اندیشه سیاسی فدائیان اسلام و علل پیدایش آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضوهیات علمی، دانشگاه تهران، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، گروه تخصصی اندیشه سیاسی در اسلام، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشگاه تهران ، تهران، ایران

چکیده
جمعیت فدائیان اسلام یکی از مهم‌ترین گروه‌های سیاسی در دهه 20 و 30 و از تاثیرگذارترین گروه‌های سیاسی ایران معاصر است. این گروه مهم‌ترین سازمان سیاسی- مذهبی آن عصر بوده است. از آنجا که هر کنشی از اندیشه‌ای نشئت می‌گیرد، این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی، تعریف لئو اشتراوس از اندیشه سیاسی و نظریه تئوری ادواری جنبش‌های اسلامی هرایر دکمجیان، سعی بر توضیح اندیشه سیاسی این جمعیت و پیدا کردن علل پیدایش آن دارد. بنابراین طرز تلقی این جمعیت درباره سیاست و حکومت مانند اعدام انقلابی به مثابه دفاع، ترساندن دشمنان، تاکید بر کارگزار به جای ساختار، اسلامگرایی، سوسیالیسم اسلامی، نظام تعلیم و تربیت دینی، اصلاح نهاد دین، مخالفت با مشروبات الکلی، انطباق اسلام با دولت مدرن، عدالت‌گرایی و کمک به محرومین، اتحاد مسلمین، آرمانشهر اسلامی و مبارزه با کمونیسم بررسی شده و بحران‌هایی که موجب پیدایی اندیشه سیاسی فدائیان اسلام شده است، بیان می‌شود که مهم‌ترین آن، بحران هویت ناشی از سیاست‌های پهلوی اول و مهمتر از همه، پدیده کسروی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The political thought of Fadaeiyan-e Islam and the roots of its development

نویسندگان English

Seyed Rez Mousavi 1
Sajad Kamali 2
1 Faculty member, University of Tehran, Faculty of Islamic knowledge and Thought, Department of Political Thought in Islam
2 MA. student of political thought in Islam, University of Tehran
چکیده English

جمعیت فدائیان اسلام یکی از مهم‌ترین گروه‌های سیاسی در دهه 20 و 30 و از تاثیرگذارترین گروه‌های سیاسی ایران معاصر است. این گروه مهم‌ترین سازمان سیاسی- مذهبی آن عصر بوده است. از آنجا که هر کنشی از اندیشه‌ای نشئت می‌گیرد، این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی، تعریف لئو اشتراوس از اندیشه سیاسی و نظریه تئوری ادواری جنبش‌های اسلامی هرایر دکمجیان، سعی بر توضیح اندیشه سیاسی این جمعیت و پیدا کردن علل پیدایش آن دارد. بنابراین طرز تلقی این جمعیت درباره سیاست و حکومت مانند اعدام انقلابی به مثابه دفاع، ترساندن دشمنان، تاکید بر کارگزار به جای ساختار، اسلامگرایی، سوسیالیسم اسلامی، نظام تعلیم و تربیت دینی، اصلاح نهاد دین، مخالفت با مشروبات الکلی، انطباق اسلام با دولت مدرن، عدالت‌گرایی و کمک به محرومین، اتحاد مسلمین، آرمانشهر اسلامی و مبارزه با کمونیسم بررسی شده و بحران‌هایی که موجب پیدایی اندیشه سیاسی فدائیان اسلام شده است، بیان می‌شود که مهم‌ترین آن، بحران هویت ناشی از سیاست‌های پهلوی اول و مهمتر از همه، پدیده کسروی است.

کلیدواژه‌ها English

فدائیان اسلام
نهضت ملی شدن نفت
جنبش اسلامی
نظریه ادواری
بحران هویت
آیت، سیدحسن (1362). نگرشی کوتاه بر نهضت ملی ایران، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
اکبری، علی (1389). به یاری خداوند توانا، تهران: انتشارات یازهرا (س).
امینی، داوود (1381). جمعیت فدائیان اسلام و نقش آن در تحولات سیاسی اجتماعی ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
امینی، داوود (1393). اعدام انقلابی رزم‌آرا به روایت اسناد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
بهبودی، هدایت‌الله (1390). شرح اسم: زندگینامه آیةالله سیدعلی حسینی خامنه‌ای (1318-1357)، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
جعفریان، رسول (1392). جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران (1320-1357)، تهران: نشر علم.
حجتی کرمانی، محمدجواد (1387). آموزگار من نواب، تهران: اطلاعات.
حسنی‌فر، عبدالرحمان (1389). فدائیان اسلام در کلام یاران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حسین‌بر، محمد و حسنی‌فر، عبدالرحمان (1396). بررسی نقش سیاسی روحانیت در دوره رضاشاه، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 78، 37-76.
حسینیان، روح‌الله (1384). نقش فدائیان اسلام در تاریخ معاصر ایران، تهران: نشر شاهد.
حسینی‌زاده، سیدمحمدعلی (1386). اسلام سیاسی در ایران، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
حکیمی، محمدرضا (1382). مکتب تفکیک، قم: انتشارات دلیل ما.
حکیمی، محمدرضا (1389). 150 سال تلاش خونین، قم: انتشارات دلیل ما.
خسروشاهی، سیدهادی (1375). فدائیان اسلام: تاریخ، عملکرد، اندیشه، تهران: اطلاعات.
خسروشاهی، سیدهادی (1386). زندگی و مبارزه نواب صفوی، تهران: اطلاعات.
خسروشاهی، سیدهادی (1395). مبانی فقهی-فکری مبارزات فدائیان اسلام، قم: کلبه شروق.
خوش‌نیت، سیدحسین (1360). سیدمجتبی نواب صفوی: اندیشه‌ها، مبارزات و شهادت او، تهران: منشور برادری.
دکمجیان، هرایر (1377). اسلام در انقلاب: جنبش‌های اسلامی در جهان عرب (بررسی پدیده بنیادگرایی اسلامی)، ترجمه حمید احمدی، تهران: انتشارات کیهان.
رهنما، علی (1381). مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد: زندگینامه سیاسی علی شریعتی، ترجمه کیومرث قرقلو، تهران: گام نو.
سعید، بابی (1379). هراس بنیادین: اروپامداری و ظهور اسلام‌گرایی، ترجمه علیرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شاهدی، مظفر (1384). تأثیرگذار و مظلوم: روند شکل‌گیری و کارنامه جمعیت فدائیان اسلام، ایام (ویژه‌نامه تاریخ معاصر روزنامه جام‌جم)، شماره 12، 27 دی، 2-3.
عبدخدایی، محمدمهدی (1389). تکاپوهای آرمانگرایانه اسلامی: فدائیان اسلام از زبان محمدمهدی عبدخدایی، مصاحبه‌گر داوود امینی، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
عبدخدایی، محمدمهدی (1396). خاطرات محمدمهدی عبدخدایی، تدوین سیدمهدی حسینی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
عراقی، مهدی (1370). ناگفته‌ها، تهران: رسا.
غلامی‌مقدم، فاطمه (1383). اندیشه سیاسی فدائیان اسلام، فصلنامه تاریخ‌پژوهی، شماره 18، 104-126.
عنایت، حمید (1362). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: خوارزمی.
فراتی، عبدالوهاب (1383). رادیکالیسم اسلامی در ایران معاصر، شهید نواب صفوی و جمعیت فدائیان اسلام، فصلنامه 15 خرداد، شماره 2، 207-242.
فیرحی، داوود (1394). فقه و سیاست در ایران معاصر: تحول حکومت‌داری و فقه حکومت اسلامی (جلد 2)، تهران: نشر نی.
کاتوزیان، محمدعلی همایون (1374). اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
کارگر جهرمی، وحید (1392). تحلیل روابط کاشانی و نواب صفوی در پیروزی و شکست نهضت ملی ایران، فصلنامه گنجینه اسناد، 23(4)، 60-90.
گلسرخی کاشانی، محمدامین (1394). جمعیت فدائیان اسلام در آیینه اسناد (جلد 3)، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
مدنی، سیدجلال‌الدین (1362). تاریخ سیاسی معاصر ایران (جلد 2)، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ملائی توانی، علیرضا (1379). آسیب‌شناسی یک جنبش، تأملی در اندیشه و عمل فدائیان اسلام، فصلنامه علمی پژوهشی متین، شماره 5 و 6، 287-318.
ملائی توانی، علیرضا (1386). درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ، تهران: نشر نی.
منظورالاجداد، سیدمحمدحسین (1379). فدائیان اسلام، فصلنامه گفتگو، شماره 29، 187-231.
مهدوی، حامد (بی‌تا). عنوان فصل/بخش، در سیدسعید حسینی و دیگران (1391)، مرزبان توحید: کارنامه محمدرضا حکیمی، تهران: انتشارات علمی-فرهنگی الحیاة.
میرخلیلی، سیدجواد (1387). لئواشتراوس و اندیشه سیاسی معاصر، همشهری آنلاین، ۲ آذر، بازیابی شده از: hamshahrionline.ir/xBKD