فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده نظریه «نظام انقلابی» که به‌عنوان نقطه کانونی بیانیه راهبردی گام دوم انقلاب اسلامی شناخته شده، نظریه‌ای است که بین جوشش انقلابی و نظم سیاسی پیوندی نظری و عملیاتی برقرار می‌سازد و می‌تواند به مثابه بدیلی برای نظریه «حکمرانی خوب» در جامعه اسلامی باشد. در این مقاله تلاش شده است تا با استفاده از رویکرد هرمنوتیک زمینه‌گرا و قصدگرای کوئنتین اسکینر و بهره‌گیری از روش دلفی، ضمن مشخص نمودن زمینه‌های فکری و مبادی هستی شناسانه و انسان شناسانه تفکرات آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله)، با عنایت به سه مؤلفه ی نیات، زمینه اجتماعی و زمینه ی زبانی مؤلف، شاخص‌های اصلی نظریه نظام انقلابی در اندیشه‌های ایشان استخراج و معرفی گردد. روش گردآوری اطلاعات در این مقاله، روش کیفی از نوع تحلیل اسنادی و ابزار گـردآوری، متن‌خوانی و فیش‌برداری است. در پایان پس از استخراج اصول اصلی نظریه «نظام انقلابی»، این‌گونه نتیجه‌گیری گردیده است که نظام انقلابی نظامی است با پایه‌های دوگانه مشروعیت بخش مردمی و الهی که در چارچوب ارزش‌های دینی و اراده آزاد مردم شکل گرفته و به ماده و معنا و دنیا و آخرت به‌صورت هم‌زمان توجه و تأکید داشته و هدف آن نیل به تمدن بزرگ اسلامی به‌عنوان غایت نهایی انقلاب اسلامی بوده و دارای نوزده شاخص اصلی می‌باشد.

چکیده تاریخ سیاسی - اجتماعی ایران معاصر شاهد ظهور و نقش آفرینی جریان ها، گروه‌ها، نهادها و تشکل هایی سیاسی - اجتماعی چندی می باشد. هر یک از جریان ها، گروه‌ها و تشکل ها بنابر مقتضیات زمان و بسترهای فکری، اجتماعی و اقتصادی خود روابط متفاوتی با ساخت سیاسی برقرار نموده و در تحولات و پویش‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رقابت و مشارکت داشته‌اند. یکی از این نهادها و گروه‌ها، نهاد بازار سنتی و بازاریان می باشد. در نوشتار توصیفی– تحلیلی حاضر با بهره گیری از رویکرد جامعه شناسی تاریخی به جریان شناسی سیاسی تشکل های وابسته به بازارسنتی در تحولات سیاسی - اجتماعی جمهوری اسلامی ایران پرداخته شده است. نتایج و یافته ها نشان می دهد بازار سنتی به عنوان بخشی از جریان راست سنتی دیروز و اصول گرایی امروز با بهره گیری از احزاب و تشکل های سیاسی همچون «حزب مؤتلفه اسلامی»، «جامعه اسلامی بازار و اصناف» و ابزارهای اقتصادی چون «اتاق بازرگانی» و «صندوق های قرض الحسنه» و حتی «کمیته امداد» به ساخت قدرت و مدیریت سیاسی ورود یافته و جایگاه سیاسی خویش را در مقایسه با قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ارتقاء بخشد و از یک جریان سیاسی مخالف نظام به جریان مدیر و حامی نظام سیاسی تبدیل شود.

چکیده بررسی نقش و تأثیر فرهنگ در توسعه سیاسی و اجتماعی از اهمیت بسیار برخوردار است. توسعه سیاسی به عنوان یکی از ابعاد مهم توسعه همه جانبه و پایدار از یک طرف مستلزم تحول در ساخت سیاسی و از طرف دیگر مستلزم تحول در حوزه فرهنگ است؛ به عبارت دیگر دلایل توسعه نیافتگی سیاسی را باید از دو منظر مختلف مورد مطالعه قرار داد. نخست مطالعه ساخت سیاسی در بعد کلان و ساختارهای سیاسی در بعد خرد و دوم مطالعه ابعاد مختلف فرهنگ. چندپارگی فرهنگی در ایران که بیشتر ناشی از شکاف های تمدنی بوده است، از رویارویی دو نظام متفاوت معرفتی با ارزش های کاملاً از هم تمایز حکایت می کند؛ و چالش این دو نظام معرفتی با هم باعث ایجاد جو بدبینی، بی اعتمادی، ترس و خشونت در حوزه اجتماعی و سیاسی گردیده و مانع پیدایش همپذیری و تساهل لازم برای مشارکت و رقابت سیاسی که از شاخص های اصلی توسعه سیاسی می­باشند گردیده است. این پژوهش با طرح این سوال که چندپارگی فرهنگی و تعارض این پاره فرهنگ ها در طول تاریخ معاصر ایران چه تاثیری بر توسعه سیاسی داشته است این فرضیه را مطرح نموده است که چندپارگی فرهنگی و تعارض این پاره فرهنگ ها با هم، باعث عدم توسعه یافتگی سیاسی و ایجاد رژیم های غیررقابتی در ایران معاصر گردیده است. با عنایت به موضوع مورد بحث روش توصیفی و تحلیلی که دارای اشارات تاریخی- تحلیلی بر اساس مبانی تئوریک و شاخص هاست بعنوان روش تحقیق انتخاب شده است.