فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده عصر حاضر، عصر بازگشت به اسلام و تمدن اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران، با قطب‌نمای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در پی احیای تمدن اسلامی، با پیشرانی مردم ایران است. هدف نهایی این تمدن نوین، تشکیل امت واحده اسلامی و بازگرداندن مجد و عظمت تمدن اسلامی است. از منظر رهبری انقلاب، احیای تمدن اسلامی با پیشرانی ایرانیان، در قالب الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، دارای مراحلِ پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، دولت اسلامی، کشور و تمدن اسلامی است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و مطالعه اسنادی، به واکاوی نقش انقلاب اسلامی در ساخت هویت تمدنی و استلزامات اجتماعی آن از منظر رهبری انقلاب می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که مردم ایران با خودباوری و اعتماد به نفس، انقلابی را پایه‌ریزی کردند که خمیرمایه اولیه ساخت هویت تمدنی است که با تشکیل نظام، دولت و کشور اسلامی، در پی احیای تمدن اسلامی است. نظریه‌پردازی در علوم انسانی به مثابه ریل‌گذاری مسیر و جهت حرکت تمدنی، مرجعیت و جامعیت علمی، با هدف پاسخگویی به سئوالات و ارائه راه‌حل‌های مسائل و مشکلات جامعه، مجاهدت، پایداری، تلاش بی‌وفقه و دسته جمعی برا ی تحقق اهداف انقلاب، قانون‌مداری و قانون‌گرایی و تربیت نیروهای انسانی کارآمد، از جمله ‌استلزامات اجتماعی احیای تمدن اسلامی است.

چکیده در سال­های اخیر بحث الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مباحث مختلفی را پیرامون ضرورت­های طرح و تدوین چنین الگویی بوجود آورده است. با توجه به اهمیت بالای اندیشه­های حضرت آیت­‌الله خامنه­‌ای در مورد الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، بحث حاضر در پی پاسخگویی به این سوال اساسی است که «چه عواملی تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را از منظر حضرت آیت­‌الله خامنه‌­ای ضروری کرده­‌اند؟» بنابراین هدف اصلی بحث، بررسی ضرورت­‌های تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از منظر حضرت آیت­‌الله خامنه­‌ای است. در این بحث سعی شده از آغاز پیش­‌داوری و فرضیه­‌ای تعیین نگردد. با این حال یافته­های بحث که مبتنی بر تحلیل بیانات، نظرات و گفتمان مقام معظم رهبری درباره الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است، حکایت از آن دارد که ناکارآمدی الگوهای غربی توسعه (مفهوم تک ‌بُعدی، ماهیت غیر دینی و مادی و همچنین اهداف و آرمان­های دنیوی)، ارایه تعریف بومی و مستقل از پیشرفت (عدم تبعیت بی­چون و چرا از الگوها و نظریه­‌های غربی توسعه، استخراج مبانی نظری و شیوه‌ه­ای تحقق الگو از منابع اسلامی، بومی­‌سازی تجربه­‌ها و دستاوردهای نظریه­‌ها و الگوهای سایر ملل و طراحی متناسب با ویژگی‌­های فرهنگی و تاریخی ایران) و تبیین الگویی مبتنی بر شاخصه­ها و ارکان اسلامی (مسئله مبدأ، مسئله معاد، مسئله عدم تفکیک دنیا و آخرت، مسئله انسان و نگاه اسلام به انسان، مسئله حکومت، مسئله عدالت و نگاه غیرمادی به اقتصاد) از جمله عواملی هستند که تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را از منظر حضرت آیت­‌الله خامنه­‌ای ضروری کرده­‌اند.    

چکیده مقاله حاضر، به دنبال پاسخ به این سؤال است که مفهوم نظری و عملی کارآمدی و کارایی در نظریات توسعه غربی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به چه معنا و دارای چه شاخصه‌ها و تمایزاتی است و از سویی چه راهکارهایی برای افزایش کارآمدی نظام فعلی جمهوری اسلامی قابل پیش‌بینی و پیشنهاد است؟
در راستای پاسخ به این سؤال تلاش شده است که مفهوم کارآمدی در برخی از نظریه‌های توسعه سیاسی غرب، نظریه بحران‌ها، نظریه کارکردگرای ساختاری سیستمی بررسی شده و آنگاه مفاهیم کارآمدی و کارایی در اندیشه امام علی× بحث گشته و سپس با مقارنه این آراء و با پرداختن به دیدگاه‌های مقام معظم رهبری و اندیشمندان داخلی، شاخصه‌های بومی و متمایز کارآمدی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه گردد.