فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده این مقاله به بررسی نقش و تأثیر رویه‌های الهی در فرهنگ وحیانی اسلام بر آینده‌پژوهی دینی می‌پردازد، که در آن مهدویت و انتظار به‌عنوان مبانی اساسی مطرح هستند. مسئله اصلی تحقیق درک چگونگی تأثیرگذاری این رویه‌ها به‌مثابه قوانین لایتغیر تاریخی در شکل‌دهی به آینده جوامع بشری است. هدف از این پژوهش، تحلیل و تبیین دقیق رویه‌های الهی با استفاده از آموزه‌های قرآنی و ارائه راهکارهایی برای بهره‌برداری از آن‌ها در ساخت جامعه‌ای عدالت‌محور و پایدار در بستر مهدویت است.
روش تحقیق کیفی بوده و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل تفسیری از منابع معتبر اسلامی انجام شده است. در این زمینه، مجموعه‌ای از رویه‌ها شامل هدایت و ضلالت، تدافع حق و باطل، مدیریت نعمت‌ها، آزمایش انسان‌ها و قوانین دیگر بررسی شد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که رویه‌های الهی نه تنها در تاریخ گذشته نقشی مؤثر داشته‌اند، بلکه در شکل‌دهی به آینده اجتماعی و فرهنگی جوامع امروزی نیز می‌توانند چارچوب‌های اصلی برای سیاست‌گذاری‌های آینده‌گرا و پایدار ارائه کنند. این قوانین از توان بالایی برای تقویت عدالت اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی و همبستگی فرهنگی برخوردارند.
نتایج تحقیق حاکی از آن است که با تکیه بر آموزه‌های مهدوی و درک عمیق رویه‌های الهی، می‌توان رویکردی جامع برای آینده‌پژوهی دینی ایجاد کرد که به چالش‌های معاصر پاسخ دهد و مسیری روشن و عدالت‌محور برای جوامع انسانی ترسیم کند. همچنین، این پژوهش بر نیاز به گسترش تحقیقات میان‌رشته‌ای برای بهبود فهم از این مفاهیم و تعمیق ارتباطات فرهنگی-دینی تأکید می‌کند.

چکیده بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، همزمان با دهه فجر سال 97 از سوی رهبر معظم انقلاب تدوین و انتشار یافت. به باور محققان، یکی از ابزارهایی که این بیانیه توانسته است در جهت تحقق خود به کار ببندد استفاده از رویکرد تصویرپردازی است. در این رویکرد که یکی از ابزارهای آینده‌پژوهی است سهم کارگزاران در تحقق آینده بالا تلقی شده و از طریق تصویرسازی از این آینده تلاش می‌شود تصویر عمومی بازیگران از آینده را هم افزا کرده و به سمت افق واحد رهنمون کنند و نتیجه آن حرکت جمعی بازیگران به سمت آن افق واحد خواهد بود.
در این پژوهش تلاش شده است اولاً ویژگی‌های رویکرد تصویرپردازی در این بیانیه شناسایی شده و ثانیاً تصاویر موجود در بیانیه استخراج شوند. به منظور تحقق هدف اول از روش تحلیل مضمون استفاده شده و پس از مصاحبه با خبرگان در خصوص تلقی آنها از تصویرپردازی در بیانیه گام دوم، این مصاحبه‌ها جمع‌بندی شده و 43 مضمون پایه از آنها استخراج شده است. این مضامین، تشکیل‌دهنده 14 مضمون سازمان‌‌دهنده بوده و در نهایت از دل آنها 4 مضمون فراگیر استخراج شد.
در جهت تحقق هدف دوم پژوهش، با برگزاری پنل خبرگی، گزاره‌های ناظر به تصاویر در بیانیه استخراج و با یکدیگر تلفیق شده و تصاویر مختلفی که در بیانیه موجود بودند از این طریق استخراج شدند. در نهایت نیز با تلفیق این تصاویر، ابرتصویر آینده انقلاب اسلامی استخراج شد.