فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

سکولاریزاسیون پهلوی؛ از رویای تجدد تا تثبیت اقتدارگرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهرا احمدی 1
محمد رسول آهنگران 2
حسین رضائی 3

1 کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه پیام نور، قم، ایران

چکیده
سکولاریزاسیون در ایران از جمله سیاست‌هایی بود که در سایه‌ سار مدرنیته به دغدغه اصلی رضاشاه تبدیل شد و بر همین اساس در دستور کار دولت پهلوی اول قرار گرفت. اقداماتی از جمله کاهش قدرت روحانیت، حذف شعائر مذهبی، کشف حجاب اجباری، ایجاد نظام حقوقی و قضایی نوین، تاسیس نهادهای نوین، تحول در سیستم آموزشی و... همگی با هدف حذف نقش نهاد مذهب در جامعه ایران محقق شد. اما پرسش قابل طرح اینکه، اقدامات صورت گرفته با هدف سکولارسازی جامعه ایران بود و یا با هدف تثبیت اقتدارگرایی؟ چراکه دولت سکولار به دنبال حذف دین یا اعطای برتری به دین خاصی نیست، بلکه با حفظ بی‌طرفی خود ضامن آزادی مذهبی پیروان ادیان و مذاهب است. دشمنی رضاشاه با نهادها و مظاهر دینی با هدف حذف قدرت رقیب، بیانگر آن است که سکولاریسم در این عصر حربه‌ای در ید قدرت بلامنازع دولت برای نیل ثتبیت اقتدار، استبداد و ایدئولوژی مورد نظر خود بوده‌است.
در این میان مطالعه سکولاریسم ایرانی و روند شکل‌گیری آن، سیاست‌های رضاشاه در تحقق پروژه سکولاریزاسیون و تاثیر وجایگاه اندیشه شیعی در جامعه ایرانی، در بررسی علل ناکامی رویای سکولاریزاسیون پهلوی اول در ایران مورد توجه خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

سکولاریسم
پهلوی اول
دین
رضاشاه
سکولاریزاسیون

موضوعات

عنوان مقاله English

Pahlavi Secularization؛ From the Dream of Renewal to the Consolidation of Authoritarianism.

نویسندگان English

zahra ahmadi 1
mohammad rasoul ahangaran 2
hossein rezaei 3
1 sbu
2 ut
3 pnu
چکیده English

Secularization in Iran, including policies under the shadow of modernity, became a primary concern of Reza Shah and was placed on the agenda of the Pahlavi government. Actions such as reducing the power of clergy, eliminating religious symbols, unveiling compulsory hijab, establishing a modern legal and judicial system, creating new institutions, transforming the educational system, etc., all aimed at eliminating the role of religious institutions in Iranian society. However, the question arises whether these actions were taken with the aim of secularizing Iranian society or consolidating authoritarianism. A secular government does not seek to eliminate religion or favor a particular religion but rather ensures religious freedom by maintaining neutrality. The animosity of Reza Shah towards religious institutions and symbols aimed at eliminating the power of rivals indicates that secularism in this era was a tool in the hands of an absolute government to achieve consolidation of power, despotism, and its desired ideology. Studying Iranian secularism and its formation process, Reza Shah's policies in realizing the secularization project, and the impact and position of Shia thought in Iranian society will be crucial in examining the reasons for the failure of First Pahlavi's dream of secularization in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Secularism
Pahlavi I
religion
Reza Shah
secularization
آجدانی، لطف الله (1399). روشنفکران ایرانی در عصر مشروطیت. تهران: نشر اختران.
آجدانی، لطف‌الله (1390). علما و انقلاب مشروطیت ایران. تهران: نشر اختران.
آدمیت، فریدون (1351). اندیشه ترقی و حکومت قانون(عصر سپهسالار)، تهران: نشر خارزمی.
آبراهامیان، یراواند (1369). ایران بین دو انقلاب. ترجمه: احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی. تهران: نی.
آبراهامیان، یرواند (1394). مردم در سیاست ایران، ترجمه: بهرنگ رجبی، تهران: نشر چشمه.
ارگون، محمد (1399). سکولاریسم و دین، ترجمه: کیوان محدی و بیان راستگو، تهران: نشر نگاه معاصر.
الگار، حامد (1396). دین و دولت در ایران، ترجمه: ابوالقاسم سری، مشهد: نشر توس.
انصاری، هوشنگ (1357). پژوهش در زندگانی رضاشاه کبیر، تهران: مرکز پزوهش و نشر فرهنگ سیاسی دوران پهلوی.
انصاری، ع. فیلالی (1391). اسلام و لائیسیته، ترجمه: امیر رضایی، تهران: نشر قصیده‌سرا.
بروس، استیو (1387). مدل سکولار شدن غربی، ترجمه: محمد مسعود سعیدی، تهران: نشر گام نو.
بشیریه، حسین (1397). زمینه‌های اجتماعی انقلاب ایران، ترجمه: علی اردستانی، تهران: نشر نگاه معاصر.
پاکروان، امینه (1377). آغامحمدخان قاجار، ترجمه: جهانگیر افکاری، تهران: نشر جامی.
تقوی، محمدناصر (1361). جامعه شناسی غرب‌گرایی، تهران: نشر امیرکبیر.
جعفریان، رسول (1386). داستان حجاب در ایران پیش از انقلاب، تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
جمعی از مستشرقین (1359). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ترجمه: کیخسرو کشاورزی، تهران: نشر پوشیل.
حکیم الهی، نصرت الله (1350). در راه تمدن بزرگ، تهران: نشر چاپخانه اقبال.
رحیمی کلاریجانی، احمد رضا (1388). گفتمان روشنفکری و نقش آن در شکل‌گیری دولت مطلقه رضاشاه پهلوی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
روحانی، فخر (1370). اهرم‌های سقوط شاه، تهران: نشر بلیغ.
سلامی، غلامرضا (1350). اسناد مطبوعات ایران، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
سروش، عبدالکریم (1381). سنت و سکولاریسم(گفتارهایی از عبدالکریم سروش و دیگران)، تهران: موسسه فرهنگی صراط.
شاکرین، حمیدرضا (1387). سکولاریسم، تهران: کانون اندیشه جوان.
شجیعی، زهرا (1344). نمایندگان مجلس شورای ملی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
شرابی، هشام. روشنفکران اسلام و غرب، ترجمه: عبدالرحمن عالم، تهران: دفتر مطالعات وزارت خارجه.
صفایی، ابراهیم (1359). رضاشاه کبیر و تحولات فرهنگی ایران، تهران: نشر وزارت فرهنگ و هنر.
صلاح، مهدی (1384). کشف حجاب زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
عنایت، حمید (1361). سیری در اندیشه سیاسی معاصر غرب، تهران: نشر خوارزمی.
عنایت، حمید (1361). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نشر خوارزمی.
عبدالرحیم، ذاکر حسین (1368). مطبوعات سیاسی در عصر مشروطیت، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فولادوند، عزت‌الله (1388). مراحل و عوامل و موانع رشد سیاسی، تهران: نشر ماهی.
کسروی، احمد (1321). زندگانی من (ده سال زندگی در عدلیه)، تهران: نشر بنیاد.
مطهری، مرتضی (1366). نهضت‌های اسلامی در صد سال اخیر، تهران: نشر صدرا.
مدنی، سید جلال الدین (بی‌تا). تاریخ سیاسی معاصرایران، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
مصور رحمانی (1366). غلامرضا. کهنه سرباز، جلد1، تهران: نشر رسا.
مخبر، عباس (1371). سلسله پهلوی به روایت کمبریج، تهران: نشر طرح نو.
میر، ایرج (1399). رابطه دین و سیاست، تهران: نشر نی.
ناعم، نیما. یعقوب‌زاده، امید (1396). موانع توسعه ایران، پردیس: نشر نقد فرهنگ.
نراقی، ملااحمد (بی‌تا). عوائد الایام، قم: نشر بصیرتی.
نوروزی، محمد جواد (1383). چالش اندیشه دینی و سکولار در عصر رضاشاه، ماهنامه معرفت، سال سیزدهم، شماره4.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما