدیده‌­های نادر، جذاب و پیچیده اجتماعی می­‌باشد که تبیین آن متضمن در نظر گرفتن وجوه متعدد و متنوع دخیل در ظهور آنست. در اینجا و با توجه به موضوع، صرفاً بر وجوه فرهنگی انقلاب اسلامی اشاره خواهد شد. اصولاً انقلابها در بستر و موقعیت خاصی حادث می‏­شوند. در وقوع وضعیت انقلابی، بیداری، بسیج سیاسی توده­‏ها، تحرک اجتماعی، مشروعیت‏زدایی از نظم سیاسی پیشین و طراحی نظم مشروع و مطلوب و استقرار نظام مردمی و انقلابی، ایدئولوژیهای انقلابی به عنوان موتور حرکت انقلاب عمل کرده است.
هدف این تحقیق ضمن بررسی اهمیت انقلاب ایران به مقایسه آن و کشورهای عربی با توجه به ویژگی­های انقلاب پرداخته و در نهایت به تأثیری که انقلاب ایران بر جریان بیداری اسلامی و اهمیتی که تشیع و رهبری در پیروزی انقلاب دارد،پرداخته شده است.این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی در صدد پاسخ به این سوالات است که عامل و ویژگی اصلی انقلاب ایران کدام بوده است که تأثیر مهمی را بر انقلاب عربی به جا گذاشته است؟ و وجه تشابه و تفاوت انقلاب اسلامی ایران و با انقلاب کشورهای عربی در چه مواردی می­باشد؟
نوع تحقیق حاضر توصیفی و تحلیلی است که بر اساس ویژگی­های انقلاب به اهمیت مفهوم انقلاب ایران و تأثیری که بر بیداری اسلامی دارد به تحلیل بحث پرداخته شده است. با توجه به ماهیت و نوع موضوع مورد مطالعه، گردآوری اطلاعات از روش‎­های گوناگون و بر مبنای روش کتابخانه‌­ای و اینترنتی صورت پذیرفته و تجزیه و تحلیل یافته‎­ها نیز عمدتاً با شیوه تحلیل کیفی انجام پذیرفته است.

چکیده یکی از پدیده‌های قابل توجه سال‌های اخیر، رسانه‌های اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی بوده‌اند که با توجه به قابلیت‌ها،کاربردها و آثار، نگاه‌های مختلفی را به خود معطوف داشته‌اند، به ویژه پس از تحولات انقلابی بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا که به زعم برخی اگر این نوع رسانه‌ها نبودند، انقلاب‌ها به وقوع نمی‌پیوستند. این مطالعه به دنبال بررسی چگونگی ایفای نقش رسانه‌های اجتماعی در انقلاب‌های عربی است؛ انقلاب‌هایی که برخی معتقدند توسط شبکه‌های اجتماعی پیش رفته‌اند و عناوینی چون انقلاب‌های «فیس بوکی» و «توئیتری» به آنها داده‌اند. لذا برخی مدعی‌اند که اینترنت و ابزارهای آن نقش تعیین‌کننده‌ای در حرکت‌های انقلابی بیداری اسلامی داشته‌اند. این مطالعه ضمن پذیرش اصل تأثیرات رسانه‌های اجتماعی در تحولات بیداری اسلامی، در خصوص میزان آن ادعایی ندارد، اما در نحوه ایفای نقش رسانه‌های اجتماعی بر این ادعاست که رسانه‌های اجتماعی در توانمندسازی شهروندان و تعمیق حرکت‌های اعتراضی نقش مؤثری داشته‌اند. این نوشتار همچنین تلاش می‌کند ذیل دیدگاه‌های ارتباطات توانمندساز و نظریه صدا با استفاده از اطلاعات و منابع در دسترس به این مسئله بپردازد که کنشگران تحولات بیداری اسلامی تا چه حد از رسانه‌های اجتماعی چون فیس بوک توئیتر و یوتیوب جهت افزایش آگاهی و سامان‌دهی شرایط سیاسی استفاده نموده‌اند. لازم به ذکر است در این نوشتار، تحولات کشورهای عربی به دلایل مختلف ـ که تبیین آن مجال خود را می‌طلبد ـ ذیل عنوان بیداری اسلامی توصیف شده‌اند.     

چکیده این نوشتار تأثیر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) در بیداری اسلامی را مورد بررسی قرار می‌دهد . شوه کار در این پژوهش بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای با مراجعه به آثار به‌جای مانده از ایشان اعم از سخنرانی، پیام، کتاب، اعلامیه، و سیره‌ی عملی ایشان نسبت به بیداری اسلامی در کشورهای اسلامی و خصوصاً بین جوانان می‌باشد.   در این نوشتار از تأثیر اندیشه‌های امام خمینی(ره) در قالب سخنرانی کتاب و اعلامیه‌های ایشان سخن به میان آمده است و نقش هدایت‌گری و بیدارگری ایشان نسبت به مسلمانان و جوانان کشورهای اسلامی منطقه مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته همچنین اعتراف دوست و دشمن نسبت به برانگیختن روح تعهد بیداری و خودباوری و ظلم‌ستیزی ایشان نسبت به مسلمانان منطقه و تأثیر شگرف اندیشه‌های سیاسی ایشان نسبت به بیدرای اسلامی بحث و ارزیابی شده است.    

چکیده در بررسی تمدن جدید غرب، از جمله نکاتی که بیش از هر چیز دیگر جلب توجه می‌کند بحث کنار گذاشتن دین از روند تعاملات اجتماعی و رواج اندیشه‌های سکولاریسم است، جریانی که پیش بینی می‌شد به سرعت همه چیز را تغییر داده و هیچ چیز نتواند جلودار آن نباشد. اما با وقوع انقلاب اسلامی‌ایران (1979) از یک سو، دین به عرصه اجتماع بازگردانده شد و از سوی دیگر، روند جدیدی در معادلات و حرکت‌های مردمی جهان، بالاخص منطقه خاورمیانه آغاز گردید. با تجزیه و تحلیل عوامل مؤثر در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی به متغیری بسیاری کلیدی به نام «دین» (اسلام شیعی) می رسیم. لذا در این نوشته سعی شده است که با انجام یک سری مطالعات اکتشافی و اسنادی، و با در نظر گرفتن فرضیه الهام گیری جنبش‌های اخیر منطقه از انقلاب اسلامی‌ایران، علت توفیق انقلاب اسلامی به عنوان یک حرکت دینی و عدم  توفیق تحولات اخیر خاورمیانه مثل مصر و لیبی، از منظری ایدئولوژیکی مورد بررسی قرار گیرد.       

چکیده مقاله حاضر، نسبت میان رفتار دو پدیده مهم در نظام بین‌الملل را در قرن بیستم که یکی برخاسته از جهان مسیحیت به نام «تمدن غرب» و دیگری برگرفته از جهان اسلام به نام «بیداری اسلامی» است بر اساس اندیشه سیاسی حاجی آقا مجتهد شیرازی مورد بررسی قرار می‌دهد. حاجی آقا شیرازی، تمدن غرب را به عنوان قدرت قوی و غالب و جهان اسلام را به عنوان امت تحت فشار و مغلوب، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد. وی معتقد است غرب نسبت به علت‌العلل واکنش‌ها، یعنی «تحقیر شدگی» ملت‌ها غفلت نموده و بر همین اساس با اطمینان، وقوع قطعی یک «جنبش بزرگ اسلامی» در واکنش به رفتار تمدن غرب در قرن بیستم را پیش‌بینی می‌کند. سؤال اصلی این است که آیا این جنبش اسلامی، می‌تواند با وقوع انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی+ مطابقت نماید؟ نتایج این پژوهش، بیانگر آن است که ویژگی‌ها و اهداف جنبش اسلامی با انقلاب اسلامی منطبق می‌باشد.    

چکیده در مواجهه با دیدگاه‌های مطرح شده در زمینه بیداری اسلامی و بهار عربی یکی از مطالبی که ذهن تحلیل‌گران حوزه سیاست را مشغول کرده این است که کدام یک از این دو مفهوم بهتر می‌تواند رخدادهای اخیر را تبیین کند؟ در این زمینه مطالب متنوعی از سوی نظریه‌پردازان هرکدام از این دو دیدگاه بیان شده که به نوبه خود مبین گوشه‌هایی از این رخدادهاست. فرضیه این مقاله بر این نگاه شکل گرفته است که هرچند تلقی حوادث اخیر جهان اسلام به دیدگاهی با عنوان «بهار عربی» بخشی از رخدادهای اخیر را تبیین کرده و مورد بررسی قرار می‌دهد اما این تبیین نارسا و ناقص است و این مفهوم «بیداری اسلامی» است که می‌تواند به عنوان دیدگاهی جامع‌تر و البته با رویکرد بومی ضمن تأیید بسیاری از ادله مطرح شده از سوی متفکرین معتقد به مفهوم بهار عربی با تحلیلی از درون و واقع‌بینانه‌تر علل وقوع این حوادث را تحلیل کند که نه تنها توصیف رخدادهای اخیر، بلکه توصیف گذشته و آینده آنها را نیز ملموس‌تر و قابل قبول‌تر خواهد کرد.    

چکیده سؤال اصلی مقاله این است که گفتمان امام خمینی بر تحولات اخیر کشورهای اسلامی تحت عنوان «بیداری اسلامی» چه تأثیری گذاشته است. فرضیه پژوهش این است که گفتمان امام خمینی مبتنی بر آموزه‌های اصیل اسلامی با برجسته کردن نقش دین در حیات اجتماعی، بسترهای لازم برای الهام فکری و نهادینه کردن اندیشه مقاومت و تقابل با استبداد داخلی و استعمار خارجی را در میان ملت‌های اسلامی و عرب، به وجود آورده و فریاد بیداری اسلامی را در منطقه طنین افکنده است.

چکیده پدیده بیداری اسلامی با مفاهیم حاکم بر انقلاب اسلامی ایران ارتباط وثیقی دارد. به طوری که مفاهیمی نظیر استکبار‌ستیزی، عدالت‌خواهی، استقلال‌خواهی، مردم‌باوری، دموکراسی و آزادی‌خواهی با رویکردی اسلامی و در چارچوب انگاره انقلاب اسلامی، در مقیاسی قابل توجه، دارای قابلیت انطباق بر انگاره حاکم بر تحولات موسوم به بیداری اسلامی است. این حد از انطباق علاوه بر خصوصیات ماهوی انگاره انقلاب اسلامی، بیش از هر چیز ناشی از تعامل این ساختار معنایی، طی سه دهه گذشته، با جوامع اسلامی به حساب می‌آید.

چکیده در این پژوهش با هدف کنکاشی در موضوع بیداری اسلامی و تداوم آن، به معرفی ویژگی‌ها و چگونگی وقوع انقلاب دینی و موفقیت آن و معرفی آرمان‌ها و رهبری انقلاب اسلامی به عنوان نمونه کامل بیداری اسلامی پرداخته شده و در پایان، نه مورد از مهم‌ترین راه‌های تداوم بیداری اسلامی بیان شده است.

چکیده سؤال اصلی این مقاله این است که آیا نظریه مردم‌سالاری دینی به لحاظ تئوریک و رویکرد عمل‌گرایانه از ظرفیت الگوسازی در آینده کشورهای اسلامی ـ عربی منطقه برخوردار است؟
مقاله حاضر براساس چارچوب نظری سازه‌انگاری درصدد یافتن پاسخ است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مردم‌سالاری دینی با توجه به مبانی تئوریک و تاریخی خود و تجربه کاربست آن در ایران، به عنوان راه حلی دموکراتیک و مبتنی بر اسلام، ظرفیت‌های لازم برای نظام‌سازی سیاسی آینده در کشورهای منطقه را دارد..

چکیده اکنون بیش از یک سال است که منطقه پر اهمیت و راهبردی خاوزمیانه و شمال آفریقا ،با قیامهای مردمی ملتهای مسلمان،دستخوش موجی فراگیر و قدرتمند از تغییرات و تحولات سیاسی-اجتماعی شده است و میرود تا جغرافیای سیاسی منطقه را به کلی متحول کرده،موازنه قوا را به نفع مردم مسلمان منطقه و جبهه مقاومت در مواجهه با جبهه استعماری مجموعه تمدنی غرب ،به رهبری آمریکا،با همراهی و همدستی دولتهای قدرتمند اروپایی و تحت نظارت و کنترل شبکه صهیونیستی فراماسونری جهانی،تغییر دهد.طبیعی است قیامی با این عظمت و گستردگی،که به درستی به "بیداری اسلامی"تعبیر و تعریف شده است،برای تغییر وضع موجود و تا رسیدن به وضعیت مطلوب،با موانع و چالش های زیادی مواجه شود.پرسش اصلی ما در این تحقیق این است که بیداری اسلامی در کشورهای مسلمان منطقه،برای رسیدن به هدف نهایی خود،که همانا برپایی نظامهای مردم سالار دینی است،با چه چالش ها و موانعی مواجه است.پاسخ ما به این پرسش این است که مردم مسلمان منطقه در کشورهای خود،برای رسیدن به اهداف مطلوب حداقل با چهارچالش و مانع عمده بدین شرح مواجه اند:حضور و نفوذ بلند مدت غرب و صهیونیسم در منطقه،تفرقه و تضاد داخلی،حاکمیت ساختار قبیله ای و قومی و ناکارآمدی اقتصادی.

چکیده انقلاب اسلامی ایران با بازتعریف مجموعه ای از ارزش ها و آموزه های دینی و اسلامی موجی از دین خواهی و اسلام گرایی را در منطقه به وجود آورد که دستاوردهای معنوی و تحول ادراکی آن را پس از سه دهه،با خیزش ها و اعتراضات اخیر مردم در خاورمیانه و شمال آفریقا شاهد هستیم.خیزش هایی که موج جدیدی از بیداری اسلامی که نشات گرفته و متاثر از انقلاب اسلامی بود را پدید آورد.از این رو در این مقاله به تاثیر انقلاب اسلامی بر بیداری اسلامی در کشور یمن با تاکید بذ جنبش الحوتی به عنوان یکی از مخالفان اصلی حکومتی علی عبدالله صالح پرداخته شده است.این نوشتار معتقد است که پیروزی انقلاب اسلامی ایران سبب شده،تا شیعیان زیدی،در شمال یمن با تشکیل گروهی موسوم به حوثی ها از خواب غفلت بیدار شده و در برابر استبداد داخلی و استکبار خارجی حاکم بر کشور دست به قیام بزنند و در نهایت با همراهی تمامی مخالفان صالح ،او را از کار برکنار و زمینه را برای اجرای دیگر خواسته های مشروع خود که عمده ترین آنها نفوذ قرآن و احکام اسلامی در بطن جامعه،پیشرفت و بهبود اقتصاد کشور و خلع ید کشورهای غربی و منطقه می باشد را هموار سازند.