فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، ایران همواره با طیف وسیعی از تحریم‌های همه‌جانبه از سوی قدرت‌های بزرگ جهانی مواجه بوده است. ایالات متحده آمریکا یکی از حامیان پروپا قرص تحریم‌های اقتصادی و سیاسی برای دستیابی به اهداف مورد نظر در سیاست خارجی است، هرچند وضع تحریم‌ها علیه ایران موضوع جدیدی نیست؛ اما دور جدید تحریم‌ها با تمرکز بر بخش‌های درآمدی کشور و تضعیف ارزش پول ملی طراحی شده، که این امر با فشار سیاسی و رایزنی بیش‌تر بین آمریکا و متحدان اروپایی همراه شده است. تحریم‌های اقتصادی با ایجاد شرایط نابسامان و آشفتگی در اقتصاد، اثرات منفی را به همراه داشته و به‌دنبال آن نارضایتی عمومی را افزایش می‌دهند. سوال اصلی پژوهش عبارتست از این‌که« نقش سیاستگذاری عمومی در مقابله با تحریم‌های اقتصادی علیه ایران چگونه مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد؟» از سوی دیگر، اثرگذاری تحریم‌ها به ساختار اقتصادی کشورهدف وابسته است. باتوجه به این‌که تاکنون رویکرد تحولی مطلوبی از سوی سیاستگذار در مقابله با تحریم‌ها اتخاذ نشده است، ولی باعنایت به شاخص‌هایی همچون؛ درپیش گرفتن سیاست خارجی توسعه محور، تقویت ارتباط دولت با جامعه مدنی و بخش خصوصی، پیگیری راهبردهای ضدتحریم و تقویت اقتصاد دانش بنیان قادر خواهد بود درمقابله با تحریم‌ها نقش مطلوب‌تری ایفاء نماید. پژوهش حاضر باروش تحلیلی- توصیفی و جمع آوری داده‌ها با مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته است.

چکیده دورة دهم قانونگذاری روز پنجشنبه 15خرداد ماه 1314برابر با 4ربیع الاول 1354گشایش یافت و با ختم جلسه 108این دوره در 22خرداد ماه 1316برابر با 3ربیع الثانی 1356پایان یافت.مجلس دهم که صدوهشت جلسه تشکیل شد، زمام امور در دست حکومت پهلوی بود و نماینده مخالف نتوانست به مجلس راه پیدا کند و هر کس در مجلس بود در اصل، نماینده شاه محسوب می شد و آزادی انتخابات معنی نداشت. از مهم‌ترین مسائلی که در این دوره به تصویب مجلس شورای ملی رسید، عقد پیمان سعدآباد میان ایران، ترکیه، افغانستان و عراق بود. مناسبات خارجی ایران در دوره رضاشاه هم مانند شیوه روی کار آمدن او متأثر از ساختار نظام وتحولات بین المللی بود. مخالفت انگلیس و شوروی با اعطای امتیاز نفت شمال به امریکا، عضویت ایران در پیمان بغداد با ابتکار انگلیس، موافقت انگلیس و شوروی با گسترش روابط تجاری ایران و نشانه هایی ازتاثیرساختار نظام بین الملل بر مناسبات خارجی ایران بود.

چکیده روابط ایران و رژیم صهیونیستی از ابتدای ظهور این رژیم، دارای فراز و نشیب های متعددی بوده است. در دوران پهلوی، علی رغم مخالفت‌ افکار عمومی، روابط دو کشور به طور مخفیانه و غیررسمی و در چارچوب منافع مشترک شکل گرفت. پس از انقلاب اسلامی، دولت ایران روابط را به طور کامل قطع و رژیم صهیونیستی را به عنوان رژیمی غاصب و غیرمشروع معرفی نمود. این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی تدوین گردیده، به دنبال پاسخ به این سئوال است که روند چرخش و تغییر راهبرد ایران در قبال رژیم صهیونیستی چگونه بوده است؟ بررسی شاخص های متعدد حاکی از این است که تغییر در سیاست خارجی ایران ناشی از ایدئولوژی اسلامی و تمایل به صدور انقلاب بود. لذا دولت‌های پس از انقلاب اسلامی، بر لزوم حمایت از حقوق ملت فلسطین تأکید داشته و روابط دیپلماتیک ایران و رژیم صهیونیستی همچون 16 تیر 1330که محمد مصدق- نخست وزیر وقت- دستور قطع روابط را داد، مجددا و پس از پیروزی انقلاب نیز این روابط به‌طور کامل و در همه زمینه ها قطع گردید و از طرفی هرگز رژیم صهیونیستی به عنوان یک دولت ملی به رسمیت شناخته نشد. درنتیجه رویکردهای اتخاذ شده از سوی ایران در قبال رژیم صهیونیستی به پنج دوره شامل؛ دکترین ابهام محاسبه شده، دکترین قطع روابط، دکترین پیرامون، دکترین صبر استراتژیک و دکترین بازدارندگی فعال تقسیم می گردد.

چکیده رابطه‌ی ایران و عربستان در طول تاریخ روند پرفراز و فرودی از همکاری و رقابت‌های مسالمت‌آمیز تا خصومت و قطع رابطه به همراه داشته است. عوامل سیاسی، ژئوپلیتیکی، ایدئولوژیکی و دیدگاه‌های متفاوت نسبت به مسائل منطقه‌ای از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در روابط دو کشور بوده است و بازتاب این تعارض فراتر از روابط دوجانبه بر رویکرد سایر کشورها، سیاست‌ها و تحولات منطقه‌ای نیز متجلی شده است. با قطع روابط دو کشور از 2016 بر رقابت و تعارض دو کشور افزوده شد ولی درنهایت در یک‌روند رو به کاهش تنش‌زایی با میانجیگری چین در سال 2023 رویکرد تنش‌زدایی در دستور کار قرار گرفت. از همین رو بررسی روند تنش‌زدایی روابط دو کشور در این پژوهش مورد توجه است. پرسش اصلی این است که عوامل مؤثر در تنش‌زدایی در روابط ایران و عربستان چه بوده است؟ برای بررسی موضوع تنش‌زدایی از چارچوب نظریه سازه‌انگاری بهره گرفته‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که تنش‌زدایی در روابط ایران و عربستان متأثر از تغییر ادراک دو بازیگر نسبت به مسائل مختلف بوده است که از یک‌سو تحت تأثیر تغییر ادراک در نظم منطقه‌ای بوده است که به ناکارآمدی سیستم تقابل دو کشور در منطقه، افول سیاست‌های آمریکا و تقویت نقش چین در منطقه اشاره دارد؛ از سوی دیگر تغییر ادراک نسبت به محیط استراتژیک رخ‌داده است که معادله امنیت دو کشور با حاصل جمع جبری صفر را به سمت بازی برد-برد پیش برده است و درنهایت بازتعریف منافع ملی برای در اولویت قرار دادن توسعه داخلی و عبور از سیاست‌های نظامی‌گری منطقه‌ای بر روند تنش‌زدایی دو کشور تأثیرگذار بوده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با اسناد کتابخانه‌ای گردآوری‌شده است.

چکیده مسئله این پژوهش چرایی تداوم چالش بین ایران وآمریکا با استفاده از رویکرد تفکر انتقادی و تحلیل لایه‌ای علت‌ها بوده و تلاش کرده تا به این سؤالات پاسخ دهد که چالش ایران و آمریکا از چه لایه‌هایی برخوردار است و چه عواملی در هر لایه بر این چالش تأثیرگذار بوده‌اند و چگونه در هر لایه می‌توان این چالش‌ها را مدیریت و یا کاهش داد؟
روش مطالعه روشی ترکیبی شامل روش‌های توصیفی و تحلیل مضمون و روش استنتاجی است که به ترتیب برای تبیین علل در لایه‌های مختلف استفاده شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد: علل چالش بین ایران و آمریکا را در سطح رویین و قابل مشاهده از یکسو در اقدامات و از سوی دیگر در سیاست‌های اعلامی طرفین ریشه دارد. در لایه دوم علل عینی مؤثر بر چالش (همچون منافع طرفین و یا بازیگران دیگر در این چالش و یا مؤلفه‌های قدرت) و یا علل ذهنی مانند (تصویر‌سازی‌های ذهنی از یکدیگر) با اهمیت می‌باشند و در سطح سوم این چالش تحت تأثیر دو نوع گفتمان و جهان‌نگری متفاوت از سوی آمریکا و ایران یعنی تلاش برای تحقق رؤیای بزرگ آمریکایی در جهان و آرمان استقلال‌طلبی و مقابله با سلطه‌طلبی از سوی ایران است و در نهایت در عمیق‌ترین سطح علل دو اسطوره مهم یعنی استثنایی‌گرایی آمریکایی و رسالت انقلابی ایران نقش مهمی در تداوم این چالش دارند که می‌توان متناسب با هر لایه راهبردهایی را برای کاهش، مدیریت یا رفع چالش‌ها ارائه داد.

چکیده امروزه مسئله ی نظارت بر انتخابات در دنیا کاملا پذیرفته شده است، نظارت بر انتخابات بر اساس اصل 99 قانون اساسی یکی از وظایف شورای نگهبان است، تأیید و رد صلاحیت نامزدهای انتخاباتی، ابطال بعضی از صندوق های انتخاباتی از سوی شورای نگهبان در انتخابات موجب شده است که بحث نظارت بر انتخابات و نوع این نظارت یکی از مباحث مهم در عرصه ی سیاسی- اجتماعی، محافل سیاسی و حقوقی باشد.

فرآیند نظارت بر انتخابات نیز می بایست در یک چارچوب حقوقی بصورت واضح و غیر مبهم تبیین گردد تا بدینوسیله به برگزاری یک انتخابات دمکراتیک امیدوار بود.

از طرف دیگر همواره به دلیل هنجارهای درون جامعه و همچنین ساختار قوانین انتخاباتی، آسیب هایی وجود خواهد داشت، بدین معنا که نهاد انتخابات با توجه به ساختار و چارچوب قانونی خود ممکن است تنها مجری برگزاری انتخابات باشد و یا اینکه وظیفه ی اجرا و نظارت را توأمان عهده دار باشند، لذا لازم است نهادهای نظارتی تلاش خود را برای برگزاری انتخابات مفید دوچندان کنند.

با توجه به حق تفسیری که قانون اساسی به عهده شورای نگهبان گذاشته است، این شورا نظارت خود بر انتخابات را در تمامی مراحل (قبل، حین و بعد از انتخابات) استصوابی دانسته است و به دلیل ابهام در تبیین مفاهیم کلیدی همچون نظارت استصوابی، معیارهای ارزیابی و اصول حاکم بر بررسی صلاحیت کاندیداها، نظارت شورای نگهبان همچنان محل بحث بوده است.

چکیده اگرچه طبق برخی قوانین موضوعه خاص و عام در ایران و انگلستان، کلیه محاکم مطبوعاتی، مقید و ملزم به رعایت اصول کلی دادرسی می‌باشد ولیکن گاهی در موارد خاص به نظر می‌رسد به‌علت عدم وجود ضمانت اجرای کافی، امکان تخطی و سرپیچی از این اصول، متحمل است. این پژوهش با روش کیفی و کتابخانه‌ای انجام‌شده و مباحث به‌صورت توصیفی - تحلیلی به تحلیل رعایت اصول دادرسی عادلانه در رویه قضایی محاکم مطبوعاتی ایران و محاکم انگلیس می‌پردازد. پرسش این پژوهش این است که اصول دادرسی عادلانه در رویه قضایی محاکم مطبوعاتی ایران و محاکم انگلیس چگونه رعایت شده است؟ وجود محاکم خاص مطبوعاتی، در برخی کلان‌شهرها چه در مرحله تحقیق (دادسرای رسانه) و چه در مرحله صدور حکم (برخی شعب دادگاه کیفری یک استان تهران) همچنین تدوین و تنظیم قوانین مطبوعاتی طی تاریخ معاصر ایران، حاکی از توجه خاص و ویژه به حقوق مطبوعاتی و رسیدگی جرائم مربوط به آن است، سیر تشکیل و تکوین حقوق در انگلستان و بررسی تاریخی حقوق انگلیس نشان می‌دهد که حقوق انگلیس در جریان عمل ایجادشده و از طریق آراء قضایی شکل‌گرفته است. نتایج نشان می‌دهد در قوانین کیفری ایران و انگلیس، ممنوعیت‌های مرتبط با ضبط و انتشار غیرقانونی پرونده‌های دادگاه و حفظ آزادی مطبوعات موردبررسی قرارگرفته است. در این دو کشور، تعریف مشخصی از جرم مطبوعاتی وجود ندارد و رسیدگی به تخلفات مطبوعاتی در محاکم عادی انجام می‌شود. همچنین، هیئت‌منصفه در هر دو کشور نقش نظارتی و مشورتی در رسیدگی به جرائم مطبوعاتی دارد.

چکیده پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 و پایه گذاری نظام جمهوری اسلامی ایران توسط امام خمینی، ولی فقیه به عنوان مهم ترین رکن قانون اساسی دارای اختیارات گسترده ای شد که پایه آن برگرفته از نظریه مشروعیت حکومت فقیه پس از غیبت امام عصر (عج) بود. مطابق این نظریه سنجش مصلحت در جامعه اسلامی یکی از مهم ترین وظایف ولی فقیه و رهبر جامعه اسلامی است که البته ابزاری همچون حکم حکومتی را نیز در اختیار دارد. در فقه سیاسی مورد تعریف امام خمینی و آیت الله خامنه ای، مصلحت به معنای لحاظ کردن خیر عموم مسلمین و از همه مهمتر حفظ نظام اسلامی است. یکی از مهم ترین جلوه های این اصل، کاربست آن در انتخابات ریاست جمهوری بوده است؛که در این اثر با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از مطالعات کتابخانه ای به آن پرداخته شده است. مقام ولایت فقیه و نهاد های زیر مجموعه آن، مانند شورای نگهبان، همواره در روند انتخابات و تأیید صلاحیت کاندیداهای ریاست جمهوری دقت داشته اند تا میزان مشارکت عمومی مردم در انتخابات کمرنگ نشود؛ البته این امر در کنار حفظ آرامش انتخابات و جلوگیری از فضای دو قطبی و تشنجی و با رویکرد حفظ نظام اسلامی، به عنوان مهم ترین واجب شرعی بوده است.

چکیده اقتصاد مقاومتی اکنون به پارادایم حاکم بر فضای سیاستگذاری ایران تبدیل شده، لیکن فقدان نظریه‌پردازی دربارۀ آن ضعفی جدی بشمار می‌رود که حاکی از غلفت اندیشمندان دانشگاهی در این زمینه است. چنین غفلتی می‌تواند پیامدهای نامطلوبی در برون‌رفت اقتصاد کشور از منبع‌محوری و حرکت به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش داشته و سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری را در کشور ناکارآمد نماید. هدف پژوهش حاضر، تئوریزه کردن مبانی اقتصاد مقاومتی بر اساس نظریۀ هم‌پایی فنّاورانه است. برای این منظور از روش فرا ترکیب و شواهد تجربی در سه کشور کره جنوبی، چین و ایران استفاده شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ارکان «درون‌زایی» و «برون‌گرایی» در اقتصاد مقاومتی با ارکان «تلاش‌های بومی برای توسعۀ فنّاوری» و «انتقال بین‌المللی فنّاوری» در هم‌پایی فنّاورانه متناظر است. هم‌چنین بین چهار ویژگیِ «شناسایی و به-کارگیری ظرفیت‌های علمی، فنّی و اقتصادی»، «ساماندهی نظام ملّی نوآوری»، «حمایت همه جانبه از صادرات کالاها و خدمات» و «دیپلماسی و انتقال فنّاوری» در اقتصاد مقاومتی با چهار ویژگیِ «ظرفیت جذب و توانمندی‌های فنّاورانۀ بومی»، «نظام‌های ملّی و بخشی نوآوری»، «رشد مبتنی بر صادرات» و «یادگیری و انتقال فنّاوری از منابع برون مرزی» در هم‌پایی فنّاورانه تناظر برقرار است. در مقالۀ حاضر یافته‌های مذکور بطور دقیق با موردکاوی‌های عملی و ارائۀ شواهد تجربی تأیید می‌شود. در نهایت توصیه می‌گردد در سیاستگذاری‌های مربوطه ضمن به‌کارگیریِ توأمِ «تلاش‌های بومی برای توسعۀ فنّاوری» و «انتقال بین‌المللی فنّاوری »، بر سهمِ در حال افزایشِ تلاش‌های بومی تأکید گردد.

چکیده مفهوم منافع ملی یکی از کلیدی ترین مفاهیم در طراحی سیاست خارجی کشورهاست. در منظر سازه‌ انگارانه منافع‌ ملی متاثر از هنجارها، آرمان‌ها و هویت‌ ملی است و بر خلاف رویکرد رئالیسم سنتی، برکنده از نظام ارزشی بازیگران سیاسی نیست. این پژوهش در چارچوب سازه‌ انگاری و با توجه به جایگاه رهبری در سیاستگذاری کلان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به بررسی نسبت هویت ملی و منافع ملی در منظومه فکری آیت الله خامنه ای می ‌پردازد. روش انجام این پژوهش تحلیل محتوایی بیانات آیت الله خامنه ای در خصوص نسبت هویت ملی و منافع ملی است. آیت الله خامنه ای هویت ملت ایران را متشکل از هویت اسلامی، هویت انقلابی و هویت ایرانی می دانند. در این پژوهش بر اساس نسبت سنجی هویت های پیش گفته، هویت های سه گانه را در سه بعد منافع فرهنگی، منافع سیاسی و منافع اقتصادی مورد بررسی قرار گرفت و این نتیجه حاصل گردید که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران که برآمده از هویت ملی ملت ایران است و در هر سه سطح نسبتی حقیقی با سه سطح منافع دارد و در منظومه فکری آیت الله خامنه ای منافع ملی برآمده از لایه‌های ایرانی، اسلامی و انقلابی است. در اندیشه آیت الله خامنه ای هویت های سه گانه ملی رسیدن به استقلال فرهنگی، افزایش توان بازدارندگی سیاسی، امنیتی و افزایش ثروت ملی را تامین می‌ کند.

چکیده انقلاب کمونیستی روسیه در سال 1917 به رهبری ولادیمیر لنین و انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 به رهبری امام خمینی به ثمر نشستند و مانند اکثر انقلاب ها، صدور انقلاب در دستور کار رهبران آن ها قرار گرفت. سازوکارهای صدور انقلاب های ایران و روسیه دارای وجوه تشابه و تمایز بسیاری است. برای درک این تفاوت ها و شباهت ها از نظریه سازه انگاری که هم به معانی، انگاره ها، قواعد، هنجارها و رویه ها به عنوان عوامل فکری و هم به عوامل مادی تکوین پدیده های اجتماعی توجه می کند، بهره می بریم. با نگاهی سازه انگارانه، بویژه از منظر سازه انگاران کل گرا در می یابیم که انقلاب ایران و انقلاب روسیه از نظر توجه به تبلیغات، حمایت از جنبش های رهایی بخش و ضد سرمایه داری، بهره گیری از دیپلماسی عمومی و استفاده از الگوی انقلاب به عنوان نمونه دارای وجوه تشابه و از جهت استفاده از ابزار فیزیکی، جنگ و اشغال سرزمینی و نیز احزاب کمونیست در خارج از کشور توسط انقلابیون روسیه و ترویج گفتمان مقاومت شیعی و استفاده ازعناصر دینی از طریق تربیت و اعزام مبلغان مذهبی و اشاعه مناسک دینی در سراسر جهان اسلام از سوی انقلابیون ایران دارای وجه افتراق عمده اند.

چکیده یکی از دوره هایی که در سیاست خارجی ایران کمتر مورد توجه قرارگرفته است دوره ریاست جمهوری بنی صدر و نخست وزیری محمد علی رجایی است. هدف پژوهش حاضر بررسی این دوران است. سوال اصلی پژوهش این است که ابوالحسن بنی صدر و محمد علی رجایی چه نقشی برای سیاست خارجی ایران در نظام بین الملل متصور بودند؟ و نوع تفسیر از این نقش‌ها چگونه به اختلاف‌نظر بین آنها در سیاست خارجی ایران انجامید؟ فرضیه پژوهش دو نوع تفسیر «انقلابی و ارزشی» و «لیبرال و محافظه کارانه» این دو مقام اجرایی کشور از نقش‌های سیاست خارجی ایران را زمینه ساز اختلاف آنها و در نهایت کوتاه بودن عمر دولت بنی صدر می داند. برای پاسخ به سوال اصلی از روش اسنادی و نظریه نقش مورد اشاره کی. جی هالستی استفاده گردید. بازه زمانی پژوهش از 18 مرداد 1359 تا 31 خرداد 1360 را شامل می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد درحالی که جمهوری اسلامی ایران طبق گفته هالستی همزمان چندین نقش را در جهان برعهده گرفته بود رئیس جمهور در نقش هایی همچون مبارزه با امپریالیسم و استکبار، نقش مدافع اسلام، نقش دولت رهایی بخش، نقش دولت سرمشق و الگو دارای اختلاف نظرهای جدی با نخست وزیر بود. حاصل این تعارض نوعی عدم انسجام در سیاست خارجی ایران گردید که نبود وزیر امورخارجه نیز آن را تشدید کرد.

چکیده سرمایه اجتماعی مفهوم جمعی است که به تبیین روش های زندگی، طرز تلقی ها و استعدادهای فردی مطلوب در جامعه جهت تحقق بخشیدن به الگوی انسان کامل می پردازد. از سوی دیگر تلاش برای رسیدن به تمدن نوین اسلامی یکی از مهمترین دغدغه های مقام معظم رهبری در سال های اخیر می باشد. از دیدگاه رهبری ایجاد تمدن نوین اسلامی یک هدف راهبردی و دست یافتنی است که جامعه باید در تحقق این امر اهتمام ورزد، بگونه ای که همه ظرفیت های کشور در این راستا قرار گیرد. هدف اصلی مقاله حاضر طراحی مدل تمدن سازی نوین اسلامی با نقش میانجی گری سرمایه اجتماعی براساس بیانات مقام معظم رهبری می باشد. دراین پژوهش با استفاده از روش داده بنیاد ابعاد و مولفه های تمدن نوین اسلامی استخراج گردید و با میانجی گری شاخص های سرمایه اجتماعی نتایج تحقق و افزایش سرمایه های اجتماعی طراحی شد. نبود مولفه های سرمایه اجتماعی در جامعه یکی از خلاء های موجود در جامعه کنونی است. این پژوهش بدنبال آن است که مولفه های سرمایه اجتماعی در بیانات مقام معظم رهبری را بررسی کرده و نقش تمدن سازی نوین اسلامی را در ایجاد این مولفه ها توضیح دهد. با شناخت ابعاد و مولفه های تمدن نوین اسلامی می توان بدرستی چشم انداز فرا راهبردی در درک و برنامه ریزی منابع در مدیریت کلان کشور ایجاد نمود . از مهمترین نتایج بدست آمده از تحقق و افزایش سرمایه های اجتماعی می توان به حل مشکلات و رسیدن به پیشرفت، سرمایه بودن اعتماد، ارتباط متقابل ملت و دولت، انقلابی شدن، ایجاد حس مسئولیت اجتماعی، مانع از هجمه و ضربه به نظام اسلامی، پشتیبان و مشروعیت بخشی به نظام، شفاف سازی و مصون سازی نظام اسلامی اشاره نمود.

چکیده بررسی علل و زمینه انقلاب‏ها از مباحث مهم پژوهشی در حوزه علوم انسانی است. مطالعه میزان تبیین‏پذیری و انطباق نظریه جیمز دیویس در انقلاب اسلامی ایران و انقلاب بحرین، از جمله موضوعات مهم در حوزه انقلاب است، که ضرورت پژوهشی دارد. یکی از مباحثی که در مطالعه و بررسی این دو کشور انقلابی اهمیت و توجه پژوهشی دارد، تبیین پذیری نظریه‏های انقلاب تحلیل‏گران و محققین غربی در خصوص انقلاب‏های در جهان اسلام است. تئوری مورد بحث در این مقاله به عنوان یکی از نظریه‏های مطرح «جیمز دیویس یا منحنی جی» در این دو کشور است. این نظریه از سوی برخی از نویسندگان مورد تبیین و بررسی قرار گرفته و امروزه نیز جای بحث و پژوهش دارد. این نظریه در انقلاب اسلامی ایران و تحولات بحرین در سال 2011 و پس از آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نوشتار در صدد است تا با مطالعه و بررسی میزان تبیین‏پذیری نظریه معروف به «منحنی جی» با انقلاب در ایران و بحرین، به سنجش توانایی تبیین کنندگی این نظریه در تحولات انقلابی دو کشور بپردازد. نگارنده بر این باور است که این نظریه موفقیت چندانی در تبیین تحولاتی انقلابی دو کشور را دارا نیست؛ اگر چه توانایی تبیین بخشی از تحولات را داشته با تقلیل انقلاب اسلامی به رهیافت اقتصادی یا محرومیت سطح انقلاب و علت و عوامل انقلاب ایران و بحرین را فروکاسته است

چکیده عراق از ناهمگن­ترین کشورهای قومی و زبانی حوزه ژئوپلیتیک خاورمیانه عربی است. اقدامات جنگ­افروزانه مقامات سابق عراق، تداوم بی­ثباتی­های سیاسی، پیدایش بسترهای مساعد و مناسب زایش و کنشگری گروه­های تکفیری و افراطی و حضور قدرت های فرامنطقه‌ای از مواردی است که زمینه چالش­آفرینی و تهدید امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران محسوب می­شود. عراق پساصدام را باید کانون قدرت و نفوذ شیعیان قلمداد نمود، زیرا جریان­های قدرتمندی همچون مرجعیت عالی شیعیان، جریان صدر و دیگر طیف­های سیاسی شیعه از نفوذ و قدرت بالایی در  بین جریان سیاسی عراق برخوردارند. ظهور داعش و قدرت یابی ان در عراق و  شکل گیری بحران امنیتی در عراق و احتمال بالای تسری ان به همسایگان از جمله ایران، باعث شد تا جمهوری اسلامی ایران راهبرد فعالانه ای را برای مواجهه با این بحران امنیتی منطقه ای و جهانی در پیش بگیرد.  با توجه به مباحث فوق، سوالات پژوهش این­گونه مطرح می‌شود که: 1- ایران چه نقشی در شکست داعش داشته است ؟ 2- منابع قدرت ایران در عراق چیست و چگونه این منابع به ایران برای همکاری و اتحاد راهبردی با عراق پسا داعش کمک می­کند؟ 2- جایگاه احزاب سیاسی عراق و گروه­های بسیج مردمی این کشور در راستای اتحاد و همکاری راهبردی چه بوده است؟ هدف این مقاله، تشخیص و شناخت منابع قدرت ایران در عراق برای مدیریت راهبردی مناسب و حصول نتیجه در عراق پسا داعش است؛ روش مورد استفاده در این پژوهش به منظور تحلیل و نتیجه­گیری، روش توصیفی- تحلیلی و چارچوب نظری آن نیز قدرت هوشمند است.    

چکیده مقاله حاضر تلاش می‏­کند، بخشی از بازتاب­‏های انقلاب اسلامی در کشور یمن را بر اساس نظریه پخش «انتشار» تحلیل کند. از این ‏رو، انقلاب اسلامی با وجهه دینی – معنوی بستر و مبدا پخش؛ و کشور اسلامی یمن مقصد پخش و اشاعه هستند. نگارنده در صدد است به این سوال اساسی پاسخ دهد که، انقلاب چه تاثیری در بیداری اسلامی یمن داشته و چگونه بازتاب یافته است؟ برای بررسی موضوع، از روش توصیفی – تحلیلی استفاده شده و برای تبیین نیز نظریه پخش انتخاب شده است. داده­‏ها و اطلاعات به روش کتابخانه­‏ای گردآوری شده است. بررسی شواهد نشان می­‏دهد، انقلاب اسلامی در یمن از جنبه سیاسی و معنوی اثر بخش بوده است. تحلیل و بررسی صورت گرفته بر اساس نظریه پخش و انتشار نشان می­‏دهد که افزایش ظرفیت مقاومت مردمی و انصارالله، رویکرد اسلام‏گرایی سیاسی ریشه در بازتاب انقلاب اسلامی دارد. الگوگیری گروه‏­هایی مثل انصارالله و نهضت‏­های اسلامی از انقلاب اسلامی، مقاومت و ایستادگی در مقابل منافع قدرت­‏های بزرگ، به خصوص عربستان از مهم­‏ترین شواهد عینی پخش و تاثیرپذیری از انقلاب است.

چکیده هدف از مقاله حاضر شناخت تاکتیک­های رسانه­ای آمریکا برای خنثی سازی و کاهش اثرات تحریم‌های وضع شده علیه ایران بود. در همین راستا سوالی که مطرح گردید این بود که ایالات متحده از چه تاکتیک­های رسانه­ای برای تقویت اثرگذاری تحریم‌ها بر شهروندان و مقامات جمهوری اسلامی استفاده می­کند؟ یافته­های پژوهش ما را به تاکتیک­هایی همچون شایعه پراکنی، تصویرسازی ذهنی، تخریب روحیه، اغراق و ... رهنمون کرد. نتیجه­گیری مقاله نشان داد رسانه­های غربی موفق شده­اند در برخی موارد تاثیرات جدی بر ذهن مخاطبان ایرانی گذاشته و مشکلاتی را در حوزه اقتصادی و گاه سیاسی برای دولت ایجاد نمایند. برای انجام پژوهش از روش توصیفی - تحلیلی استفاده گردید.

چکیده «انقلاب اسلامی ایران چرا و چگونه به پیروزی رسید؟» این سؤالی است که دهه­های متمادی و در زمان حاضر نیز مطرح بوده و پژوهشگران مختلف به دنبال پاسخی به آن برآمده­اند. تاکنون رویکردها و نسل­های متفاوتی از نظریات انقلاب اسلامی ایران متولد شده­اند که به تبیین­های متفاوتی در این زمینه پرداخته­اند. این پژوهش تمرکز خود را بر بررسی و تحلیل مقالات منتشر شده در 4 فصلنامه علمی - پژوهشی حوزه انقلاب اسلامی منتشر شده در ایران یعنی فصلنامه پژوهش­های انقلاب اسلامی، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی و فصلنامه پژوهش­نامه انقلاب اسلامی از ابتدای انتشار تا پایان سال 1396 قرار داده است. هدف این پژوهش آن است که با بررسی مقالات منتشر شده دریابد که پژوهشگران ایرانی چه دلایلی را برای چرایی و چگونگی پیروزی انقلاب اسلامی ایران برشمرده و پژوهشگران تولید کننده این ادبیات دارای چه ویژگی­هایی هستند؟ در واقع فرا تحلیل مطالعات حوزه چرایی و چگونگی پیروزی انقلاب اسلامی ایران در دو بخش دانش پژوهشی و ویژگی­های پژوهش‌­گران، تمرکز اصلی پژوهش حاضر را تشکیل می­دهد.

چکیده دولت­ها در سیاست خارجی، اغلب مطابق نیازهای داخلی، موقعیت جغرافیایی، ژئوپولیتک، ساختار و عملکرد نظام بین الملل استراتژی­های را برای تامین منافع ملی برمی­گزینند. کشور ایران با عنایت  موقعیت حساس از جغرافیای جهانی، همواره موجب رقابت قدرت­های بزرگ برای تسلط بر این کشور شده است. این مقاله تلاش دارد به این سوال پاسخ دهد که چرا دستگاه دیپلماسی در عصر پهلوی و در موقعیت جنگ جهانی دوم گرفتار ائتلاف قدرت­های بزرگ شد و قدرت­های بزرگ بر سر سقوط دولت پهلوی با یکدیگر به توافق رسیدند. مقاله حاضر در قالب چهارچوب تئوریک «واقع گرایی ساختاری» به دنبال تأیید این فرضیه است که فقدان استراتژی در روابط خارجی و داخلی، و ساختار حاکم بر روابط بین الملل موجب ناکامی دستگاه دیپلماسی و ائتلاف قدرتهای بزرگ شده و این امر ناکامی دستگاه دیپلماسی ایران در جنگ جهانی دوم در حفظ منافع ملی درعرصه بین الملل را به همراه داشته است.
 

چکیده نوشتار حاضر به دنبال پاسخ به این سؤال است که مختصات نظام بین الملل در بحبوحه ی وقوع انقلاب اسلامی به چه شکلی بوده است؟ و انقلاب اسلامی به مثابه ی یک هویت جدید دارای چه عناصر و مؤلفه هایی بوده است؟ یافته های پژوهش، حاکی از آن است که انقلاب اسلامی در عصری ظهور و بروز پیدا کرد که در آن نظام بین الملل به دو قطب قدرتمند غرب و شرق تقسیم شده بود که هر کدام با نفی دین و دین گرایی، با رویکردی اومانیستی و ماده گرایانه و با ایدئولوژی سوسیالیستی - کمونیستی و لیبرالیستی - کاپیتالیستی به رقابت با یکدیگر می پرداختند و با غلبه و نفوذ در دیگر کشورها آنها را تحت نفوذ و سیطره ی خود درمی آوردند. لذا انقلاب اسلامی در چنین شرایطی و برخلاف جریان موجود و با رویکرد دینی و ایدئولوژی اسلامِ سیاسی - انقلابی و با بیان و ارائه ی مؤلفه هایی چون بازگشت به خویشتن، ایدئولوژی اسلامی، حکومت دینی، حمایت از مظلومان، مبارزه با سلطه طلبان، مردم سالاری دینی، عدالت طلبی، استقلال-طلبی، آزادی، امت واحده ی اسلامی، حمایت از جنبش های آزادی بخش، مقاومت اسلامی، مخالفت با اسرائیل، الگوی پیشرفت اسلامی، سبک زندگی اسلامی، و مهدویت و انتظار؛ به عنوان یک هویت جدید در عصر غلبۀ غرب و شرق پدیدار گشت و به الگویی برای دیگر کشورها تبدیل شد. برای پاسخ به سؤال مقاله از روش توصیفی - تحلیلی بهره گرفته می شود.
 

چکیده تشیع از قرن شانزدهم میلادی مذهب رسمی ایران بوده است. اعتقادات، رهبری و نهادهای شیعه، نقش مهمی در سیاست خارجی ایران داشته و اسلام شیعی از آغاز با سیاست آمیخته بوده؛ چنانکه می­‌توان گفت تاریخ و معتقدات شیعه زیربنای ایدئولوژی انقلاب اسلامی و یکی از مهمترین ریشه­‌های آن بوده است. از طرف دیگر پس از پیروزی انقلاب اسلامی بحث صدور انقلاب و تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر جوامع شیعی پررنگ شد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی درصدد پاسخگویی به این سوال است که اولاً مذهب تشیع چه تأثیری بر پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی ایران داشته و ثانیاً انقلاب اسلامی ایران چه تأثیری بر ژئوپلیتیک تشیع داشته است. در پایان اینگونه نتیجه گرفته می‌­شود که ارزش­‌ها و اصول مکتبی فقه تشیع باعث شده تا مردم شیعه ایران به کمک رهبری قدرتمند شیعه نسبت به وضع موجود واکنش نشان داده و انقلاب اسلامی ایران را پدید آورند. از سویی دیگر انقلاب اسلامی ایران نیز موجب گسترش حوزه نفوذ تشیع در منطقه خاورمیانه شده است.

چکیده جنبش های اسلامی در دوران اخیر به ویژه پس از سپتامبر 2001، با به خطر افتادن موقعیت غرب در جهان اسلام و نیز لرزان شدن حکومت های وابسته به آن، فرصت های بسیار خوبی برای به دست گرفتن قدرت سیاسی و حتی متحول نمودن اوضاع منطقه به دست آوردند. از تحولات افغانستان و فلسطین گرفته تا رویدادهای بیداری اسلامی در مصر، تونس، و …، همه فرصت هایی از این دست بود که پیش روی جنبش های اسلامی گشوده شدند. اما با این وصف، در سال 2013 موج بیداری اسلامی فرو نشست و فرصت ها یکی پس از دیگری از کف رفتند، نیروهای وابسته به غرب دوباره برگشتند و این جنبش ها ناکامی های مهمی تجربه کردند که از آن میان می توان به ناکامی اسلام گرایان مصری، افغانی، فلسطینی و … اشاره کرد. این جنبش ها یا گروه های سیاسی همسو با آنها در جاهای دیگر مانند عراق، سوریه، ترکیه، الجزایر، مراکش و …. نیز موقعیت های برترشان به خطر افتاد و بیم هایی از فروافتادن دارند. در بررسی حاضر، مسأله این است که چرا اسلام گرایان با وجود چنان فرصت های مهمی دچار ناکامی شدند. مقاله از طریق شناسایی شیوه نوین مبارزه غرب با جنبش های اسلامی نتیجه می گیرد که سرسپاری این جنبش ها به فرایندهای سیاسی غربی، فرصت مصادره مشروعیت و نهایتاً سرکوب شان را فراهم کرده است.  

چکیده در دهه‌‌های اخیر و با پیروزی انقلاب اسلامی‌در ایران مسأله حقوق بشر ازجمله موارد اصلی مورد مناقشه ایران و ایالات متحده آمریکا بوده است و آمریکا و متحدانش (غرب) همواره جمهوری اسلامی ‌ایران را باستناد موادی از اعلامیه جهانی حقوق بشر به انحاء مختلف متهم به عدم رعایت آن می‌کنند، از طرف دیگر جمهوری اسلامی ‌ایران با محفوظ داشتن حق خود در باز تعاریف مفهوم حقوق بشر و مؤلفه‌‌های آن بر اساس مبانی اعتقادی و اسلامی‌، آمریکا را متهم به تناقض رفتاری در این حوزه نموده و این مسأله به یکی از موارد اصلی اختلاف دو کشور تبدیل شده است. این مقاله بر آن است تا بر اساس رهیافت‌‌های رئالیسم و سازه‌انگاری این تقابل را بررسی نموده و نشان دهد که مناقشه ایران وآمریکا در مسائل حقوق بشر ناشی از تفاوت گفتمان‌های حاکم بر دو کشور می‌باشد و هر کدام از طرفین سعی می‌کنند تا در چارچوب گفتمان خود، آن را معنا نموده و برداشت خود را تبیین نمایند به‌عبارت دیگر چون از یک طرف عناصر تشکیل‌دهنده گفتمانی این دو کشور با هم متفاوت و حتی در تقابل بوده و از سوی دیگر رویکرد‌های سیاست خارجی آن‌ها در چارچوب گفتمان‌های مذکور و متأثر از آن شکل می‌گیرد این امر باعث تقابل رفتاری دو کشور در این زمینه شده است.      

چکیده در این پژوهش، تلاش بر آن است تا با استفاده از نظریه پخش، تحلیلی بر تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر کشور ترکیه داشته باشیم. در این راستا، ترکیه به عنوان مقصد و حوزه پخش از حیث محیط پذیرا و ناپذیرا مورد بررسی قرار گرفته است. موضوع پخش که همان انقلاب اسلامی ایران است در عرصه‌های مختلف مطالعه شده و انواع پخش نیز توضیح داده شده است. سرانجام با تأیید تأثیرات انقلاب اسلامی ایران بر ترکیه، به این نتیجه رسیدیم که نقش اسلام در صحنه اجتماعی و سیاسی ترکیه در آینده افزایش خواهد یافت.

چکیده این مقاله سعی دارد به این سؤال اصلی پاسخ دهد که با توجه به نفوذ جمهوری اسلامی ایران در کشور عراق و اهمیت عراق جدید در محیط راهبردی جمهوری اسلامی ایران، منابع قدرت نرم‌افزاری ایران در این کشور شامل چه مؤلفه‌هایی می‌باشد؟ یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که مواردی از قبیل: مواضع ایران بعد از اشغال عراق، سقوط رژیم ضد ایرانی، روی کار آمدن شیعیان در عرصه سیاسی، احزاب فعال شیعی در کشور عراق، برگزاری راهپیمایی روز قدس، مُفاد قانون اساسی جدید عراق و کمک‌های بلاعوض و بشردوستانه ایران به عراق برای بازسازی ویرانی‌های پس از جنگ، از جمله منابع و ابزار‌های سیاسی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در کشور عراق جدید محسوب می‌گردد.