حقوق متقابل ملت و پادشاه در قانون اساسی مشروطه و متمم آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ، استادیار دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
در بیست و چهارم جمادی الثانی سال ۱۳۲۴ ق با صدور فرمان مشروطیت به دست مظفر الدین شاه قاجار، مجلس شورای ملی برای نخستین بار در هفدهم شعبان ۱۳۲۴ق کشور افتتاح شد و به دستور مجلس، هیئتی به تدوین نظامنامه قانون اساسی پرداخت. پس از آن ، نظامنامه قانون اساسی در ۵۱ اصل (ماده) تهیه شد و در چهاردهم ذیقعده1324ق ، به امضای شاه و محمدعلی میرزا (ولیعهد) و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله (صدر اعظم) رسید. این قانون که بیشتر مربوط به تشکیل مجلس، وظایف، حدود و حقوق آن بود و چون وافی به مقصود نبود و در این قانون از وظایف مردم نسبت به دولت و بالعکس سخنی نرفته بود، بنابراین مجلس هیئتی را مأمور تهیه متمم قانون اساسی کرد که این هیئت، متمم قانون را در ۱۰۷ ماده و با استفاده از قوانین اساسی بلژیک و فرانسه تدوین و به مجلس ارائه نمود. اما چون روح قانون، متأثر از فرهنگ غیرمذهبی اروپای قرن نوزدهم بود و اصولی از آن آشکارا با احکام اسلامی مغایرت داشت با مخالفت گروهی از منتقدان روحانی در داخل و خارج از مجلس مواجه شد. در نتیجه پس از یک کشمکش سیاسی میان مجلس و دربار بر سر برخی از اصول، از جمله اصولی که اختیارات شاه را به شدت محدود می کرد، سرانجام مجلس، متمم قانون اساسی را در ۲۹ شعبان ۱۳۲۵ق، به امضای محمدعلی شاه رساند. اصول یک تا هفت متمم، راجع به اصول و مبانی کلی نظام، اصول هشت تا بیست راجع به حقوق و آزادی های مردم، اصول بیست وشش تا یکصد و هفت راجع به قواعد و ضوابط ساختار حکومت و نحوۀ توزیع اقتدار حکومت بین قوای سه گانه و بخش های مختلف حکومت بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Mutual rights and the king of the nation in the constitutional law and its amendment

نویسنده English

Rohollah Tahernia
History
چکیده English

On the 24th of Jumadi al-Thani 1324AH, with the issuance of the constitutional decree by Muzaffar al-Din Shah Qajar, the National Assembly was opened for the first time on the 17th of Sha'ban 1324AH of the country, and on the order of the assembly, a committee started drafting the constitution. After that, the Constitution was prepared in 51articles and was signed by Shah, Mohammad Ali Mirza (Crown Crown Prince) and Mirza Nasrullah Khan Mushir al-Doulah (Prime Minister) on the 14th of Dhu Qadah 1324AH. The fact that it was mostly related to the formation of the parliament, the law, the law, its limits and rights, and because it did not fulfill the purpose and in this case there was no mention of the duties of the people towards the government and vice versa, therefore the parliament assigned a committee to prepare an amendment to the constitution which This board compiled and submitted the amendment to the law in 107articles using the constitutions of Belgium and France. Because the spirit of the law was influenced by the non-religious culture of 19th century Europe and some of its principles contradicted Islamic rules, it was opposed by a group of clerical opponents inside and outside the parliament. As a result, after the conflict between the political assembly and the court over some principles, including the principles that severely limit the powers of the king, finally, on 29Sha'ban 1325 AH, the amendment to the constitution was signed by Muhammad Ali Shah. Principles 1to 7 of the amendment, about the general principles and foundations, principles 8 to 28about the rights and freedoms of the people, 26 to 107about the rules and laws of the government and how to divide the authority of the government between the three powers and different departments. It was the government.

کلیدواژه‌ها English

constitutional law
amendment to the constitutional law
rights of the nation and the king
قرآن کریم
نهج البلاغه
آدمیت، فریدون، 1349،اندیشه های میرزا فتحعلی آخوندزاده، چاپ اول، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
آدمیت، فریدون، 1353،ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران، مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان، رودکی.
آدمیت، فریدون،1351،اندیشه ترقی حکومت قانون زمان سپهسالار، چاپ  اول، تهران،خوارزمی.
امینی، علیرضا ،ابوالحسن شیرازی ،حبیب الله،1385،تحولات سیاسی-اجتماعی ایران(از قاجاریه تا رضاشاه)، تهران، قومس.
حائری، عبدالهادی،1360، تشیع و مشروطیت در ایران، تهران، نشر امیر کبیر.
رائین، اسماعیل،1350،میرزا ملکم خان زندگی و کوشش های سیاسی او، تهران، انتشارات فرانکلین.
زیبا کلام، صادق،1382، سنت و مدرنیته، تهران، روزنه.
زیبا کلام، صادق،1385، ما چگونه ما شدیم، ریشه‌یابی علل عقب‌ماندگی در ایران. چاپ چهاردهم، تهران،روزنه.
زیباکلام، صادق،1377، سنت و مدرنیته، ریشه‌یابی علل ناکامی اصلاحات و نوسازی سیاسی در ایران زمان قاجار، تهران، روزنه.
شمیم، علی اصغر،1342، ایران در دوره قاجاریه، تهران، ابن سینا.
عیسوی، چارلز،1369،تاریخ اقتصادی ایران زمان قاجار1332-1215 ه‍ .ق، ترجمه یعقوب آژند، تهران، انتشارات گستره.
فریزر، جیمزبیلی،1366، سفرنامه فریزر معروف به سفر زمستانی، ترجمه منوچهر امیری، تهران، انتشارات توس.
فلور، ویلم ،1365،جستارهای تاریخ اجتماعی ایران زمان قاجار، جلد دوم، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، انتشارات توس.
کرزن، ناتانیل،1362، ایران و قضیه ی ایران، ترجمۀ وحید مازندرانی، جلد اول،چاپ دوم، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
گیلانی،سورنا،بی تا،نوگرایی و اصلاح طلبی در زمان قاجار،روزنامه سرمایه،شماره220.
مفتون دنبلی، عبدالرزاق،1351، ماثر سلطانیه(تاریخ جنگ های ایران و روس) به اهتمام غلامحسین صدری افشاری، تهران، ابن سینا.
راعی گلوجه سجاد ، 1380، قاجاریه، انگلستان و قراردادهای استعماری، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
مقالات
شادآرام و ملایی، صدیقه و علیرضا،بهمن1394، بررسی تطبیقی کتاب احمد اثر طالبوف تبریزی و امیل ژان ژاک روسو از منظر ادبی، آموزشی و میزان تأثیرپذیری کتاب احمد از امیل،هشتمین همایش پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی.
شیرخانی و رضایی،علی و مرتضی،1390،نقش روحانیت در انقلاب مشروطه ،فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی،سال هشتم،شماره25.
فرهمند زاده، ف.(بی‌تا،...) موانع اصلاحات عباس میرزا نایب‌السلطنه در بخش های دربار، سپاه و نهاد دین، مجله علمی-تخصصی تاریخ ایران و اسلام.
قدیمی قیداری ،عباس،بهار1391،تاریخ نویسی باستانگرا و ناسیونالیستی ایران در عصر قاجار،فصلنامه مطالعات تاریخ ایران اسلامی،سال اول،شماره اول.