کلیدواژه‌ها = گفتمان
تعداد مقالات: 17
گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی: واکاوی پیوند آرمان‌گرایی اسلامی و واقع‌گرایی سیاسی در اندیشه امام خمینی (ره)

گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی: واکاوی پیوند آرمان‌گرایی اسلامی و واقع‌گرایی سیاسی در اندیشه امام خمینی (ره)

دوره 15، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 7-19

سید محمدرضا موسوی

چکیده این پژوهش با بهره‌گیری از رهیافت «تحلیل گفتمان»، به بررسی و بازسازی ساختار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در اندیشه امام خمینی(ره) می‌پردازد. مسئله اصلی این مقاله، شناسایی عناصر، اصول و مفاهیم سازنده‌ای است که گفتمان سیاست خارجی انقلاب اسلامی را حول محور «اسلام سیاسی» به مثابه دال مرکزی، مفصل‌بندی می‌کنند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی(ره) بر اصولی بنیادین همچون پیوند ناگسستنی دین و سیاست، اصل دعوت، قاعده نفی سبیل، تولی و تبری، وحدت جهان اسلام، تألیف قلوب و حفظ مصلحت نظام استوار است. اهداف کلان این گفتمان شامل تحقق ارزش‌های الهی، مبارزه با نظام سلطه، حمایت از مستضعفان و جنبش‌های آزادی‌بخش، صدور پیام انقلاب و حفظ استقلال و امنیت جمهوری اسلامی است. مقاله تبیین می‌کند که این گفتمان ضمن برخورداری از ماهیتی آرمان‌گرایانه و عدالت‌محور، از انعطاف‌پذیری لازم برای مواجهه با واقعیت‌های نظام بین‌الملل از طریق اصل «مصلحت نظام» برخوردار است. در نهایت، اندیشه امام خمینی(ره) در سیاست خارجی، مدلی از «آرمان‌گرایی واقع‌بینانه» ارائه می‌دهد که در آن، حفظ نظام و بقای دولت اسلامی در کنار اهداف فراملی و ایدئولوژیک، به صورت نظام‌مند سازماندهی شده است. این پژوهش با روش کیفی و تفسیری، نشان می‌دهد که گفتمان سیاست خارجی امام(ره)، گفتمانی اسلامی، استقلال‌طلب، ضدسلطه و در عین حال پویا در مدیریت تعاملات جهانی است.

تبارشناسی مشروعیت سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی

تبارشناسی مشروعیت سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی

دوره 13، شماره 4، زمستان 1403، صفحه 7-24

مهناز رحمانی، علی فلاح نژاد، علی فلاحی سیف الدین

چکیده در چارچوب رهیافت پساساختارگرایانه گفتمان‌ها تعیین‌کننده حیات و کنش سیاسی هستند. از همین منظر، مشروعیت سیاسی در پرتو گفتمان سیاسی شکل می‌گیرد و با تغییر گفتمان‌ها، نظام معنایی و هنجاری دگرگون می‌شود.
انقلاب اسلامی ایران، پدیده‌ای نوظهور بود که رویکرد اسلام سیاسی فقاهتی را مبنایی برای خلق گفتمان و نظام معنایی جدید قرار داد و در پرتو آن مشروعیت سیاسی، معنایی متفاوت یافت. نوشتار حاضر در پی بررسی و تحلیل مفهوم مشروعیت سیاسی در این گفتمان سیاسی است. تمرکز اصلی معطوف بدان خواهد بود که مشروعیت سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی و خرده گفتمان‌های برآمده از این گفتمان چگونه شکل گرفته است و عناصر مقوم این گفتمان به ویژه عنصر «ولایت فقیه»، «اسلامیت» و «ایرانیت» چه تاثیر در این فرایند داشته‌اند.
این پژوهش با التزام روشی و نه هستی شناختی به رویکرد تبارشناسانه فوکو و تحلیل‌های گفتمانی سعی دارد شکل‌گیری مفهوم مشروعیت به مثابه هنجاری سامان بخش به رابطه حکم و اطاعت در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی و خرده گفتمان‌های برآمده از آن را بررسی کند.

ظرفیت‌های فراگفتمان انقلاب اسلامی و بازتولید گفتمانهای درونی

ظرفیت‌های فراگفتمان انقلاب اسلامی و بازتولید گفتمانهای درونی

دوره 12، شماره 4، زمستان 1402، صفحه 255-278

رشید رکابیان، ناصر پورحسن

چکیده چکیده
در فرایند شکل‌گیری انقلاب اسلامی هویت‌ها و خرده‌گفتمان‌های متکثری فعال بودند که با ابتنا به نظام صدقی، دالها و دقایق و ظرایف خود بر چهره‌ای متمایز ظاهر شدند. اما ناتوانی آنها در سوژه سازی و تثبیت واژگان معنایی خود، ناچار به همزیستی و پذیرش برتری گفتمانی شدند که با محوریت اسلام از یک سو با نهادینه شدن افق معنایی آن درذهنیت‌های اقشار و توده‌های متکثر و متنوع، آنها را در سامانی هویت‌بخش به کنش سیاسی وادار سازد و از سوی دیگر با قوام بخشی و استغنای مفهومی واژگان و دالهای تهی و معتبر در سیاست مدرن امروز ذیل سازه " مردم سالاری دینی " تبدیل به یک فراگفتمان شود. فراگفتمانی که تحت چتر گفتمانی غنی خود گفتمان‌هایی متعدد ،متنوع و فعال در تنازع گفتمانی را باز تولید و میدان گفتمانی گسترده‌ای را برای تعامل و تقابل خرده گفتمانها خلق نموده است. حیات چهار دهه‌ای جمهوری اسلامی شاهد رقابت تنگاتنگ این گفتمانها بوده که هریک توانسته‌اند در مقاطعی با تثبیت مفاهیم و باورهای اصلی خود با بکارگیری، معنا دهی و مشروع سازی دالهای شناور، گفتمان خود را بر سایر گفتمانها استیلا و برتری بخشند. مفروض این نوشته این است که فراگفتمان انقلاب اسلامی، به دلیل فراگیری و تعمیق دقایق گفتمانی آن در بین توده‌های متنوع، همینطور وفاداری گفتمان‌های درونی آن به دال مرکزی فراگفتمان (اسلام) دچار توقف و انسداد فراگفتمان نخواهد شد، هرچند تنازعات درون گفتمانی آن شدید باشد.

گفتمان دوقطبی در اندیشه عرفانی آیت الله شاه آبادی و نسبت آن با اندیشه سیاسی امام خمینی

گفتمان دوقطبی در اندیشه عرفانی آیت الله شاه آبادی و نسبت آن با اندیشه سیاسی امام خمینی

دوره 12، شماره 2، تابستان 1402، صفحه 187-203

سیدرضا شاکری، عبدالرحمن حسنی فر

چکیده امام خمینی اندیشمندی ذوابعاد است که جنبه های فلسفی، کلامی، فقهی و عرفانی در دیدگاه ها و اندیشه ایشان نمود دارد.اینکه اندیشمندی خود حاصل جمع این جنبه های متفاوت باشد آن فرد را دارای اهمیت می کند اما اینکه این اندیشه ها در صحنه عمل پیاده شود اهمیت آن فرد را مضاعف میکند.سوای از اهمیت نظری و عملی عام امام خمینی در این مقاله به نسبت اندیشه امام خمینی با اندیشه عرفانی آیت الله شاه ابادی(استاد خود) مورد بررسی قرار میگیرد.روش این مقاله توصیفی – تحلیلی است. یافته ها حکایت از این دارد، یک نوع دو قطبی در عرفان که در شکل وضع موجود / وضع مطلوب (در شکل تقابلی) بازنمایی می شود، در اندیشه های شاه ابادی وبالتبع آن امام خمینی نمود یافته است؛گذر از عرفان به نظریه سیاسی که از اندیشه و بحران شناسی شاه آبادی آغاز شده و به اندیشه سیاسی تاسیسی امام خمینی می رسد در شکل گسترده و در «عمل» یعنی رهبری سیاسی نمود می یابد.

تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی

تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی

دوره 11، شماره 4، زمستان 1401

محمد رحیمیان، عباس کشاورز شکری، علی مرشدی زاد

چکیده هدف اصلی این مقاله تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی با استفاده از روش نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. گفتمان مارکسیستی با بهره گیری از آثار و کتاب های تاثیرگذار سعی در جذب افراد در فرایند انقلاب اسلامی بود. در این راستا مارکسیست ها از کتبی همچون کژراهه (احسان طبری)، تزی برای تحرک (مصطفی شعائیان)، تحلیل موقعیت نیروهای انقلابی در ایران (بیژن جزنی)، حزب توده و مسائل میهن انقلابی ما (نورالدین کیانوری)، ماهی سیاه کوچولو (صمد بهرنگی) الهام گرفتند. نویسنده در این مقاله در پی پاسخ به این سوال است که تحلیل محتوای آثار گفتمان مارکسیستی در فرایند انقلاب اسلامی بر اساس نظریه جیمز پل جی به چه صورت می باشد؟ روش مورد استفاده در این مقاله روش تحلیل گفتمان با استفاده از نظریه تحلیل گفتمان جیمز پل جی است. نظریه گفتمان پل جی یکی از مهمترین و کارآمد ترین نظریه ها در توصیف ساختار یک متن و دستیابی به عناصر زبانی آن و روابط میان این عناصر است. تحلیل محتوای آثار نشان می دهد مفهوم حرکت در آثار گفتمان مارکسیستی از نقش مهم و کانونی در تفکرات مارکسیست ها برخوردار است. آثار مارکسیستی در تلاش است نظم برآمده از حکومت پهلوی را به چالش کشیده و کلمه حرکت را به سمت مفهوم انقلاب سوق دهند. همچنین بررسی محتوای آثار مارکسیستی نشان می دهد که بعضی آثار تنها راه رهایی علیه انسداد وضعیت و فعالیت های سیاسی را اقدام مسلحانه می دانستند. در مقابل این گفتمان، گروهی بودند که دال مرکزی گفتمان خود را حرکت نرم و مسالمت آمیز در نظر داشتند و رسیدن به هدف از طریق حرکت مسلحانه را امری مذموم قلمداد می کردند. این گفتمان سعی داشت به روش مسالمت آمیز به اهداف خود نائل شوند. این گروه مایل به انقلابی است که از متن جامعه و مطالبه اکثریت مردم بیرون بیاید.

تبیین سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی از منظر تحلیل گفتمان

تبیین سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی از منظر تحلیل گفتمان

دوره 10، شماره 4، زمستان 1400، صفحه 107-135

https://doi.org/20.1001.1.23222573.1400.10.4.5.1

علی آزرمی

چکیده نظریه نظام انقلابی به‌عنوان یک مفهوم راهبردی در بیانیه گام دوم که به‌معنای همزیستی انقلابی‌گری و نظام‌مندی یا جوشش انقلابی و نظم سیاسی- ‌اجتماعی است از اصطلاحات و واژه‌های مهمی است که پس‌از طرح، سرفصل جدیدی در مطالعات سیاسی و جامعه‌شناختی ایران پس‌از انقلاب گشوده‌است. از طرف دیگر بحث سیاست خارجی همواره یکی از محورهای مطالعاتی در ایران پس‌از انقلاب بوده‌است تا جایی‌که می‌توان انقلاب اسلامی ایران را ایجاد کننده یک شیفت پارادایمی در سیاست خارجی ایران تلقی نمود. لذا در مقاله پیش رو تلاش داریم تا سیاست خارجی به‌عنوان یکی از حوزه‌های مهم مطالعاتی در علوم سیاسی و همچنین نظریه نظام انقلابی به‌عنوان جدیدترین مفهوم در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی را بصورت تبیین گفتمان سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی مورد کنکاش قرار دهیم . در همین راستا تلاش خواهیم نمود تا مفصل‌بندی گفتمانی سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی و همچنین هویت‌یابی و تثبیت معانی در این گفتمان را مورد تحلیل و تبیین قرار دهیم. مدعای مقاله بر این است که دال مرکزی گفتمان مورد بررسی تعامل گرایی ضد نظام سلطه بوده و بقیه دال ها همچون جهاد کبیر، مقاومت گرایی فعالانه، نرمش قهرمانانه و کنشگری استراتژیک ،تحول در هندسه قدرت جهانی و شکل گیری نظم نوین اسلامی بصورت منطقی حول آن مفصل بندی شده اند، همچنین گفتمان سیاست خارجی نظریه نظامی انقلابی با بهره‌گیری از عناصر بینا گفتمانی و بینا متنی فقه سیاسی شیعه، اسناد بالادستی و قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران و اندیشه‌های امام‌خمینی (ره) و آیت‌الله خامنه‌ای که اسطوره‌ها و ذهنیت جامعه ایرانی را شکل داده‌اند توانسته اعتباری برای خود در عرصه عمومی و سیاست خارجی ایران فراهم آورد.

بررسی و تحلیل گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی (ره) بر اساس نظریه گفتمان لاکلا و موفه

بررسی و تحلیل گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی (ره) بر اساس نظریه گفتمان لاکلا و موفه

دوره 10، شماره 3، پاییز 1400، صفحه 223-248

https://doi.org/20.1001.1.23222573.1400.10.3.10.4

سیدعلی مرتضوی امامی زواره، رضا محموداوغلی، محمدرضا آخوندی

چکیده مقاله حاضر، به بررسی و تحلیل گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی بر اساس نظریه گفتمان لاکلا و موفه می‌پردازد. تحلیل گفتمان از قابلیت خاصی برای توضیح شیوه گفتمان‌سازی، نقش عاملیت سیاسی رهبران، منازعات گفتمانی و چرایی هژمونیک شدن گفتمان های مختلف برخوردار است. این نوشتار درصدد پاسخ به این پرسش است که چگونه با روش تحلیل گفتمان، نحوه هژمونیک شدن گفتمان اسلام‌گرای انقلابی امام خمینی در تقابل با گفتمان‌های رقیب تبیین می-شود؟ برای پاسخ به پرسش مذکور، این پژوهش، انگاره ذیل را مطرح می‌کند که گفتمان سیاسی امام خمینی با سرمایه اجتماعی خاصی که از بطن جامعه شیعی برخاسته بود و با تاریخ، ارزش‌ها و باورهای ذهنی آحاد جامعه ایرانی انطباق داشت و همچنین از اعتبار و دسترسی بالایی نسبت به دیگر گفتمان‌ها برخوردار بود توانست در رقابت با دیگر گفتمان-های رقیب از بالاترین مزیت و هژمونی سیاسی و اجتماعی برخوردار شود. در کشاکش رقابت گفتمان‌های رقیب پیش از انقلاب آن گفتمان‌هایی توانستند جایگاه خود را حفظ نماید که به نحوی از انحاء با گفتمان انقلاب اسلامی و بویژه با گفتار امام خمینی(ره) ارتباط معنایی پیدا کنند.

تحلیل گفتمانی و جامعه شناختی دفاع مقدس و تاثیر آن در تقویت همبستگی، وحدت و قدرت ملی

تحلیل گفتمانی و جامعه شناختی دفاع مقدس و تاثیر آن در تقویت همبستگی، وحدت و قدرت ملی

دوره 10، شماره 1، بهار 1400، صفحه 9-35

https://doi.org/20.1001.1.23222573.1400.10.1.1.1

رضا التیامی نیا

چکیده پژوهش حاضر درصدد تبیین نقش و کارکردهای سیاسی و اجتماعی دفاع مقدس در جامعه ایران می باشد.سوال اصلی پژوهش حاضر پرداختن به این سوال می باشد که کارکردهای سیاسی و اجتماعی دفاع مقدس چیست. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که دفاع مقدس ضمن تقویت ابعاد جغرافیایی، اجتماعی، تاریخی و سیاسی عناصر ایرانی هویت ملی، فرصت بی‌نظیری نیز برای احیا، بازسازی و تقویت عناصر مذهبی هویت جامعه ایران فراهم آورد. دفاع مقدس و سرمایه عاشورایی نهضت امام حسین (ع)، و نمادهای آن چون عدالت طلبی، آزادیخواهی، شهادت طلبی،مبارزه، قیام و استقامت در راه خدا و از جان گذشتگی و ایثار نقش اساسی در بسیج مردم علیه تهدیدات داخلی و خارجی، احیای هویت ملی و مذهبی و بازتولید قدرت و امنیت ملی در ایران ایفا نموده است. در مجموع رویکرد این پژوهش کیفی است و برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه ای و منابع معتبر فارسی و لاتین استفاده شده است.

امر سیاسی، شکل‌گیری و هژمونیک شدن گفتمان انقلابی اسلام سیاسی در ایران

امر سیاسی، شکل‌گیری و هژمونیک شدن گفتمان انقلابی اسلام سیاسی در ایران

دوره 7، شماره 4، زمستان 1397، صفحه 27-44

محمدباقر خرمشاد، جواد جمالی

چکیده امر سیاسی در درون یک گفتمان، براساس دوگانه­ی ضدیت و همدلی و یا رابطه­ی متضاد و خصمانه با گفتمان­های "دگر" شکل می­گیرد. گفتمان­ها با تعریفی که از امر سیاسی ارائه می­دهند از یک سو مرزهای هویتی میان نیروهای "خودی" و "دیگری" و از سوی دیگر به نزاع­های سیاسی در یک جامعه معنا می­بخشند. زوال حکومت پهلوی و در نهایت برچیده شدن آن، نتیجه­ی منازعه با گفتمان­هائی بود که در راس آن گفتمان اسلام سیاسی قرار داشت. ظهور این گفتمان بیش ازآنکه کنشی باشد، واکنشی به گفتمان پهلوی بود که کوشید با برجسته سازی عناصر خودی و حذف و حاشیه رانی گفتمان مذهبی در مقام غیر، خود را در جایگاه‌یگانه گفتمان موجود در جامعه تثبیت نماید.
با مقدمات فوق، پژوهش حاضر به بررسی نحوه­ی صورت‌بندی امر سیاسی از سوی گفتمان پهلوی و تاثیر آن بر شکل‌گیری گفتمان انقلابی اسلام سیاسی در یک دوره­ی مهم و تعیین کننده­ی در تاریخ ایران معاصر می­پردازد. در این پژوهش محقق برآن است تا با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلائو و موف و استخراج مفاهیم و مقولات مرتبط با مفهوم امر سیاسی نشان دهدکه نحوه صورت‌بندی امر سیاسی از سوی گفتمان پهلوی چه تاثیری در شکل‌گیری گفتمان انقلابی اسلام سیاسی در ایران داشته است؟ فرضیه­ی ما در این پژوهش بدین شکل مطرح می­شود که صورت‌بندی امر سیاسی از سوی گفتمان پهلوی در قالب خصومت تمام عیار با گفتمان مذهبی به سیاسی شدن مذهب و شکل‌گیری گفتمان انقلابی اسلام سیاسی در ایران انجامید.

چگونگی تحقق گفتمان مردم سالاری دینی در جمهوری اسلامی ایران و تاثیر آن بر توسعه سیاسی ایران

چگونگی تحقق گفتمان مردم سالاری دینی در جمهوری اسلامی ایران و تاثیر آن بر توسعه سیاسی ایران

دوره 7، شماره 2، تابستان 1397، صفحه 97-119

امیرعلی کتابی، داود سبزی، علیرضا شیخ محمدی

چکیده مسئله: با پیروزی انقلاب اسلامی ایران و در سایه تعالیم تشیع و تحت رهنمودهای امام خمینی تلاش در جهت تحقق مردم سالاری آغاز گشت و بر همین اساس ضرورت طرح نظریه برای رهنمونی درکنش سیاسی مطرح گردید وتلاش­های متعددی در خصوص بررسی چیستی و چگونگی مردم  سالاری دینی صورت گرفت. اما همچنان  بسیاری از ابعاد این  مسئله مبهم و نیازمند تحقیق و پژوهش است. در این میان مهمترین  بعد بحث ارتباط مردم سالاری با بومی سازی و اقتضائات زیست محیطی است.  هدف: هدف از این  پژوهش نسبت سنجی میان تحقق گفتمان بومی مردم سالاری دینی و تاثیر آن بر توسعه سیاسی در نظام جمهوری اسلامی ایران است. برهمین مبنا نیز اینکه گفتمان مردم سالاری دینی چه شاخصه­های متمایزی از جمهوریت در مفهوم کلاسیک خود دارد که توانسته است در فرهنگ سیاسی ما استیلا یابد مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. سوال:  با توجه  به  نقش محتوایی دین در گفتمان مردم  سالاری دینی از منظر امام خمینی، ارتباط آن با توسعه و رشد سیاسی چگونه می­تواند مورد  تبیین و بررسی قرار گیرد؟  روش: روش این پژوهش از نوع تحلیلی - تبیینی است و در گروه پژوهشهای نظری راهنمای عمل قرار می­گیرد. یافته­ها: با توجه  به  اینکه توسعه اسلامی به معنای توسعه انسان و رسیدن به مقام و منزلت انسان کامل و بهبود محیط مادی و فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به مثابه مفهومی فراگیر بوده و ابعاد اخلاقی، معنوی و مادی را در بر می­گیرد. از این رو، در گفتمان مردم  سالاری دینی، توسعه، فعالیتی هدفمند و ارزش محور و دینی -  انسانی تلقی می­شود که هدف از آن، افزایش آسایش و آرامش انسان در تمامی ابعاد وجودی است لذا چنین گفتمانی می­تواند زمینه­ساز توسعه سیاسی در تمام ابعادش گردد.

مدل برنامه‌‌ریزی گفتمانی» به ‌مثابه مدل روش‌ شناختی جهت نظریه ‌پردازی پیشـرفت اسـلامی ایـرانی در اندیشه آیت ‌الله خامنه‌‌ای

مدل برنامه‌‌ریزی گفتمانی» به ‌مثابه مدل روش‌ شناختی جهت نظریه ‌پردازی پیشـرفت اسـلامی ایـرانی در اندیشه آیت ‌الله خامنه‌‌ای

دوره 7، شماره 2، تابستان 1397، صفحه 152-181

ناصر فخاری، هادی همتیان، لطف الله فروزنده دهکردی

چکیده شرط لازم برای طراحی «الگوی اسلامیایرانی پیشرفت»، شناخت منظومه فکری رهبر معظم انقلاب در این زمینه است. لیکن مطالعات پیشین نتوانسته‌­اند مبتنی بر یک برنامه پژوهشی جامع، چارچوبی برای شناخت این منظومه فکری عرضه نمایند. این مقاله با بررسی روش­‌های مختلف، مدل تلفیقی «برنامه راهبردی لاکاتوش» و «نظریه گفتمان» را به‌مثابه مدلی روش‌شناختی برای مطالعه و سازمان‌­دهی اندیشه آیت ‌الله خامنه‌­ای به ‌عنوان سند فرادستی طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارائه نموده است. سپس مبتنی بر مدل ارائه ‌شده و با بررسی تمامی بیانات و مکتوبات رهبر انقلاب از سال 1368 تا 1396 به روش تحلیل گفتمان، شاخص­‌ها و گفتمان­‌های کلان پیشرفت اسلامی ایرانی در تناسب و ترابط سه مفهوم پیشرفت، اسلامیت و ایرانیت، احصاء و طبقه­‌بندی‌شده است.

راهبرد ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی ایران: از تغییر نظام تا تغییر رفتار (روایت اپوزیسیون فارسی زبان رسانه ای)

راهبرد ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی ایران: از تغییر نظام تا تغییر رفتار (روایت اپوزیسیون فارسی زبان رسانه ای)

دوره 6، شماره 1، بهار 1396، صفحه 121-154

رضا سلیمانی

چکیده رفتار غرب و دستگاه دیپلماسی و تبلیغاتی غرب در قبال جمهوری اسلامی نشان می­دهد که ایالات متحده در برخورد با این نظام سیاسی، دست کم پنج راهبرد را پشت سر گذاشته­اند: راهبرد اول تلاش برای جلوگیری از وقوع انقلاب در سالهای منتهی به پیروزی آن در ایران است. راهبرد دوم، ارتباط گیری موثر با جریانات انقلابی موسوم به جریان معتدل در ماه­های اولیه بعد از پیروزی (جریان ملی­گرایی بازرگان) است. راهبرد سوم،  تلاش برای تغییر قهری نظام انقلابی از طریق جنگ سخت است، راهبرد چهارم، تلاش برای تغییر نرم نظام اسلامی است. راهبرد پنجم، تمرکز بر تغییر رفتار انقلابی ایران به جای تغییر نظام سیاسی است. راهبرد اخیر، زمانی ظهور و بروز می­یابد که چهار راهبرد قبلی در کوتاه مدت، مجال عملیاتی شدن نمی­یابند. با این وصف، پرسش اصلی مقاله آن است که هدف نهایی آمریکا در برخورد با جمهوری اسلامی ایران، پیگیری عملی و موثر کدام راهبرد است: تغییر نظام یا تغییر رفتار؟ فرضیه اصلی مقاله، در چارچوب رویکرد منظومه­ای لاکلاو و موف در تحلیل گفتمان، آن است که حتی در صورتی که در رویکرد خوشبینانه تغییر رفتار را راهبرد آمریکایی­ها مفروض بگیریم، این تغییر رفتار به تغییراتی در نقطه کانونی گفتمان انقلاب اسلامی و شالوده شکنی تدریجی آن به رغم حفظ سبک و سیاق ظاهری آن به عنوان نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران خواهد انجامید و بنابراین تغییر واقعی رفتار جمهوری اسلامی لاجرم به  عملی شدن سناریوی تغییر نظام نیز خواهد انجامید.

جریان روشنفکری دینی و توسعه پس از انقلاب اسلامی

جریان روشنفکری دینی و توسعه پس از انقلاب اسلامی

دوره 5، شماره 1، بهار 1395، صفحه 121-144

دکتر محمدباقر خرمشاد، مجید نجات‌پور

چکیده توسعه مهمترین عرصه رقابت میان جریان­های فکری ـ سیاسی بوده و نمای بیرونی مبارزات سیاسی در تاریخ معاصر ایران را می­توان با بررسی تاریخ توسعه­‌خواهی ایرانیان مشاهده نمود. در دوره جمهوری اسلامی نیز، جریان‌­های فکری‌ـ سیاسی با تنوع نگاه خود به توسعه، فضایی از تضاد و رقابت از یکسو و تعامل و تقابل از سوی دیگر آفریده­اند. از جمله جریان‌_هایی که به مسأله پیشرفت و توسعه در ایران معاصر پرداخته، جریان روشنفکری دینی است. این جریان، در تلاش برای مدرن کردن آموزه­های دینی اسلام با مقتضیات توسعه، می­کوشد میان دین و توسعه را جمع، و آنها را با هم سازگار نموده، و با تغییر­دادن تفسیر دین با رویکردی علم­گرایانه یا جامعه­گرایانه یا فلسفی، دین را به گونه­ای تفسیر نماید که با آموزه­های مدرنیته هماهنگ شود.پرسشی که در این مقاله مطرح می‌شود اینست که توسعه در گفتمان جریان روشنفکران دینی چگونه بازنمایی شده است؟ در پاسخ پرسش مطرح شده می­‌توان گفت که گفتمان توسعه در جریان روشنفکران دینی با سازگار نمودن آموزه­های اسلام و جامعه­ی مدرن غربی و دال مرکزی «مدرنیته اسلامی» بازنمایی شده و دال‌­های شناوری چون استقلال، عدالت ‌اجتماعی، تولید ملی، توسعه فرهنگی و اجتماعی، مردم­‌سالاری دینی، حقوق بشر، جهانی­‌شدن، سرمایه­‌داری ملی، رفاه عمومی و آزادی را پیرامون خود مفصل‌­بندی نموده است. مقاله حاضر می‌­کوشد تا دیدگاه­های سروش و سحابی را در زمینه توسعه پس از انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار دهد.  

تحلیل گفتمانی چالش‌های جهانی شدن بر هویت نسل سوم انقلاب اسلامی (با تأکید بر روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه)

تحلیل گفتمانی چالش‌های جهانی شدن بر هویت نسل سوم انقلاب اسلامی (با تأکید بر روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه)

دوره 4، شماره 4، زمستان 1394، صفحه 167-192

فاطمه قربانی، غلامرضا بهروزی لک، محمدصادق جمشیدی راد

چکیده جهانی شدن با ابعاد و دامنه گسترده خود و با گذشت بیش از دو دهه، به مدد فناوری‌های اطلاعاتی توانسته عرصه را برای ورود منابع جدید هویت‌ساز فراهم آورد. انقلاب اسلامی در ایران بر مبنای ارزش‌های دینی به پیروزی رسید و تا امروز سه نسل را پشت سرگذاشته است. در حال حاضر پدیده جهانی شدن هویت نسل جدید انقلاب اسلامی را با چالش مواجه نموده است. در پژوهش‌های پیشین تحقیقی درخور در این باره صورت نگرفته است و این پرسش که جهانی شدن حامل چه تهدیداتی برای نسل جدید انقلاب می‌باشد. هنوز به پاسخ‌گویی نیاز دارد. تهدیدات جهانی شدن با توجه ویژگی‌ها و نیازهای دوره جوانی، هویت این نسل را بسیار مستعد تأثیر‌پذیری از این پدیده می‌کند. هدف این پژوهش یافتن برخی تهدیدات و مصونیت بخشی به نسل جدید در برابر چالش‌های جهانی شدن است. همچنین این مقاله در صدد است با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه، تهدیدات جهانی شدن و اثرآن را بر نسل جوان تحلیل نماید.    

تحلیل گفتمان آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون رابطه ایران با ایالات متحده

تحلیل گفتمان آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون رابطه ایران با ایالات متحده

دوره 3، شماره 2، تابستان 1393، صفحه 109-134

هادی آجیلی، علی اسمعیلی اردکانی، مصطفی یقینی‌پور

چکیده گفتمان آیت‌الله خامنه‌ای برآمده از خوانشی از اسلام، گفتمان انقلاب اسلامی و امام خمینی+ است. این گفتمان در حوزه سیاست خارجی، خرده‌گفتمان‌هایی را تحت تأثیر قرار داده است که یکی از آنها در مورد رابطه با آمریکاست. در این مقاله نگارندگان تلاش دارند تا با استفاده از تحلیل گفتمان به عنوان روش تحلیل و چارچوب تئوریک که متأثر از اندیشمندانی چون لاکلائو و موفه است، موضع آیت‌الله خامنه‌ای را در مورد رابطه با آمریکا بررسی کنند.

تأثیر دستگاه معرفتی نیروهای اجتماعی بر مانایی انقلاب اسلامی ایران

تأثیر دستگاه معرفتی نیروهای اجتماعی بر مانایی انقلاب اسلامی ایران

دوره 3، شماره 1، بهار 1393، صفحه 89-108

غلامرضا خواجه‌سروی، وحیده احمدی

چکیده انقلاب اسلامی ایران را می‌توان نمونه بارز و بدیهی انقلاب‌های مانا به شمار آورد؛ چراکه ثبات در انقلاب ایران با گذشت زمان، ارتقا یافته و حمایت مردمی نیز در هر دوره‌ای به فراخور شرایط و بستر سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بازتعریف می‌شود. این پژوهش در نظر دارد که چرایی مانایی انقلاب ایران را مورد بررسی قرار داده و نشان دهد که جامعیت گفتمان انقلاب اسلامی ایران که دستگاه معرفتی نیروهای اجتماعی را مبتنی بر رضایت و اقناع درونی شکل می‌دهد، عامل اصلی پویایی و ماندگاری انقلاب ایران به شمار می‌آید.

تأثیر گفتمان امام خمینی+ بر بیداری اسلامی ملت‌های مصر، تونس و بحرین

تأثیر گفتمان امام خمینی+ بر بیداری اسلامی ملت‌های مصر، تونس و بحرین

دوره 2، شماره 4، زمستان 1392، صفحه 157-174

سید مصطفی ابطحی

چکیده سؤال اصلی مقاله این است که گفتمان امام خمینی بر تحولات اخیر کشورهای اسلامی تحت عنوان «بیداری اسلامی» چه تأثیری گذاشته است. فرضیه پژوهش این است که گفتمان امام خمینی مبتنی بر آموزه‌های اصیل اسلامی با برجسته کردن نقش دین در حیات اجتماعی، بسترهای لازم برای الهام فکری و نهادینه کردن اندیشه مقاومت و تقابل با استبداد داخلی و استعمار خارجی را در میان ملت‌های اسلامی و عرب، به وجود آورده و فریاد بیداری اسلامی را در منطقه طنین افکنده است.