نقش تغافل حاکمان در کارآمدی حکومت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 2- گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تبریز ، تبریز، ایران

2 عضو هیأت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تبریز ، تبریز، ایران

چکیده
یکی از فضیلت‌های اخلاقی، «تغافل» و چشم‌پوشی از خطاها و اشتباهات دیگران است که مورد تأکید عقل و شرع بوده و از همه مطلوب، اما از کارگزاران حکومتی که اختیارات بیشتری دارند، مطلوب‌تر است؛ چرا که اثرات تغافل آنان، عمیق‌تر بوده، موجب جذب بیشتر افراد جامعه گشته، میزان رضایت‌مندی آنها را از حکومت اسلامی بالا می‌برد. سؤال این پژوهش، این است که تغافل حاکمان در مورد اشتباهات و خطاهای افراد جامعه چه تأثیری در کارآمدی حکومت اسلامی دارد. این پژوهش با استناد به منابع کتابخانه‌ای و به شیوه تحلیلی- توصیفی بر مبنای آیات قرآن و سیره حکومتی پیامبراعظم (ص) و امام علی (ع)، به بررسی نقش تغافل حاکمان در کارآمدی حکومت اسلامی می پردازد. از جمله یافته‌های این پژوهش این است که افزایش میزان رضایت‌مندی مردم و جلوگیری از برخورد خشونت آمیز آنان با حاکمان، جلوگیری از تحریک احساسات مردم، بالابردن جایگاه اجتماعی و معنوی حاکمان در بین مردم و حفظ وحدت جامعه اسلامی از پیامدهای تغافل حاکمان نسبت به خطاها و اشتباهات افراد جامعه اسلامی است و رعایت این اصل اخلاقی از سوی حاکمان، نقش تعیین کننده در پیشبرد اهداف حکومتی دارد که مهم‌ترین آن، هدایت مردم به سعادت دنیوی و اخروی است و عامل تضمین بقا و استمرار آن خواهدشد و در نتیجه کارآمدی آن را بالا خواهدبرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The role of negligence of the rulers in the efficiency of the Islamic government

نویسندگان English

samad behrouz 1
Seyyede Atake Asl nazhadi 1
seyyed husain olyanasab 2
1 Department of Islamic Education, Faculty of Theology, Tabriz University
2 iran, tabriz uneversity
چکیده English

One of the moral virtues is "ignoring" and overlooking the mistakes and mistakes of others, which is emphasized by reason and Sharia and is the most desirable of all, but it is more desirable than government officials who have more authority; Because the effects of their negligence have been deeper, it has attracted more people in the society, and it increases their level of satisfaction with the Islamic government. The question of this research is what effect does the negligence of the rulers on the mistakes and errors of the people in the society have on the efficiency of the Islamic government. This research, based on library sources and in an analytical-descriptive way, based on the Qur'an verses and the government history of the Prophet (PBUH) and Imam Ali (PBUH), examines the role of negligence of the rulers in the efficiency of the Islamic government. Among the findings of this research is that increasing the level of people's satisfaction and preventing them from violently dealing with the rulers, preventing people's feelings from being provoked, raising the social and spiritual status of the rulers among the people, and preserving the unity of the Islamic society from the consequences of the rulers' negligence. It is towards the errors and mistakes of the people of the Islamic society and the observance of this moral principle by the rulers has a decisive role in advancing the goals of the government, the most important of which is to guide the people to the happiness of the world and the hereafter, and it will ensure its survival and continuity. The result will increase its efficiency.

کلیدواژه‌ها English

Negligence
rulers
Islamic government
efficiency
advancement of governmental goals
قرآن کریم.
ابن اثیر، عزالدین (1409ه.ق). اسدالغابه فی معرفه الصحابه، بیروت: دارالفکر.
ابن اعثم، احمد بن اعثم کوفی (1411ه.ق) الفتوح، تحقق علی شیروانی. بیروت: دارالاضواء.
ابن بابویه، محمد بن علی (1406ه.ق). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، چاپ دوم، قم: دارالشریف.
ابن بابویه، محمد بن علی (1413ه.ق). من لایحضره الفقیه، چاپ دوم، تحقیق و تصحیح علی اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن شعبة حرّانی، حسن بن علی (1404ه.ق). تحف العقول، تصحیح: علی‌اکبر غفاری. قم: انتشارات جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ه.ق). لسان العرب، تصحیح: جمال الدین میردامادی. بیروت: دارالفکر.
ابن میثم، علی بن میثم بحرانی (1357). شرح نهج البلاغه، مشهد: نشر آستان قدس رضوی.
آمدی، عبد الواحد (1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تصحیح مصطفی درایت. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
آمدی، عبد الواحد (1410ه.ق). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، تصحیح سیدمهدی رجایی. قم: دار الکتب الاسلامی.
باقی زاده، رضا، احمدی، قاسم (1396). «نقش تغافل در تربیت اسلامی با محوریت سیره نبوی و علوی»، پژوهش های اخلاقی، دوره 8، شماره 29: ص43-52.
بحرانی، سید هاشم (1416ه.ق). البرهان فی تفسیرالقرآن، تهران: بنیاد بعثت.
بخاری، محمد بن اسماعیل (1410ه.ق). صحیح البخاری، قاهره: وزارت اوقاف مصر.
بستانی، فؤاد افرام (1375). فرهنگ ابجد، چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلامی.
جعفرنژاد، محمد؛ صدری، سید محمد؛ باقری، محمد (1401). «شیوه برخورد پیامبر(ص) به عنوان الگوی عملی تربیتی در برابر خطا»، آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث، دوره 8، شماره 15: ص21-38.
حسینی زبیدی، محمد مرتضی (1414ه.ق). تاج العروس من جواهر القاموس، تصحیح علی هلال، سیری علی. بیروت: دارالفکر، 1414.
حلوانی، حسین بن محمد (1408ه.ق). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، تصحیح و تحقیق مدرسة الامام المهدی (عج). قم: مدرسة الامام المهدی (عج).
خامنه ای، سید علی(1372). بازگشت به نهج البلاغه، تهران: انتشارات بنیاد نهج البلاغه.
خداپرستی، فرج الله (1376). فرهنگ جامع واژگان مترادف و متضاد زبان فارسی، شیراز: دانشنامه فارس.
خلعتبری، حسام الدین، صدرات، فریبا (1393).«ویژگی‌های شخصیتی مدیر از منظر قرآن و نهج البلاغه»، سراج منیر، دوره 5، شماره 16: ص87-108.
خمینی، روح الله، (1389). صحیفه امام، چاپ پنجم، تهران: موسسه نشر آثار امام خمینی.
دلشاد تهرانی، مصطفی (1388). دلالت و دولت، تهران: دریا.
دلیری، کاظم، (1399). «تغافل و خطاپوشی در سیره پیامبر اکرم (ص)»، ره‌توشه، دوره 1، شماره 125: ص17-28.
ذوعلم، علی، (1387). تجربه کارآمدی حکومت ولایی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
رضی (سید رضی)، محمد بن حسین (1414ه.ق). نهج‌البلاغه، تحقیق و تصحیح صبحی صالح. قم: دارالهجره.
شریعتی، علی، «علی تنهاست»، www.shariati.com؛ تاریخ مراجعه: 27/2/1403
طباطبائی، محمد حسین (1374). المیزان فی تفسیرالقرآن، چاپ پنجم، ترجمه محمد باقر موسوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، علی بن حسن (1344ه.ق). مشکوة الانوار فی غرر‌الاخبار، نجف: المکتبة الحیدریة.
طبرسی، فضل بن حسن (1314ه.ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: فراهانی.
طبری، محمد بن جریر (1375ه.ق). تاریخ طبری، چاپ پنجم، ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر.
عمید، حسن (1364). فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیر کبیر.
فراهیدی، خلیل بن احمد ( 1409ه.ق). کتاب العین، چاپ دوم، قم: هجرت.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ه.ق). الکافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب (1429ه.ق). الکافی، قم: دار الحدیث.
لاریجانی، محمدجواد، (1373). حکومت: مباحثی در مشروعیت و کارآمدی، تهران: سروش.
محصص، مرضیه (1392). «سازگاری همسران به شیوه‌ تغافل با تاکید بر آموزه‌های دینی»، معرفت اخلاقی، 14: ص43-56.
مسترحمی، سیدعیسی؛ گردویی، فاطمه (1400). «شیوه‌های مدارای پیامبر (ص) و نقش آن در ترویج صلح از منظر قرآن»، مطالعات قرآن پژوهی نور وحی،11: ص107-126.
مفید، محمد بن محمد (1413ه.ق). الجمل، قم: کنگره شیخ مفید.
مکارم شیرازی، ناصر (1377). پیام امام علی (ع)، قم: انتشارات مدرسة امام علی بن ابی طالب.
مکارم شیرازی، ناصر (1385). اخلاق در قرآن، قم: انتشارات مدرسة امام علی بن ابی طالب (ع).
مکارم شیرازی، ناصر (1386). پیام امام علی (ع)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نوری، حسین بن محمد تقی (1408ه.ق). مستدرک الوسائل، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.
هادوی، اصغر،  (1398). «اسلوب رفتاری امیرالمؤمنین(ع) در رویارویی با باورها و رفتارهای ناصواب»، رساله دکتری، استاد راهنما: سید محمد کاظم طباطبائی، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن.
هاشمی خویی، میرزا حبیب الله (1385). منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، چاچ چهارم، تصحیح سید ابراهیم میانجی. تهران: مکتبه الاسلامیه.
هاشمی خویی، میرزا حبیب الله (1400ه.ق). منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، ترجمه حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره‌ای، چاپ چهارم، تحقیق و تصحیح ابراهیم میانجی. تهران، مکتبه الاسلامیه.
واثق، قادرعلی (1388). «معیارهای شایسته‌سالاری در اسلام»، معرفت، 141: ص71-69.
وشنوی، قوام الدین محمد، استادی، رضا (1424ه.ق). حیاه النبی صلی الله علیه و آله و سیرته، چاپ دوم، قم: اسوه.
وفا، جعفر (1390). «سلوک معنوی فرماندهان»، حصون، 31: 48-59.