بررسی و تحلیل مؤلفه های تمدنی آموزه مهدویت با تاکید بر نقش زمینه ساز انقلاب اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه شیعه شناسی (دانشکدگان فارابی) دانشگاه تهران، قم، ایران.

چکیده
انقلاب اسلامی در مرحله شکل‌گیری و استمرار، با پشتوانه فکری و با هدف تلاش‌گری برای بسترسازی ظهور، نویدبخش دوران پیشاظهور بوده است؛ لذا مسئله اصلی «کشف مؤلفه‌های تمدنی در حکومت مهدوی» که مقاله حاضر با نگاه به نظریه تمدن نوین اسلامی و به روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد پاسخ بدان است به جهت پیگیری ایجاد و یا تقویت آنها در دوران پیشاظهوری و در حکومت اسلامی ایران، به‌دلیل توجه به بسط ید حکمرانی مبتنی بر معارف شیعی، امری ضروری است.
دستاوردهای پژوهش حاضر بدین‌گونه بیان می‌شود: با التفات به سطوح سه‌گانه انسان‌شناختی، بینش و گرایش و کنش در آیات و به ویژه روایات مهدوی، مشخص می‌شود که مؤلفه‌های مهمی چون عقلانیت و توسعه علمی در بُعد بینش، رشد اخلاق‌گرایی و نیز گرایش به آداب انسانی در بُعد گرایش، تعالی‌بخشی روحی و معنوی، فقرزدایی، رفاه حداکثری، ارتقای امنیت، بسط و گسترش عدالت به عنوان مؤلفه‌های کنشی، قابل ذکر است. بیشترین مؤلفه‌های تمدن‌ساز، عملی و در حیطه رفتار و کنش و واکنش تعریف می‌شوند که حاکی از اهمیت عملگرایی منتظران در مسیر تحقق تمدن جهانی مهدوی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Investigation and analysis of the civilizational components of the doctrine of Mahdism Emphasizing the role of the foundation of the Iranian Islamic Revolution

نویسنده English

Ruhollah Shakeri Zakvadi
Associate Professor, Department of Shia Studies (Farabi University), University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

The Islamic revolution in the stage of formation and continuation, with intellectual support and with the aim of trying to lay the foundation for the emergence, has been promising for the pre-emergence era; Therefore, the main problem of "discovery of civilizational components in the Mahdavi government" which the present article tries to answer by looking at the theory of modern Islamic civilization and using a descriptive-analytical method, in order to follow their creation or strengthening in the pre-emergence era and in the Islamic government of Iran, due to the attention It is necessary to expand the hand of governance based on Shiite teachings.
The achievements of the present research are expressed as follows: by paying attention to the three levels of anthropology, insight, tendency and action in the verses and especially Mahdavi's narrations, it is clear that important components such as rationality and scientific development in the dimension of insight, the development of moralism and also the tendency to human manners in The dimension of orientation, spiritual and spiritual improvement, poverty alleviation, maximum welfare, promotion of security, extension and expansion of justice can be mentioned as the components of action. Most of the civilization-building components are practical and defined in the field of behavior, action and reaction, which indicates the importance of the pragmatism of those who are waiting for the realization of Mahdavi world civilization.

کلیدواژه‌ها English

Basing the Islamic Revolution
Mahdism doctrine
components
civilization
vision
قرآن کریم.
نهج البلاغه.
ابن عقده کوفی، احمد بن محمد، (1424 ق)، فضائل أمیر المؤمنین علیه السلام، قم: دلیل ما.
ابن مشهدی، محمد بن جعفر، (1419 ق)، المزار الکبیر، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
اردبیلی، محمد بن علی، (1403 ق)، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد، بیروت: دار الأضواء.
الهی‌نژاد، حسین، (1399 ش)، «نظریه اختیاری بودن ظهور با رویکرد مثبت در اندیشه آیت الله خامنه‌ای مد ظله العالی»، جامعه مهدوی، ش 1.
پاکیزه، محمود، (1401 ش)، «نقشه راه و مدل عملیاتی اخلاق و معنویت در گام دوم انقلاب اسلامی»، پژوهشنامه اخلاق، ش 56.
تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، (1366)، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
جان احمدی، فاطمه‌، (1386)، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی‌، قم: نشر معارف‌.
جباری، محمدرضا، (1383 ش)، «تجلی عدالت مهدوی در عدالت کارگزاران»، انتظار موعود، ش 14.
جلالی، محسن، (1387)، «بررسی و برآورد ضریب جینی در ایران»، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، ش 36.
حر عاملی، محمد بن الحسن، (بی‌تا)، اثبات الهداة، سه جلدی، تعلیق و تحقیق ابوطالب تجلیل تبریزی، قم: انتشارات حوزه علمیه.
حسن زاده، عسل، (1394 ش)، «بررسی امنیت ملی ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، پژوهشهای سیاسی و بین المللی، ش 23.
حسنی واعظ، محمود، (1381)، دقائق التأویل و حقائق التنزیل، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
حسینی حلی، حسین بن کمال الدین ابرز، (1428 ق)، زبدة الأقوال فی خلاصة الرجال، قم: موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
حکیمی، محمد، (1381)، عصر زندگی و چگونگی آینده انسان و اسلام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
حویزی، علی بن جمعه، (1422 ق)، نور الثقلین، تحقیق علی عاشور، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی، چ 1.
حیدری، امیرهوشنگ، (1399 ش)، واکاوی توسعه و امنیت در انقلاب اسلامی ایران مبتنی بر روش سناریونویسی در آینده‌پژوهی، ش 34.
خمینی، روح‏الله، (1389 ش)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دریکوند، روح الله و جعفری، (1394)، جواد، تمرکز و تکامل عقول در عصر ظهور، اندیشه نوین دینی، ش 42.
راوندی، قطب الدین سعید بن هبة الله، (1409 ق)، الخرائج و الجرائح، قم: مؤسسه امام مهدی#.
رضایی اصفهانی، محمدعلی، (1387)، تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن‏.
سیوطی، جلال‌الدین، (1353)، الحاوی للفتاوی، جماعة عن طلاب العلم، طباعة المنیریه، بی‌جا، بی‌نا.
شریفی، حسن‌پاشا، (1384)، اصول روان سنجی و روان آزمایی، تهران: رشد.
صافی گلپایگانی، لطف‌الله، (1419 ق)، منتخب الاثر، قم: مؤسسه انتشاراتی حضرت معصومه.
صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمة، (1395 ق)، قم: دارالکتب اسلامیه.
طباطبایی، محمدحسین، (1411ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه اعلمی، چ 1.
طباطبایی، محمدحسین ، (1374)، شیعه در اسلام، قم: انتشارات اسلامی.
طبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن، (1306 ق)، مجمع البیان، بیروت: دارالمعرفة.
طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، (1411ق)، الغیبة، قم: مؤسسه معارف اسلامی.
عیوضی، محمدرحیم، (1384 ش)، «گفتمان عدالت سیاسی در انقلاب اسلامی»، توسعه راهبرد، ش 3.
فتال نیشابوری، محمد بن احمد، (1375)، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم: انتشارات رضی.
قربی، سیدمحمدجواد، (1395 ش)، «رویکرد انتقادی درباره برداشت‌های رایج از اقتصاد مقاومتی در متون اقتصادی در ایران»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، ش 43.
کشی، محمد بن عمر، (1404 ق)، اختیار معرفة الرجال اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی مع تعلیقات میر داماد الأسترآبادی، قم: موسسة آل البیت^ لإحیاء التراث.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1429 ق)، الکافی، قم: دار الحدیث.
کویره، الکساندر، (1360)، سیاست ازنظر افلاطون، ترجمه حسین جهانبگلو، تهران: خوارزمی.
گائینی، ابوالفضل و رضا نجاری، (1395)، مدیریت منابع انسانی با رویکرد اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،.
مالکی، ابن‌صباغ، (بی‌تا)، الفصول المهمة، بیروت: دار الاضواء.
مجلسی، محمدباقر، (بی‌تا)، بحارالانوار، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مردانی نوکنده، محمد حسین، (1390 ش)، «مفهوم و ماهیت عدالت و پیشرفت با رویکرد اسلامی ـ ایرانی»، راهبرد توسعه، ش 25،.
مطهری، مرتضی، (1374)، قیام و انقلاب مهدی# از دیدگاه فلسفه تاریخ، قم: صدرا، چ 15.
مطهری، مرتضی ، (1381)، مجموعه آثار، قم: صدرا.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان، (بی‌تا)، الاختصاص، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان ، (1413ق)، الارشاد، قم: کنگره مفید.
مکارم شیرازی، ناصر، (1386)، آیات ولایت در قرآن‏، قم: نسل جوان.
مکارم شیرازی، ناصر ، (1387)، زندگی در پرتو اخلاق، قم: سرور.
ملکی اصفهانی، مجتبی، (1379)، فرهنگ اصطلاحات اصول، قم: عالمه.
موسوی لاری، مجتبی، (1376)، رسالت اخلاق در تکامل انسان، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
نجاشی، احمد بن علی، (1365 ش)، رجال النجاشی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
نعمانی، ابوعبدالله محمد بن ابراهیم، (1383 ق)، الغیبة، تبریز، کتابفروشی صابری.
مقدسی شافعی، یوسف بن یحیی، (1416 ق)، عقد الدرر فی اخبار المنتظر، تحقیق عبدالفتاح محمد الحلو، تعلیق نظری منفرد، بی‌جا، نصایح، چ 1.
منصوری، جواد و دیگران، (1381 ش)، انقلاب اسلامی و معنویت‌گرایی، اندیشه انقلاب اسلامی، ش 2.
همایون، محمدهادی و دیگران، (1394 ش)، «الگوی مطلوب شبکه‌سازی نخبگان علمی انقلاب اسلامی ایران«، پژوهشهای معاصر انقلاب اسلامی، ش 2.
هوکسما، نولن و دیگران، (1386)، زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه: نصرت‌الله پورافکاری، تهران: شهرآب و آینده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازان.