فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

ارزیابی مواضع ‌سیاسی نهضت آزادی در فرایند جنگ تحمیلی (با تأکید بر مواضع نمایندگان مجلس شورای اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

توران منصوری 1
محمدجواد هراتی 2

1 دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 استاد دانشکده علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده
رفتار گروه سیاسی نهضت آزادی در قبال تحولات انقلابی ایران و علل این رفتار همواره مورد توجه پژوهشگران تاریخ معاصر بوده است. بر این اساس ارزیابی عملکرد و ویژگی‌های رفتاری گروه نهضت آزادی در دوران دفاع مقدس از موضوعات مهم و در خور توجه پژوهش است. به نظر می‌رسد این جریان سیاسی مواضع ضد و نقیضی در قبال جنگ ایران و عراق اتخاذ کرده است از این رو، مقاله حاضر با رویکرد تحلیلی-توصیفی و مطالعات اسنادی تلاش دارد با کاربست نظریه واگرایی سیاسی، به این سوال پاسخ دهد که«زمینه‌های واگرایی سیاسی نهضت آزادی در فرایند جنگ تحمیلی چه بود و در این میان نمایندگان مجلس شورای اسلامی چه مواضعی اتخاذ کردند؟» یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که در آغاز منازعه عراق و ایران، گروه نهضت آزادی به حمایت نظری از دفاع مقدس پرداختند اما پس از گذشت مدت زمان کوتاهی و پس از بازپس‌گیری خرمشهر در 3 خرداد 1363، مواضع این گروه با دگردیسی مواجه گردید و عملکرد نظام سیاسی ایران در مدیریت جنگ تحمیلی را مخالف منافع ملی ایرانیان تلقی کردند. این مواضع موجب گردید تا عموم نمایندگان مجلس شورای اسلامی در برابر آنها صف‌آرایی کنند و مواضع آنها را ناشی از تمایل به غرب، همکاری با گروه‌های معاند انقلاب اسلامی و تقابل با ولایت فقیه ارزیابی کنند.

کلیدواژه‌ها

واگرایی سیاسی
گروه‌های سیاسی
دفاع مقدس
جنگ
مجلس شورای اسلامی
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the political positions of the Freedom Movement in the process of imposed war (with emphasis on the positions of the representatives of the Islamic Council)

نویسندگان English

tooran mansouri 1
Mohamadjavad Harati 2
1 Doctoral student of the history of the Islamic Revolution, Boali Sina University, Hamedan
2 Professor of Faculty of Humanities, Bo Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده English

The behavior of the Azadi political group towards Iran's revolutionary developments and the causes of this behavior have always been the focus of contemporary history researchers. Based on this, the evaluation of the performance and behavioral characteristics of the freedom movement group during the Holy Defense period is one of the important issues and worthy of research attention. It seems that this political movement has adopted contradictory positions towards the Iran-Iraq war, therefore, the present article tries to answer this question by applying the theory of political divergence with an analytical-descriptive approach and documentary studies. What were the grounds of the political divergence of the freedom movement in the process of imposed war, and what positions did the representatives of the Islamic Council take? The findings of the article show that at the beginning of the Iraq-Iran conflict, the Freedom Movement group gave theoretical support to the holy defense, but after a short period of time and after the recapture of Khorramshahr on June 3, 1363, the positions of this group changed. was faced and they considered the performance of the Iranian political system in managing the imposed war against the national interests of Iranians. These positions caused the general representatives of the Islamic Council to line up against them and evaluate their positions as a result of their inclination towards the West, cooperation with the groups opposing the Islamic Revolution, and opposition to the religious authority.

کلیدواژه‌ها English

Political divergence
political groups
holy defense
war
Islamic Council

ارجینی، حسین و مولوی، عیسی (1396). تحلیل و بررسی عملکرد نهضت آزادی در جنگ تحمیلی و مواجهه با انقلاب اسلامی، فصلنامه انقلاب اسلامی، 14(49)، تابستان.
اندام، حسین (1392). اهمیت همگرایی در ایجاد حماسه سیاسی و اقتصادی، رویش، هفتم فروردین.
بازرگان، مهدی (1362). نامه محرمانه دبیرکل نهضت به رهبر انقلاب در مورد جنگ، تهران: نهضت آزادی ایران.
بازرگان، مهدی (1389). بازیابی ارزش‌ها، تهران: نشر بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان.
بهرامی، قدرت‌الله و احمدی، جواد (1390). نهضت آزادی ایران، قم: انتشارات پژوهشکده تحقیقات اسلامی.
توسلی، محمد (1398). دولت موقت نهضتی نبود، گفتگو از مهرشاد ایمانی، روزنامه شرق، بیست و سوم مرداد، شماره 3500.
حاجی‌زاده، سیروس (1385). بررسی نظری و تاریخی مواضع نهضت آزادی ایران در برخورد با انقلاب اسلامی، فصلنامه پانزدهم خرداد، شماره 7.
حضرتی، حسن و دیگران (1395). جنگ ایران و عراق در گفتمان سیاسی نهضت آزادی ایران، فصلنامه ژرفاپژوه، 3(10)، زمستان.
درویشی، فرهاد و مظفری، سمیرا (1397). بررسی عوامل تأثیرگذار بر واگرایی روابط ایران و مصر، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، 7(25)، بهار.
دفتر تبلیغات اسلامی (1368). نهضت آزادی در اندیشه و عمل: نقد و بررسی مبانی فکری و اصول سیاسی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
راعی گلوجه، سجاد (1383). شاهکار دولت موقت!، ماهنامه زمانه، 3(26)، آبان.
رحمتی، اصغر (1393). شکل‌گیری نهضت آزادی ایران، تهران: انتشارات رشد فرهنگ.
رسولی ثانی‌آبادی، الهام (1393). درآمدی بر مهم‌ترین مفاهیم و اصطلاحات روابط بین‌الملل، تهران: انتشارات تیسا.
سحابی، عزت‌الله (1384). ناگفته‌های انقلاب و مباحث بنیادی ملی، تهران: نشر گام نو.
سحابی، یدالله (1362). جنگ ایران و عراق (سخنان دکتر یدالله سحابی در مجلس شورای اسلامی)، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
سلطانی، مجتبی (1367). خط سازش، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
سلطانی، مجتبی (1383). اسلامگراهای لیبرال، ماهنامه زمانه، 3(26)، آبان.
سلطانی، مجتبی (1389). پاسخ به مواضع نهضت آزادی درباره دفاع مقدس، روزنامه جوان، بیست و سوم اردیبهشت.
سوداگر، محمد (1391). سوداگر دل‌ها و دغدغه حفظ میراث، نسیم بهشت (ویژه‌نامه هفته دفاع مقدس)، شماره 2، پاییز.
صدرشیرازی، محمدعلی (1389). نگاهی معرفت‌شناختی به گسست میان نهضت آزادی و انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه ره‌آورد سیاسی، شماره 27، بهار.
صدیقی، وحیدالزمان (1376). انقلاب اسلامی از نگاه دیگران، ترجمه سید مجتبی رویین‌تن، تهران: انتشارات اطلاعات.
طایفه، عباس و کیانی، احسان (1395). نهضت آزادی ایران از تأسیس تا انشعاب، تهران: نشر صمدیه.
غضنفری، کامران (1393). نقش تخریبی نهضت آزادی در جنگ تحمیلی، روزنامه کیهان، یکم دی، شماره 20950.
قربی، سیدمحمدجواد (1395). ابعاد پیدا و پنهان عملکرد نهضت آزادی در دوران دفاع مقدس، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، هفتم مهر.
کیایی‌نژاد، علی (1393). بررسی مواضع و عملکرد نهضت آزادی در قبال جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
کیهان (1391). نیمه پنهان گروهک غیرقانونی نهضت آزادی؛ پرونده‌ای برای ستون پنجم، روزنامه کیهان، بیست و چهارم اردیبهشت، شماره 20207.
گرگانی، مهدی (1384). مخالفان تاکتیک‌های بنی‌صدر موضع‌گیری حزب جمهوری اسلامی در مسأله جنگ، زمانه، 4(36).
مجموعه نویسندگان (1397). فراز و فرود نهضت آزادی: بررسی و نقد مبانی فکری و عملکرد نهضت آزادی ایران، تهران: اندیشکده برهان و نشر دیدمان.
مرکز اسناد انقلاب اسلامی (1396). شواهد شش‌گانه از انحراف نهضت‌ آزادی، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، بیست و پنجم بهمن.
مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی (دوره‌ها و جلسات مربوطه).
موسوی خمینی، روح‌الله (1378). صحیفه امام (جلدهای 10 و 13)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
مولوی وردنجانی، عیسی (1395). مبانی فکری و عملکرد نهضت آزادی در مواجهه با انقلاب اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم.
مهکام، رضا (1383). ارتباطات واگرا و همگرا، مجله حدیث زندگی، شماره 19، مهر و آبان.
نجاتی، غلامرضا (1375). خاطرات بازرگان شصت سال خدمت و مقاومت (جلد 1)، تهران: نشر رسا.
نهضت آزادی ایران (1360الف). محکومیت توطئه براندازی، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1360ب). بیانیه نهضت آزادی ایران پیرامون بحران کنونی کشور، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1361). قطعنامه کنگره پنجم نهضت آزادی ایران، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1362). نامه سرگشاده به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1363). تحلیلی پیرامون جنگ و صلح، تهران: نشر نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1364الف). پایان عادلانه جنگ بی‌پایان، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1364ب). چه باید کرد؟، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1364پ). توضیحاتی پیرامون مذاکره، آتش‌بس و صلح، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1364ت). روزنه‌های امید (در زمینه جنگ)، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1365). تحلیلی پیرامون وخامت اوضاع کشور، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
نهضت آزادی ایران (1367). هشدار پیرامون تداوم جنگ خانمانسوز، بی‌جا: نهضت آزادی ایران.
واثق، محمود و قره‌بیگی، مصیب (1397). نظریه گریز (تبیین واگرایی در نظام‌های سیاسی - اجتماعی)، فصلنامه ژئوپلیتیک، 14(3)، پاییز.
یزدی، ابراهیم (1393). درباره جنگ ایران و عراق، گفتگو از محسن عربی، ندای آزادی، هجدهم اسفند.
Dougherty, J., & Pfaltzgraff, R. (1971). Contending Theories in International 

1.       ارجینی، حسین و عیسی مولوی(1396): «تحلیل و بررسی عملکرد نهضت آزادی در جنگ تحمیلی و مواجهه با انقلاب اسلامی»، فصلنامه انقلاب اسلامی، سال چهاردهم، تابستان، شماره49.
2.       اندام،حسین(1392): «اهمیت همگرایی در ایجاد حماسه سیاسی و اقتصادی»، رویش، هفتم فروردین1392.
3.       بازرگان، مهدی (1362): نامه محرمانه دبیرکل نهضت به رهبر انقلاب در مورد جنگ، تهران، نهضت آزادی ایران.
4.       بازرگان، مهدی (1389): بازیابی ارزش­ها، تهران، نشر بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان.
5.       بهرامی، قدرت­الله و جواد احمدی (1390): نهضت آزادی ایران، قم، انتشارات پژوهشکده تحقیقات اسلامی.
6.       توسلی، محمد (1398): «دولت موقت نهضتی نبود»، گفتگو از مهرشاد ایمانی، روزنامه شرق، بیست و سوم مرداد، شماره3500.
7.       حاجی­زاده، سیروس (1385): «بررسی نظری و تاریخی مواضع نهضت آزادی ایران در برخورد با انقلاب اسلامی، فصلنامه پانزدهم خرداد، شماره 7.
8.       حضرتی، حسن و دیگران (1395): «جنگ ایران و عراق در گفتمان سیاسی نهضت آزادی ایران»، فصلنامه ژرفاپژوه، سال سوم، زمستان، شماره10.
9.       درویشی، فرهاد و سمیرا مظفری (1397): «بررسی عوامل تأثیرگذار بر واگرایی روابط ایران و مصر»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، دوره هفتم، بهار، شماره25.
10.   دفتر تبلیغات اسلامی (1368): نهضت آزادی دراندیشه و عمل: نقد و بررسی مبانی فکری واصول سیاسی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
11.   راعی گلوجه، سجاد (1383): «شاهکار دولت موقت!»، ماهنامه زمانه، سال سوم، آبان، شماره26.
12.   رحمتی، اصغر (1393): شکل‌گیری نهضت آزادی ایران، تهران، انتشارات رشد فرهنگ.
13.   رسولی ثانی­آبادی، الهام (1393)، درآمدی بر مهم‌ترین مفاهیم و اصطلاحات روابط بین­الملل، تهران: انتشارات تیسا.
14.   سحابی، عزت­الله (1384): ناگفته­های انقلاب و مباحث بنیادی ملی، تهران، نشر گام نو.
15.   سحابی، یدالله (1362): جنگ ایران و عراق(سخنان دکتر یدالله سحابی در مجلس شورای اسلامی)، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
16.   سلطانی، مجتبی (1383): «اسلامگراهای لیبرال»، ماهنامه زمانه، سال سوم، آبان، شماره26.
17.   سلطانی، مجتبی(1389): «پاسخ به مواضع نهضت آزادی درباره دفاع مقدس»، روزنامه جوان، بیست و سوم اردیبهشت.
18.   سلطانی، مجتبی (1367): خط سازش، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی
19.   سوداگر، محمد (1391): «سوداگر دلها و دغدغه حفظ میراث»، نسیم بهشت (ویژه­نامه هفته دفاع مقدس)، پائیز، شماره2.)
20.   صدرشیرازی، محمدعلی (1389): «نگاهی معرفت شناختی به گسست میان نهضت آزادی و انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه ره­آورد سیاسی، بهار، شماره27.
21.   صدیقی، وحیدالزمان (1376): انقلاب اسلامی از نگاه دیگران، ترجمه سید مجتبی رویین تن، تهران، انتشارات اطلاعات.
22.   طایفه، عباس و احسان کیانی (1395): نهضت آزادی ایران از تاسیس تا انشعاب، تهران، نشر صمدیه.
23.   غضنفری، کامران (1393): «نقش تخریبی نهضت آزادی در جنگ تحمیلی»، روزنامه کیهان، یکم دی ماه، شماره ۲۰۹۵۰.
24.   قربی، سیدمحمدجواد (1395): ابعاد پیدا و پنهان عملکرد نهضت آزادی در دوران دفاع مقدس، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، هفتم مهر ماه.
25.   کیایی­نژاد، علی (1393): بررسی مواضع و عملکرد نهضت آزادی در قبال جمهوری اسلامی ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
26.   کیهان (1391): «نیمه پنهان گروهک غیرقانونی نهضت آزادی؛ پرونده­ای برای ستون پنجم»، روزنامه کیهان، بیست و چهارم اردیبهشت، شماره20207.
27.   گرگانی، مهدی (1384)، «مخالفان تاکتیک­های بنی­صدر موضعگیری حزب جمهوری اسلامی در مسأله جنگ»، زمانه، سال4، شماره36
28.   مجموعه نویسندگان (1397): فراز و فرود نهضت آزادی: بررسی و نقد مبانی فکری و عملکرد نهضت آزادی ایران، تهران، اندیشکده برهان و نشر دیدمان.
29.   مرکز اسناد انقلاب اسلامی (1396): شواهد شش گانه از انحراف نهضت‌ آزادی، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، بیست و پنجم بهمن.
30.   موسوی خمینی، روح­الله(1378)، صحیفه امام، ج13 و10، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
31.   مولوی وردنجانی، عیسی (1395): مبانی فکری و عملکرد نهضت آزادی در مواجهه با انقلاب اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مدرسی معارف اسلامی، قم، دانشگاه معارف اسلامی.
32.   مهکام، رضا (1383): «ارتباطات واگرا و همگرا»، مجله حدیث زندگی، مهر و آبان، شماره19.
33.   نجاتی، غلامرضا(1375): خاطرات بازرگان شصت سال خدمت و مقاومت، ج1، تهران، رسا
34.   نهضت آزادی ایران (1360الف): محکومیت توطئه براندازی، بی جا، نهضت آزادی ایران.
35.   نهضت آزادی ایران (1360ب): بیانیه نهضت آزادی ایران پیرامون بحران کنونی کشور، بی جا، نهضت آزادی ایران.
36.   نهضت آزادی ایران (1361): قطعنامه کنگره پنجم نهضت آزادی ایران، بی جا، نهضت آزادی ایران.
37.     نهضت آزادی ایران (1362): نامه سرگشاده به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
38.   نهضت آزادی ایران (1363): تحلیلی پیرامون جنگ و صلح، تهران، نشر نهضت آزادی ایران.
39.   نهضت آزادی ایران (1364الف): پایان عادلانه جنگ بی‌پایان، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
40.   نهضت آزادی ایران (1364ب): چه باید کرد؟، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
41.   نهضت آزادی ایران (1364پ): توضیحاتی پیرامون مذاکره، آتش بس و صلح، بی جا، نهضت آزادی ایران.
42.   نهضت آزادی ایران (1364پ): روزنه­های امید (در زمینه جنگ)، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
43.   نهضت آزادی ایران (1365): تحلیلی پیرامون وخامت اوضاع کشور، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
44.   نهضت آزادی ایران (1367): هشدار پیرامون تداوم جنگ خانمانسوز، بی­جا، نهضت آزادی ایران.
45.   واثق، محمود و مصیب قره­بیگی (1397): «نظریه گریز (تبیین واگرایی در نظام­های سیاسی -اجتماعی)»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال چهاردهم، پائیز، شماره3.
46.    یزدی، ابراهیم (1393): درباره جنگ ایران و عراق، گفتگو از محسن عربی، ندای آزادی، هجدهم اسفند.
47.   مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی
 
48.     Dougherty James and Pfaltzgraff Robert (1971). Contending Theories in International Relations, Philadelphia, J.B Lippincott Company

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما