فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده هدف: انقلاب‌‌اسلامی یک جریان مقاومت تکاملی تاریخی در دویست سال گذشته است که طی آن مردم مسلمان ایران بعنوان جزئی از مجموعه تمدن ‌اسلامی و بر اساس تکلیف‌الهی و ولایت فقیه عادل، در برابر سلطه‌گری ابرقدرتها و مبانی تمدنی آنها ایستادند. بررسی پیروزیهای بزرگ انقلاب در حفظ و تداوم و رسیدن به اهداف خود و شکست دشمنان هدف این تحقیق است.
روش تحقیق: بر اساس روش تحلیل تاریخی انتقادی و با استفاده از نظرات مکتب انتقادی، به شناخت نظام سلطه و اهداف آن پرداخته شده و به دیدگاه وحیانی انقلاب اسلامی و تاریخ تکاملی ایجاد آن و تقابل آن طی زمان با این نظام پرداخته شده است.
یافته‌های تحقیق: با تسلط آمریکا بر کشور ایران با موقعیت استراتژیک و منابع عظیم ثروت پس از کودتا، آغاز مقاومتی جدید از سوی ملت ایران بود. این مقاومت نهایتاً به پیروزی انقلاب ‌اسلامی بعنوان پیچ سوم تاریخ بشریت منجر شد و زمینه گسترش منطقه‌ای و جهانی انقلاب اسلامی و تکامل همه‌جانبه و پیشرفت و توسعه نظام جمهوری اسلامی را علیرغم تهاجم همه‌جانبه دشمنان فراهم آورد.
نتیجه: حضور مردم بعنوان نیروی محرکه انقلاب اسلامی و رهبری دینی و نگرش دینی استقلال‌جویانه و اهداف آزادیبخش، موجب مقاومت در برابر هژمونی ‌آمریکا و روابط «قدرت» و «ثروت» حاصل از آن شد. تنها راه رسیدن انقلاب‌‌اسلامی به اهداف خود، ادامه مقاومت ملّت ایران و گسترش جهانی تفکر انقلاب‌اسلامی میباشد. جبهه ‌مقاومت با رهبری ایران بر اساس بنیانهای عقیدتی تشیع و توان آن برای بیداری و سازماندهی و بسیج توده‌های مردم، تا کنون این تهاجمات را علیرغم هزینه‌های سنگین، با شکست مواجه نموده و موجب پیشرفتهای گوناگون کشور نیز گردیده است.

چکیده بحث پیرامون عوامل مؤثر در مشروعیت حکومت ولایت فقیه، پس از انقلاب اسلامی بیش از پیش در جامعه علمی مطرح شد. شاید بتوان گفت بیشترین تلاش محققان در این زمینه فهم دیدگاه امام خمینی(ره) نسبت بدین موضوع بوده است چراکه فهم نظر ایشان نسبت به عوامل مؤثر در مشروعیت حکومت ولایت فقیه که خود مؤسس آن بوده است، بسیار ارزشمند می‌باشد. نگارنده با بررسی آثار موجود در این باب،متوجه آن شد که برخی از پژوهشگران این حوزه که سعی در تبیین دیدگاه امام در موضوع تحقیق داشته‌اند، دچار یک اشکال شده‌اند و آن عبارت است از اینکه روش نادرستی را انتخاب کرده اند؛ بدین صورت که ابتدا یکی از نظریات مرسوم در باب مشروعیت را با ادله مختلف اثبات کرده و سپس سعی کرده‌اند با استفاده از برخی بیانات همسوی امام، به این نتیجه برسند که نظر ایشان نیز همان است. بنابراین در این تحقیق تلاش بر این بوده تا با اصلاح روش و ارائه یک روش جایگزین ابتدا الگوی نسبتا جامع از سؤالات فرعی مرتبط با موضوع ارائه داده شود و سپس با طراحی فرآیند مشروعیت حکومت ولایت فقیه از دیدگاه امام خمینی، به پاسخ سؤال اصلی تحقیق که عبارت است از «عوامل مؤثر در مشروعیت حکومت ولایت فقیه از منظر امام خمینی، چیست؟»،برسیم. روش نگارنده برای تحلیل بیانات امام و یافتن پاسخ سؤالات فرعی، روش تحلیل محتوا بوده است. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که امام خمینی، مشروعیت حکومت فقیه عادل را در گرو دو عامل می‌دانستند؛انتصاب الهی در مرحله ولایت بالقوه و نصرت مردمی در مرحله ولایت بالفعل. بنابراین نوآوری تحقیق یکی در روش آن است که به ارائه روش جایگزین برای فهم اندیشه سیاسی امام در باب مشروعیت حکومت ولایت فقیه پرداخته و دیگری در نتیجه‌گیری است که به دوگانه‌ای غیر از دوگانه مشروعیت الهی مقبولیت مردمی و فهم متفاوتی از این دوگانه رسیده‌ایم.

چکیده قوانین اساسی به عنوان متون مرجع همواره در معرض «خوانش»، «تفسیر» و «بازنگری» هستند.  اهمیت اساسی این موضوع در آن است که «ضعف» یا «قوت» این دسته از قوانین مادر، مستقیماً  از طریق نهادسازی به حوزه اجتماعی و جامعه، منتقل می‌شود. مقاله حاضر از چنین منظری و در عطف توجه به ویژگی‌های منحصربفرد، ظرفیت درونزای قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به واکاوی «ادبیات و مفاهیمِ» قانون اساسی پرداخته و از این طریق به لغزشگاه‌ها و نیازمندی‌های آن جهت بازخوانی‌های دینی، ابعاد و موضوعیتِ تازه‌ای بخشیده است.
 اهمیت این مطالعه، علاوه بر ذکر مصادیق بازنگری، در چارچوبی است که به مثابه یک سازمان مفهومیِ روشمند، امکان مطالعات دقیق در ابعاد مختلف را فراهم ساخته و ضرورت‌های حقوقیِ ناشی از آن را یادآوری می‌کند. همچنین نتایج حاصل از این مطالعه چندوجهی، نشان می‌دهد که افزون بر وجود «مفاهیم مبهم و التقاطی»، قانون اساسی از حیث «ادبیات» هم  ناسازگاری‌هایی دارد که ابعاد مهم آن، تنها با «خوانش دینی»، قابل تشخیص است. این اثر با نگاه آینده‌پژوهانه، راهبرد اصلی بازنگری را معطوف به تقویت خوانش اسلامی تعریف کرده و در چنین چارچوبی، بازخوانی و اصلاح را پیگیری می‌کند.

چکیده از منظر امام خامنه ای به عنوان یک متفکر و اندیشمند اسلامی، حکومت اسلامی در امر اداره جامعه، روش خاص خود را دارد و چنان نیست که بتواند با به کارگیری روش های غربی به اهداف خود نایل آید. علت این امر در ارزش مدار بودن روش ها در نظریه مردم سالاری اسلامی است. این روش در عین مخالفت با دمکراسی غربی، با استبداد و دیکتاتوری نیز تضاد دارد. لذا امام خامنه ای از این روشِ برتر و نوین، که از آن به مردم سالاری اسلامی تعبیر نموده اند، تأکید داشته اند این نظریه روشی تازه، نو و بدیع بوده که می تواند در تحلیل نظام های سیاسی حال حاضر، به عنوان یک روش کارآمد، مورد توجه قرار گیرد. از منظری دیگر، فردگرایی جزء خصیصه های غیرقابل انکار اندیشه غربی، به شمار می رود. لذا مبانی دموکراسی غربی و حتی بهترین آن ها مانند دموکراسی مشارکتی، در عمل یا قابلیت اجرا ندارد و یا این که در بسیاری از موارد، با چالش های پارادایمی روبرو است، در مقابل آیین اسلام یک جهان بینی تمام نگر و کامل است. پژوهش گران در این تحقیق تحلیلی- توصیفی دریافتند، که تفکر اسلامی به طور اساسی با تفکر غرب دارای تفاوت است و این تفاوت ها، مربوط به سطوح بنیادین معرفتی است، که در اصول موضوعه این دو تفکر جای دارد و اندیشه مردم سالاری اسلامی، به طور اساسی با دموکراسی مشارکتی، در تضاد با یکدیگر قرار دارند. لذا مسئله اصلی این پژوهش، معرفی و شناسایی دو نظریه مردم سالاری اسلامی با عنایت به اندیشه های سیاسی امام خامنه ای و دموکراسی مشارکتی با توجه به اندیشه های موجود در مکاتب غربی و نیز معرفی موانع پیش روی دموکراسی است.

چکیده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همچون دیگر نهادهای فرهنگی- آموزشی در دورۀ پهلوی دوم، با هدف مشروعیت‌بخشی به سلطنت و تداوم آن و همچنین نهادینه ساختن مولفه‌های فرهنگی در حوزۀ آموزش و تعلیم و تربیت کودکان تشکیل شد؛ اما در عمل نتوانست به اهداف مطلوب و آنچه مدّنظر سیاستگذاران حکومت بود دست یابد و برعکس در آگاهی‌بخشی به طیف وسیعی از جوانان تحول‌خواه و آرمان‌گرا موثر واقع شد. اغلب کتابخانه‌های کانون در مناطق جنوب شهر که به لحاظ اقتصادی فقیرنشین بودند و در مراکز عمومی چون پارکها ساخته شد. دسترسی آسان نوجوانان و جوانان به کتابخانه‌ها و استفاده آنها از محصولات فرهنگی کانون و از جمله کتاب باعث شکل‌گیری و تکامل تدریجی شخصیت آنها گردید. به زودی کتابخانه‌های کانون به محلی برای رفت و آمد جوانان که اغلبشان با سیاست‌های حکومت مخالف بودند تبدیل شد. نویسندگان، کارگردانان، فیلمسازان و دیگر افرادی که در کانون مشغول بودند در ایجاد این تحول نقش اساسی داشتند. آنها که اغلب دارای تفکرات چپ بودند با گنجاندن مفاهیم جدیدی همچون ظلم‌ستیزی، ستاندن حق، همیاری مظلوم و لزوم حرکت به سوی آرمان‌های مطلوب در آثارشان در این تحول‌خواهی و نارضایتی از وضع موجود موثر بودند.
پژوهش حاضر به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان یکی از نهادهای سیاست‌گذار فرهنگی چه نقش و جایگاهی در اعتراض‌های انقلاب ایفا کرد؟ در پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تاریخی و با تکیه بر اسناد و مدارک مراکز آرشیوی، مجلات و نشریات انجام شده است. براساس یافته‌های پژوهش هرچند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همچون دیگر نهادهای فرهنگی ابتدا با هدف مشروعیت‌بخشی به نهاد سلطنت تاسیس شد؛ اما ناخواسته و به طور غیر مستقیم در ایجاد نارضایتی‌ها و آگاهی‌بخشی به قشر عظیمی از کودکان، نوجوانان و جوانان نقش ایفا کرد.

چکیده گفتمان انقلاب اسلامی منبعث از مبانی نظری اسلام شیعی به سنت‌های الهی یعنی قوانینی که خداوند بر عالم خلقت حاکم نموده باور و اعتقاد جدی دارد و توجه به آن در محاسبات بشری و تدبیر اداره جامعه در حوزه‌های مختلف از جمله حوزه امنیت را ضروری می‌داند. این پژوهش با هدف تقویت گفتمان اسلامی و بومی در حوزه مطالعات امنیتی و در پاسخ به چیستی دلالت‌های امنیتی سنت‌های الهی از منظر حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (حفظه‌الله تعالی) انجام شده است. رویکرد محققان در این تحقیقِ بنیادی، از نوع توصیفی- تحلیلی است که داده‌های آن با روش اسنادی و کتابخانه‌‌ای جمع‌آوری و به روش کیفی تحلیل شده است. بر اساس نتایج پژوهش، معظم له معتقدند که نادیده گرفتن سنت‌های الهی، ظاهربینی و سطحی‌نگری است و منجر به خطا در دستگاه محاسباتی انسان می‌شود. سنت‌های الهی متعددی از جمله نصرت الهی، معیت الهی، استخلاف صالحان، امداد، شهادت فی سبیل‌الله، اضمحلال، ابتلاء و وجود موانع، جایگزینی امت‌ها، تحول و... وجود دارند که برخی از آنها مشروط به شرایط و مقدماتی هستند و حصول امنیت هم از منظر سلبی و هم از منظر ایجابی ارتباط جدی و مستقیم به اراده و عمل انسان و بازتاب و تاثیر آن در عالم تکوین و نظام سنت‌های الهی دارد و وجود موانع و مشکلات و نیز قدرت‌های استکباری و باطل با همه امکانات و قدرت‌های ظاهری خود قادر به تغییر سنت‌های الهی که قطعی، حتمی و تخلف‌ناپذیرند نخواهند بود.

چکیده عصر حاضر، عصر بازگشت به اسلام و تمدن اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران، با قطب‌نمای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، در پی احیای تمدن اسلامی، با پیشرانی مردم ایران است. هدف نهایی این تمدن نوین، تشکیل امت واحده اسلامی و بازگرداندن مجد و عظمت تمدن اسلامی است. از منظر رهبری انقلاب، احیای تمدن اسلامی با پیشرانی ایرانیان، در قالب الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، دارای مراحلِ پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، دولت اسلامی، کشور و تمدن اسلامی است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی و مطالعه اسنادی، به واکاوی نقش انقلاب اسلامی در ساخت هویت تمدنی و استلزامات اجتماعی آن از منظر رهبری انقلاب می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که مردم ایران با خودباوری و اعتماد به نفس، انقلابی را پایه‌ریزی کردند که خمیرمایه اولیه ساخت هویت تمدنی است که با تشکیل نظام، دولت و کشور اسلامی، در پی احیای تمدن اسلامی است. نظریه‌پردازی در علوم انسانی به مثابه ریل‌گذاری مسیر و جهت حرکت تمدنی، مرجعیت و جامعیت علمی، با هدف پاسخگویی به سئوالات و ارائه راه‌حل‌های مسائل و مشکلات جامعه، مجاهدت، پایداری، تلاش بی‌وفقه و دسته جمعی برا ی تحقق اهداف انقلاب، قانون‌مداری و قانون‌گرایی و تربیت نیروهای انسانی کارآمد، از جمله ‌استلزامات اجتماعی احیای تمدن اسلامی است.