فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده سکولاریزاسیون در ایران از جمله سیاست‌هایی بود که در سایه‌ سار مدرنیته به دغدغه اصلی رضاشاه تبدیل شد و بر همین اساس در دستور کار دولت پهلوی اول قرار گرفت. اقداماتی از جمله کاهش قدرت روحانیت، حذف شعائر مذهبی، کشف حجاب اجباری، ایجاد نظام حقوقی و قضایی نوین، تاسیس نهادهای نوین، تحول در سیستم آموزشی و... همگی با هدف حذف نقش نهاد مذهب در جامعه ایران محقق شد. اما پرسش قابل طرح اینکه، اقدامات صورت گرفته با هدف سکولارسازی جامعه ایران بود و یا با هدف تثبیت اقتدارگرایی؟ چراکه دولت سکولار به دنبال حذف دین یا اعطای برتری به دین خاصی نیست، بلکه با حفظ بی‌طرفی خود ضامن آزادی مذهبی پیروان ادیان و مذاهب است. دشمنی رضاشاه با نهادها و مظاهر دینی با هدف حذف قدرت رقیب، بیانگر آن است که سکولاریسم در این عصر حربه‌ای در ید قدرت بلامنازع دولت برای نیل تثبیت اقتدار، استبداد و ایدئولوژی مورد نظر خود بوده‌است. در این میان مطالعه سکولاریسم ایرانی و روند شکل‌گیری آن، سیاست‌های رضاشاه در تحقق پروژه سکولاریزاسیون و تاثیر وجایگاه اندیشه شیعی در جامعه ایرانی، در بررسی علل ناکامی رویای سکولاریزاسیون پهلوی اول در ایران مورد توجه خواهد بود.

چکیده حکومت اسلامی براساس مبانی و ارزش‌های اسلامی پایه‌گذاری شده است که هدایت کننده جامعه بر اساس اصول اسلامی است و دین در متن جامعه در ابعاد مختلف حکومتی نقش اصلی دارد. در مقابل این مفهوم، معنای دیگری نیز قابل تصور است و آن هم عرفی‌شدن حکومت است که در مبانی آن دین از متن جامعه به حاشیه رانده می‌شود و قانون صرف بشری بر جامعه حکمفرما می‌گردد. در این مقاله از میان متفکران مسلمان مخالف سکولاریسم به اندیشه آیت‌الله مطهری پرداخته می شود. سوال اصلی مطرح شده این است که از نگاه آیت الله مطهری عوامل عرفی شدن نظام سیاسی کدامند؟ روش به کارگرفته شده روش تحلیل مضمون است. یافته‌های پژوهش نشان می دهد که در اندیشه شهید مطهری، عوامل ایجاد و گسترش عرفی شدن نظام سیاسی در ذات دین ریشه ندارد؛ بلکه ناشی از انحراف فکری و انحراف عملکرد مسلمین(تحجر- عدم شاخت صحیح مبانی دینی- تفسیر غلط- انزوای روحانیت و...) و نفوذ استعمار است.

چکیده در بررسی تمدن جدید غرب، از جمله نکاتی که بیش از هر چیز دیگر جلب توجه می‌کند بحث کنار گذاشتن دین از روند تعاملات اجتماعی و رواج اندیشه‌های سکولاریسم است، جریانی که پیش بینی می‌شد به سرعت همه چیز را تغییر داده و هیچ چیز نتواند جلودار آن نباشد. اما با وقوع انقلاب اسلامی‌ایران (1979) از یک سو، دین به عرصه اجتماع بازگردانده شد و از سوی دیگر، روند جدیدی در معادلات و حرکت‌های مردمی جهان، بالاخص منطقه خاورمیانه آغاز گردید. با تجزیه و تحلیل عوامل مؤثر در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی به متغیری بسیاری کلیدی به نام «دین» (اسلام شیعی) می رسیم. لذا در این نوشته سعی شده است که با انجام یک سری مطالعات اکتشافی و اسنادی، و با در نظر گرفتن فرضیه الهام گیری جنبش‌های اخیر منطقه از انقلاب اسلامی‌ایران، علت توفیق انقلاب اسلامی به عنوان یک حرکت دینی و عدم  توفیق تحولات اخیر خاورمیانه مثل مصر و لیبی، از منظری ایدئولوژیکی مورد بررسی قرار گیرد.