فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده یکی از فضیلت‌های اخلاقی، «تغافل» و چشم‌پوشی از خطاها و اشتباهات دیگران است که مورد تأکید عقل و شرع بوده و از همه مطلوب، اما از کارگزاران حکومتی که اختیارات بیشتری دارند، مطلوب‌تر است؛ چرا که اثرات تغافل آنان، عمیق‌تر بوده، موجب جذب بیشتر افراد جامعه گشته، میزان رضایت‌مندی آنها را از حکومت اسلامی بالا می‌برد. سؤال این پژوهش، این است که تغافل حاکمان در مورد اشتباهات و خطاهای افراد جامعه چه تأثیری در کارآمدی حکومت اسلامی دارد. این پژوهش با استناد به منابع کتابخانه‌ای و به شیوه تحلیلی- توصیفی بر مبنای آیات قرآن و سیره حکومتی پیامبراعظم (ص) و امام علی (ع)، به بررسی نقش تغافل حاکمان در کارآمدی حکومت اسلامی می پردازد. از جمله یافته‌های این پژوهش این است که افزایش میزان رضایت‌مندی مردم و جلوگیری از برخورد خشونت آمیز آنان با حاکمان، جلوگیری از تحریک احساسات مردم، بالابردن جایگاه اجتماعی و معنوی حاکمان در بین مردم و حفظ وحدت جامعه اسلامی از پیامدهای تغافل حاکمان نسبت به خطاها و اشتباهات افراد جامعه اسلامی است و رعایت این اصل اخلاقی از سوی حاکمان، نقش تعیین کننده در پیشبرد اهداف حکومتی دارد که مهم‌ترین آن، هدایت مردم به سعادت دنیوی و اخروی است و عامل تضمین بقا و استمرار آن خواهدشد و در نتیجه کارآمدی آن را بالا خواهدبرد.

چکیده کارآمدی انقلاب اسلامی در تحقق و تشکیل نظام اسلامی از مهمترین دغدغه های دلسوزان و صاحبان اندیشه ومتفکرین اسلامی می باشد. اما این کارآمدی لازم است که یک معیار و یک شاخص داشته باشد، حکومت امام علی (ع) بعنوان یک الگوی موفق در حکومت داری که شیفتگان زیادی دارد، می‌تواند شاخص‌های کارآمدی نظام اسلامی در لایه‌های مختلف اعم از بنیادی و کاربردی را بیان نماید. محصول این نمونه و الگو ، رابطه بسیار دوستانه، انسانی و شرافت‌مندانه حاکم با مردم می‌باشد. اینکه چگونه رابطه حاکم و مردم مبتنی بر محبت و شرافت شکل می‌یابد، ریشه در سه اصل اخلاق، عدالت و امنیت دارد. مؤید وجود سه اصل مذکور؛ حکمتها، نامه ها وکلمات قصاری است که مولای متقیان علی (ع) درنهج البلاغه به آنها اشاره نموده است. بازخوانی اصول سه‌گانه مذکور ، ضمن بیان ریشه‌های شرعی در حجت آنها، بیانگر بنیان‌های الگوی حکومتی مطلوب در تمدن اسلامی نیز می-باشد. از این رو؛ ضرورت دارد که جایگاه سه اصل مذکور در سیره حکومتی امام علی (ع) بازخوانی گردد. پژوهش حاضر اطلاعات را به صورت کیفی، کتابخانه‌ای و به صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌نماید.

چکیده انقلاب اسلامی نتیجۀ انتخاب آگاهانه مردمانی از نسل اصلاحات ساختاری بود. انقلاب سازۀ سه ضلعی را برای ایران بر مبنای ظهور یک سیستم حکمرانی جدید در دهۀ هفتاد و هشتاد میلادی به ارمغان آورد. سه ضلع مثلث انقلاب اسلامی تاکید بر عدالت و آزادی به مثابۀ دال مرکزی و نرم افزار آن ، توحید به مثابۀ ابزار و کارآمدی و شایسته سالاری به عنوان پوسته و هستۀ سخت افزاری انقلاب اسلامی بودند. در دهۀ چهارم انقلاب اسلامی، این مثلث دچار چالشها و پارادکسهای ساختاری شده است. چالشهایی که بدون تصمیم سازی _ برنامه ریزی صحیح و به طور کلی بدون تحولات ساختاری - نهادی، امکان اصلاح آنها پایین است. بیانه های مکرر رهبر انقلاب از جمله مانیفست گام دوم انقلاب نیز مبتنی بر شناسایی و اصلاح این چالشهای ساختاری و نگاه به آینده ای روشن بر مبنای تحولات اساسی در زمینۀ حل چالشها و بازگشت به اضلاع مثلث مفهومی انقلاب اسلامی است. برون رفت از چالشهای گوناگون انقلاب اسلامی بدون به روز رسانی سیستم عامل و هستۀ سخت و نرم جمهوری اسلامی ممکن نیست. این نوشتارک بر مبنای یک بافت تحلیلی بر این مسئله تاکید می کند که نگاه راهبردی به انقلاب اسلامی و تداوم و گسترش ظرفیتهای استراتژیک آن بدون اصلاح ساختارهای نهادی و چالشهای گوناگون بر آمده از آنها امکان پذیر نیست. در صورت فعال شدن اضلاع مثلث مفهومی انقلاب اسلامی و رفع ایرادات نرم افزاری وسخت افزاری سیستم عامل انقلاب ، جمهوری اسلامی می تواند در آینده نمونۀ یک سیستم مدل ساز، فعال و کارآمد برای دنیا باشد.

چکیده جوامع برای پیشرفت همه جانبه خود در سطوح داخلی و خارجی شان، به نظامی کارآمد نیاز دارند تا بتوانند نقش رهبری و راهبری فرآیند پیشرفت و تعالی آن جامعه را برعهده گیرند. کارآمدی از مسائل حیاتی انقلاب اسلامی بوده وتحقق همه جانبه اهداف والای انقلاب اسلامی و ارتباط کارآمدی با مشروعیت، بیانگر اهمیت آن می باشد. هم چنین انقلاب اسلامی ایران یک دگرگونی وصیرورت عمیق اسلامی است،که این حرکت هدف دار وپیوسته تحول عمیق اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی، سیاسی واجتماعی فرد وجامعه انسانی، تا رسیدن به تمدن نوین اسلامی را سبب می شود. حوزه کارآمدی، فاقد یک تئوری جامع، بومی و مورد توافق است و هر یک از دیدگاه های موجود کوشیده است بر مبنای شواهد تجربی محدود یا داده های آماری خاص، نسبتی میان واقعیت و کارآمدی برقرار سازد. لذا در این مقاله با ابتنا به نظریه فرایندی بودن انقلاب اسلامی ایران، به این پرسش اساسی پاسخ داده می شود که «الگوی شاخص های کارآمدی انقلاب اسلامی چیست؟» برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی تحلیلی و برای گردآوری داده ها از ابزار فیش برداری از منابع مختلف برای ارائه الگو بهره گرفته شد. این الگو با تفکیک مراحل انقلاب اسلامی؛ اهداف انقلاب اسلامی مبتنی بر نظام ارزشی خود را در کنار امکانات و موانع قرار داده و سطوح مختلف اندیشه و بینش، کارگزاران، ساختارها و رفتارها را از هم جدا نموده است تا در کنار جامع بینی در ارزیابی، همه عناصر و سطوح که می بایست مورد نظر باشد به صورت ترکیبی اشاره شود.

چکیده به منظور افزایش کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران و نیل به آرمان‌های انقلاب اسلامی، آسیب شناسی مستمر و اصلاحات ساختاری ضرورتی انکار ناپذیر است. آسیب شناسی چهاردهه تجربه کشورداری ما را به این واقعیت رهنمون می‌سازد که عیوب ساختاری، ضعف فرهنگ سیاسی، فقدان نظام جامع انتخاباتی کارآمد، ضعف مفرط ساختار حزبی و اعمال نفوذ دولت‌ها در شکل‌گیری مجلس کارآمد و مستقل، هزینه‌های سیاسی زیادی برای کشور به همراه داشته است. هدف از تحقیق پیش‌رو بررسی واقعیات نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران و موانع ساختاری مانع از پیش روندگی آن؛ و تلاش برای ارایه راهکارهای عملی جهتافزایش کار آمدی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. در صورت اصلاحات لازم در موارد مورد اشاره شاهد افزایش کارآمدی نظام و رفع معایب کنونی و تبدیل به نظام الگوی مورد نظر مقام معظم رهبری خواهیم بود. نوع تحقیق در این پژوهش نظری است و روش انجام تحقیق مبتنی بر مشاهدات، مصاحبه و مطالعات نظری کتابخانه‌ای به صورت توصیفی خواهد بود.

چکیده در تلاش برای ارائه­‌ی تحلیل نوینی از انقلاب اسلامی، این سؤال مطرح شده که «آیا انقلاب اسلامی را می­‌توان انقلابی آزادی­‌خواهانه دانست؟» فرض بر این است که انقلاب اسلامی، رستاخیز ملت ایران برای فراز کردن آرمان آزادی بوده و در آن، آزادی در هر دو وجه منفی و مثبتش تجلی یافته است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی– تحلیلی انجام شده و یافته‌­های آن نشان می‌­دهد که انقلاب اسلامی ایران به طور عمده در پاسخ به چهار مسئله‌ی اصلی (آزادی منفی)؛ استبداد داخلی، سلطه‌­ی خارجی، اقدامات اسلام­‌زدایانه­‌ی رژیم شاه و افول اقتصادی و تهدید معیشت مردم شکل گرفته و در مقابل، این انقلاب پاسخ مطلوب به این مسائل (آزادی مثبت) را در تأسیس و تحقق ارزش­‌هایی چون مردم­‌سالاری دینی، آزادی، تلاش برای حفظ استقلال و حاکمیت ملی و همچنین کارآمدی با تأکید بر عدالت و محرومیت‌­زدایی، مفصل­‌بندی کرده است.

چکیده قرآن، منبع بنیادین اندیشه سیاسی اسلام که آئینی، اجتماعی ـ سیاسی و واقع‌گراست، قدرت سیاسی را به رسمیت شناخته ولی آن را ناشی از قدرت نامحدود و لایزال الهی می‌داند و ضمن تأیید انواع و منابع مختلف قدرت که قابلیت تبدیل به همدیگر را دارند و ماهیت ویژه قدرت که در چهارچوب‌های مشخص و شفاف ترسیم می‌گردد سازکارهای گوناگون و متعددی را برای افزایش و کارآمدی خود به‌کار می‌گیرد. مقاله حاضر در پاسخ به این سؤال که مناسب‌ترین سازکار افزایش و کارآمدی قدرت سیاسی از منظر قرآن کریم چیست؟ تلاش می‌نماید این فرضیه را اثبات نماید که قرآن با تکیه بر حیات مادی و معنوی انسان، هر دو سازوکارهای ساختاری و غیرساختاری را به صورت توامان و در کنار یکدیگر اهمیت قائل است و سهم هر یک را با لحاظ دو عنصر علم و توانایی در افزایش و کارآمدی آن محفوظ می‌دارد.       

چکیده مقاله حاضر، به دنبال پاسخ به این سؤال است که مفهوم نظری و عملی کارآمدی و کارایی در نظریات توسعه غربی و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به چه معنا و دارای چه شاخصه‌ها و تمایزاتی است و از سویی چه راهکارهایی برای افزایش کارآمدی نظام فعلی جمهوری اسلامی قابل پیش‌بینی و پیشنهاد است؟
در راستای پاسخ به این سؤال تلاش شده است که مفهوم کارآمدی در برخی از نظریه‌های توسعه سیاسی غرب، نظریه بحران‌ها، نظریه کارکردگرای ساختاری سیستمی بررسی شده و آنگاه مفاهیم کارآمدی و کارایی در اندیشه امام علی× بحث گشته و سپس با مقارنه این آراء و با پرداختن به دیدگاه‌های مقام معظم رهبری و اندیشمندان داخلی، شاخصه‌های بومی و متمایز کارآمدی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه گردد.