فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده چکیده
انقلاب اسلامی ایران 1357 یکی از مهم‌ترین و مؤثر‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران و حتی منطقۀ غرب آسیاست. شناخت این پدیده اجتماعی از جهت علل، زمینه‌ها و نحوه شکل‌گیری، برای نظریه‌پردازان و سیاستمدارانی که در پی حفظ نظم و امنیت عمومی اجتماعی هستند، یا قصد کنترل و تعدیل عوامل بروز تغییرات اجتماعی را دارند، بسیار ضروری است. این پژوهش برآن است تا با بررسی برخی دیدگاه‌های مهم دربارۀ علت وقوع انقلاب اسلامی ایران، تبیینی تلفیقی و جامع‌تر از علل وقوع این انقلاب ارائه دهد. بر این اساس، مسئله این است که کدام چارچوب نظری برای درک و فهم علل وقوع انقلاب اسلامی ایران، قدرت توضیح دهندگی بالاتری دارد. یافته‌های تحقیق براساس روش فراترکیب، نشانگر آن است که انقلاب اسلامی ایران، علاوه بر اینکه بسیاری از نظریه‌های انقلاب را به چالش کشیده، انقلابی چند بعدی است و لذا هیچ کدام از نظریه‌ها به تنهایی قابلیت توضیح کامل و همه‌جانبه آن را ندارند. لذا نوشتار حاضر بر آن است تا ضمن بررسی و دسته‌بندی نظریه‌های انقلاب اسلامی در نمودار استخوان ماهی، نکات مغفول مانده از نگاه نویسندگان را بازنمایاند.
واژگان کلیدی: انقلاب، نظریه، فراترکیب، تکنیک استخوان ماهی.

چکیده نظریه نظام انقلابی به‌عنوان یک مفهوم راهبردی در بیانیه گام دوم که به‌معنای همزیستی انقلابی‌گری و نظام‌مندی یا جوشش انقلابی و نظم سیاسی- ‌اجتماعی است از اصطلاحات و واژه‌های مهمی است که پس‌از طرح، سرفصل جدیدی در مطالعات سیاسی و جامعه‌شناختی ایران پس‌از انقلاب گشوده‌است. از طرف دیگر بحث سیاست خارجی همواره یکی از محورهای مطالعاتی در ایران پس‌از انقلاب بوده‌است تا جایی‌که می‌توان انقلاب اسلامی ایران را ایجاد کننده یک شیفت پارادایمی در سیاست خارجی ایران تلقی نمود. لذا در مقاله پیش رو تلاش داریم تا سیاست خارجی به‌عنوان یکی از حوزه‌های مهم مطالعاتی در علوم سیاسی و همچنین نظریه نظام انقلابی به‌عنوان جدیدترین مفهوم در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی را بصورت تبیین گفتمان سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی مورد کنکاش قرار دهیم . در همین راستا تلاش خواهیم نمود تا مفصل‌بندی گفتمانی سیاست خارجی در نظریه نظام انقلابی و همچنین هویت‌یابی و تثبیت معانی در این گفتمان را مورد تحلیل و تبیین قرار دهیم. مدعای مقاله بر این است که دال مرکزی گفتمان مورد بررسی تعامل گرایی ضد نظام سلطه بوده و بقیه دال ها همچون جهاد کبیر، مقاومت گرایی فعالانه، نرمش قهرمانانه و کنشگری استراتژیک ،تحول در هندسه قدرت جهانی و شکل گیری نظم نوین اسلامی بصورت منطقی حول آن مفصل بندی شده اند، همچنین گفتمان سیاست خارجی نظریه نظامی انقلابی با بهره‌گیری از عناصر بینا گفتمانی و بینا متنی فقه سیاسی شیعه، اسناد بالادستی و قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران و اندیشه‌های امام‌خمینی (ره) و آیت‌الله خامنه‌ای که اسطوره‌ها و ذهنیت جامعه ایرانی را شکل داده‌اند توانسته اعتباری برای خود در عرصه عمومی و سیاست خارجی ایران فراهم آورد.

چکیده این پژوهش به دنبال اثبات این است که آنچه نظریه‌ها درباره جهان به ما می‌آموزند فقط با بومی‌سازی است که هم می‌تواند واجد کارایی برای ایران ما باشد و هم با هویت ما و آموزه‌های فرهنگ ما انطباق داشته باشد. در این میدان، نگرش ما مبتنی بر اعتدال و فضیلت‌مندی و انطباق با هویت فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و ارزش‌های انقلابی، در راستای ساختن دانش مطلوب است.