An Analysis of Social Justice Components with a Focus on Equality of Opportunity and Meritocracy in the Upstream Documents of the Islamic Republic of Iran (1979–2021)

Ketabi, Amirali

An Analysis of Social Justice Components with a Focus on Equality of Opportunity and Meritocracy in the Upstream Documents of the Islamic Republic of Iran (1979–2021)

Document Type : Original Article

Author

amirali ketabi

Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

Abstract

Social justice stands as one of the fundamental normative ideals and pillars of legitimacy within the governance framework of the Islamic Republic of Iran. Despite the frequent explicit mention of this concept in official texts, a core issue in policy research remains the ambiguity surrounding its precise operational components and the mechanisms of its institutional application within the decision-making system. Among the various dimensions of justice, the components of "fair equality of opportunity" and "meritocracy" serve as critical links between distributive justice and structural efficiency; the former paves the way for removing structural barriers to universal access to social and educational resources, while the latter guarantees equitable arrangements for the allocation of public offices and responsibilities. Aiming to analyze how these two pillars are represented and articulated, this study examines the body of upstream documents of the Islamic Republic of Iran from 1979 to 2021, employing qualitative content analysis and semantic mapping. The corpus of documents includes the Constitution, the 20-Year Vision Plan (Horizon 1404), the General Policies of the System, and relevant provisions from the First through Sixth Development Plans. The findings reveal that these upstream documents have elevated social justice from the level of mere material redistribution to a "multi-layered institutional architecture." Within this framework, the realization of justice is defined by the simultaneous convergence of eliminating unjust discrimination at the starting point of social competition and establishing verifiable professional and ethical criteria for elite circulation and state appointments.

Keywords

Social justice

equality of opportunity

meritocracy

upstream documents

public policy

Subjects

Topics related to the Islamic Revolution

امام علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام). (۱۳۷۹). نهج‌البلاغه. ترجمه محمد دشتی. قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین (ع).

جوادی آملی، عبدالله. (۱۳93). فلسفه حقوق بشر. قم: مرکز نشر اسراء.

جوادی‌آملی، عبدالله. (۱۳۷۹). ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت. مرکز نشر اسراء.

جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۷). تفسیر موضوعی قرآن کریم: جامعه در قرآن (جلد ۱۷؛ تنظیم مصطفی خلیلی). مرکز نشر اسراء.

رالز، جان. (۱۳۸۳). عدالت به مثابه انصاف: یک بازگویی. ترجمه عرفان ثابتی. تهران: نشر ققنوس.

سن، آمارتیا. (۱۳۸۱). توسعه به مثابه آزادی. ترجمه حسین راغفر. تهران: انتشارات کویر.

سن، آمارتیا. (۱۳۹۰). اندیشه عدالت. ترجمه هرمز همایون‌پور و وحید محمودی. تهران: انتشارات کندوکاو و کتاب روشن.

سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴. (۱۳۸۲). مجمع تشخیص مصلحت نظام.

سندل، مایکل. (۱۴۰۰). تیرانی شایستگی: چه بر سر خیر عمومی آمده است؟. ترجمه کوروش بهرنگ. تهران: صانعی.

سیاست‌های کلی آمایش سرزمین. (۱۳۸۹). مجمع تشخیص مصلحت نظام.

سیاست‌های کلی سلامت. (۱۳۹۳). مجمع تشخیص مصلحت نظام.

سیاست‌های کلی علم و فناوری. (۱۳۹۳). مجمع تشخیص مصلحت نظام.

سیاست‌های کلی نظام اداری. (۱۳۸۹). مجمع تشخیص مصلحت نظام.

صورت مشروح مذاکرات بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۶۴). (۴ جلد). اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.

قاضی، ابوالفضل. (۱۳۷۵). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۵۸؛ با اصلاحات و بازنگری مصوب ۱۳۶۸).

قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۶۸). مجلس شورای اسلامی.

قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۹). مجلس شورای اسلامی.

قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۸۳). مجلس شورای اسلامی.

قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۷۳). مجلس شورای اسلامی.

قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۷۹). مجلس شورای اسلامی.

قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. (۱۳۹۵). مجلس شورای اسلامی.

قانون مدیریت خدمات کشوری. (۱۳۸۶). مجلس شورای اسلامی.

کریپندورف، کلاوس. (۱۳۹۵). تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی. ترجمه هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.

کشوردوست، سمانه. (۱۳۹۸). «بررسی جایگاه گفتمان عدالت در اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره ۸، شماره ۳۱، صص ۴۹–۷۲.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۳۹۸). بررسی نابرابری منطقه‌ای و شاخص‌های توسعه انسانی در ایران (رویکرد آمایش سرزمین). گزارش شماره ۱۶۴۵۲. دفتر مطالعات برنامه و بودجه.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۳). بررسی وضعیت عدالت آموزش عالی در ایران؛ فصل اول: داده‌ها و شواهد آماری. دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ.

مطهری، مرتضی. (۱۳۶۴). عدل الهی. تهران: انتشارات صدرا.

مطهری، مرتضی. (۱۳۸۸). بیست گفتار. تهران: انتشارات صدرا.

وبر، ماکس. (۱۳۷۴). اقتصاد و جامعه. ترجمه عباس منوچهری، مهرداد ترابی‌نژاد و مصطفی عمادزاده. تهران: سمت.

هاشمی، سید محمد. (۱۳۸۴). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: حاکمیت و نهادهای سیاسی (جلد دوم). تهران: نشر میزان.

Rawls, John. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.

Sandel, Michael J. (2020). The Tyranny of Merit: What’s Become of the Common Good?. Farrar, Straus and Giroux.

Sen, Amartya. (1999). Development as Freedom. Oxford University Press.

Weber, Max. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology (Guenther Roth & Claus Wittich, Eds.). University of California Press.

Young, Michael. (1958). The Rise of the Meritocracy, 1870–2033: An Essay on Education and Equality. Thames and Hudson.