علل وقوع انقلاب اسلامی ایران با اتکا به نظریه های مختلف انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
چکیده
انقلاب اسلامی ایران 1357 یکی از مهم‌ترین و مؤثر‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران و حتی منطقۀ غرب آسیاست. شناخت این پدیده اجتماعی از جهت علل، زمینه‌ها و نحوه شکل‌گیری، برای نظریه‌پردازان و سیاستمدارانی که در پی حفظ نظم و امنیت عمومی اجتماعی هستند، یا قصد کنترل و تعدیل عوامل بروز تغییرات اجتماعی را دارند، بسیار ضروری است. این پژوهش برآن است تا با بررسی برخی دیدگاه‌های مهم دربارۀ علت وقوع انقلاب اسلامی ایران، تبیینی تلفیقی و جامع‌تر از علل وقوع این انقلاب ارائه دهد. بر این اساس، مسئله این است که کدام چارچوب نظری برای درک و فهم علل وقوع انقلاب اسلامی ایران، قدرت توضیح دهندگی بالاتری دارد. یافته‌های تحقیق براساس روش فراترکیب، نشانگر آن است که انقلاب اسلامی ایران، علاوه بر اینکه بسیاری از نظریه‌های انقلاب را به چالش کشیده، انقلابی چند بعدی است و لذا هیچ کدام از نظریه‌ها به تنهایی قابلیت توضیح کامل و همه‌جانبه آن را ندارند. لذا نوشتار حاضر بر آن است تا ضمن بررسی و دسته‌بندی نظریه‌های انقلاب اسلامی در نمودار استخوان ماهی، نکات مغفول مانده از نگاه نویسندگان را بازنمایاند.
واژگان کلیدی: انقلاب، نظریه، فراترکیب، تکنیک استخوان ماهی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Causes of the Iranian Islamic Revolution: A Study Based on Various Theories of the Islamic Revolution

نویسندگان English

Mohamad Shafifar 1
Ali Safyarpoor 2
1 professor of the Department of Political Science, Faculty of law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student in Political Science, Faculty of law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran (responsible writer)
چکیده English

Abstract
The Islamic Revolution of Iran in 1979 is one of the most significant events in contemporary Iranian and West Asian history. Understanding this social phenomenon's causes, contexts, and formation is crucial for theorists and policymakers who seek to maintain public order and social security or aim to control and moderate factors driving social change. This research aims to analyze critical perspectives on the causes of the Islamic Revolution in Iran and provide a consolidated and comprehensive explanation. Accordingly, the central question is: Which theoretical framework offers the highest explanatory power for understanding the causes of the Iranian Islamic Revolution? Research findings, based on a Ultracombination approach, indicate that the Islamic Revolution while challenging many existing theories of revolution, is inherently multi-dimensional. Thus, no single theory can fully explain it. Consequently, this study categorizes various theories of the Islamic Revolution using a fishbone diagram to highlight neglected aspects and present the authors' viewpoint.
Keywords: Revolution,Theory, Ultracombination, Fishbone Technique

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Revolution
Theory
Ultracombination
Fishbone Technique
احمدوند، شجاع و محمداسماعیل نوذری و نیما جبرائیلی(1395)، «فهم تحول و تطور اسطوره فره ایزدی؛ از عهد ساسانی تا دوران اسلامی»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ششم، شماره اول (بهار و تابستان)، ص1-30.
اسکاچپول، تدا (1382)، «دولت رانتیر و اسلام شیعی در انقلاب ایران»، ترجمه محمدتقی دلفروز، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره 19 (بهار)، صص119-141.
اسکاچپول، تدا(1389)، دولتها و انقلابهای اجتماعی، ترجمه سیدمجید رویین‌تن، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش.
ایمان، محمدتقی و سعیدۀ گروسی(1381)، «حل مسئله در گروه(ارزیابی عملکرد مراکز تنظیم خانواده بر مبنای نقطه نظرات مراجعه کنندگان زن)»، فصلنامۀ جمعیت، شماره 41 (پاییز)، ص 23-44.
بشیریه، حسین(1390)، انقلاب و بسیج سیاسی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هشتم.
برینتون، کرین(1370)، کالبد شکافی چهار انقلاب، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نشر نو.
پناهی، محمد حسین(1387)، «انقلاب اسلامی و انقلاب در نظریه­ها؟»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 42 و 43 (پاییز و زمستان)، صص263-325.
پناهی، محمد حسین(1389)؛ نظریه‌های انقلاب؛ وقوع، فرایند و پیامدها؛ تهران: سمت.
تیلور، استین(1390)، علوم اجتماعی و انقلابها، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: انتشارات دانشگاه شاهد.
تیلی، چالرز (1385). از بسیج تا انقلاب، ترجمه علی مرشدی‌زاد، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
جانسون، چالمرز(1363)، تحول انقلابی؛ بررسی نظری پدیدۀ انقلاب، ترجمه حمید الیاسی، تهران: امیرکبیر.
حجت، عیسی(1385)،«تأثیر اصلاحات ارضی بر شکل روستاهای ایران»، نشریه هنرهای زیبا، شماره 26 (تابستان)، ص84-75.
خرمشاد، محمدباقر(1383)، «بازتاب انقلاب اسلامی ایران در نظریه‌های انقلاب: تولد و شکل‌گیری نسل چهارم تئوریهای انقلاب»، مجله جامعه شناسی ایران، دوره پنجم، شماره 3، ص 126-86.
دین‌پرست، فائز و ساناز کرمی(1397)، «ارزیابی وضعیت دانش سیاسی در ایران»، فصلنامه پژوهش­های راهبردی سیاست، سال ششم، شماره 24 (بهار)، صص67-93.
رفیع‌پور، فرامرز(1378)، توسعه و تضاد، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
زارع، سمیه و حاجی امینی، سکینه(1387)، «اقتصاد و انقلاب اسلامی ایران و بررسی مقایسه‌ای نظریه‌های اقتصادی انقلاب اسلامی ایران»، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 11 (بهمن)، ص65-64.
زونیس، ماروین(1370)، شکست شاهانه، ترجمه اسماعیل زند و بتول سعیدی، تهران: انتشارات نور.
زیبا کلام، صادق(1396)، مقدمه ای بر انقلاب اسلامی، چاپ دوازدهم، تهران: انتشارات روزنه.
شکرانه، امید و مسعود اخوان کاظمی(1400)، «نقش بحران مشروعیت در سقوط رژیم پهلوی دوم»، فصلنامه پژوهش­های انقلاب اسلامی، سال دهم، شماره 36 (بهار)، صص 90-71.
عابدی جعفری، عابد و مجتبی امیری (1398)، «فراترکیب روشی برای سنتز مطالعات کیفی»، روش شناسی علوم انسانی، سال 25، شماره 99 (تابستان)، صص73-87.
عباسی، سمیه و منصور موسوی(1393)،«نگاهی به موقعیت زنان ایران در دوره پهلوی از سال 1300 تا 1332 ش.»، پژوهشنامه زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شماره اول (بهار و تابستان)، ص82-59.
عرب، مصطفی(1382)، کاربست نظریه جانسون بر انقلاب ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
عشقی، لیلی(1378)، «زمانی مابین زمانها: امام، شیعه و ایران»، پژوهشنامۀ متین، سال اول، شماره دوم (بهار)، صص173-204.
عشقی، لیلی(1379)، زمانی غیر زمان‌ها (امام، شیعه و ایران)، ترجمه احمد نقیب‌زاده، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
عنایت، حمید. «مذهب در قالب ایدئولوژی سیاسی»، ترجمه امیر اسدالهی. اطلاعات سیاسی- اقتصادی، سال 13، ش6-5 (بهمن و اسفند 1377).
فوران، ژان (1382)؛ «تحلیل نظری از انقلاب 1979-1977 ایران»؛ ترجمۀ سید صدرالدین موسوی؛ پژوهشنامه متین، شماره 19 (شهریور)، ص119-155.
فوران، جان(1387)، مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، چاپ دوم، تهران: رسا.
فوکو، میشل(1401)، ایران روح یک جهان بی‌روح، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشر نی.
کاتوزیان، محمدعلی(همایون)(1374)، «نقد و بررسی کتاب علل و نتایج انقلاب ایران نوشته منصور معدل»، نشریه ایران شناسی، سال هفتم، شماره 2 (تابستان)، ص415-422.
کاتوزیان، محمدعلی(همایون)(1374)، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسلۀ پهلوی؛ ترجمۀ محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی؛ چاپ پنجم، تهران: نشر مرکز.
کشاورز شکری، عباس(1381)؛ «کاربست نظریۀ برنگتن مور در مورد انقلاب اسلامی ایران»؛ پژوهشنامۀ متین؛ سال پنجم، شمارۀ 15 و 16(تابستان و پاییز)، صص165-195.
گیدنز، آنتونی،(1378)، جامعه شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
معدل، منصور(1382)، طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب ایران، ترجمه محمد سالار کسرایی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
ملکوتیان، مصطفی،(1391)، پدیده انقلاب، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
ملکوتیان، مصطفی(1372)؛ سیری در نظریه‌های انقلاب؛ تهران: نشر قومس.
مور، برینگتن (1397)؛ ریشه‌های اجتماعی دیکتاتوری و دموکراسی؛ ترجمۀ حسین بشیریه؛ تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مهرآیین، مصطفی(1382)، «ریشه‌های اقتصادی انقلاب ایران»، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 75 و 76 (دی و بهمن)، صص 124-126.
میرسپاسی، علی(1402)، تأملی در مدرنیته ایرانی (بحثی درباره گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران)، ترجمه جلال توکلیان، تهران: نشر ثالث.
نژادایران، محمد و روژان حسام‌قاضی(1399)، «مدرنیته ایرانی: نقدی بر دیدگاه علی میرسپاسی»، فصلنامه علوم اجتماعی، سال 27، شماره 91 (زمستان)، صص 79-112.
هانتینگتون، سموئل (1370)؛ سامان سیاسی در جوامع دستخوض دگرگونی؛ ترجمۀ محسن ثلاثی؛ چاپ اول، تهران: نشر علم.
هیگینز، جیمز(1396)، 101 تکنیک حل مسئله: راهنمای اندیشه‌های نو برای کسب‌وکار، ترجمه محمود احمدپور داریانی، تهران: امیرکبیر.
Abrahamian, Ervand (1982), “Ali Shari'ati, Ideologue of the Iranian Rev”, MERIP Reports 102: 24-28.
Abrahamian, E(1980), “Structural Causes of The Iranian Revolution”, in The Origins of the Iranian Revolution, No 87, pp.21-26
Amir Arjomand, Said (1989). “History, Structure, and Revolution in the Shi'ite Tradition in Contemporary Iran:, International Political Science Review, V. 10, N. 2, pp. 111-119.
Davies, J(1962), “Toward a Theory of Revolution”, American Sociological Review, Vol. 27, N. 1, February, P. 5-19.
Foran, J(1992), A Theory of Third World Social Revolutions: Iran Nicaragua, and EL Salvador Compared, Critical Sociology, vol. 19, N.2, p,3-27.
Green, J, (1980), “Countermobilization in the Iranian Revolution”, in The Origins of Revolution.vol. 13, No. 1/4, pp.31-53.
Moghadam, Valentine. 1995. "Gender and Revolutionary Transformation: Iran 1979 and Eastern Europe 1989, Gender and Society, V. 9, N. 3, pp. 328-358.
Moor, B(1966), Social Origins of Dictatorship and Democracy, Lard and Peasant in the Making of the Modern World, Boston, Beacon press.
Parsa, M(1985), “Economic Development and Political Transformation: A Comparative Analysis of the United States, Russia, Nicaragua and Iran”, Theory and Society, Vol.14, N. 5 (Sep.), pp: 623-675.
Sandelowski, Mragaret & Julie Barroso & Corrine I. Voils (2007), “Using qualitative metasummary to synthesize qualitative and quantitative descriptive findings”, Research in Nursing & Health, vol. 30, no. 1.
Sheikholeslami. A,(1986), “From Religious Accomodation to Religious Revolution: the Transformation of Shiism in Iran”, in: The State, religion, and ethnic politics : Afghanistan, Iran, and Pakistan / edited by Ali Banuazizi and Myron Weiner. New York: Syracus University Press.