مبانی نظری نظارت مجلس شورای اسلامی در مردم سالاری دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران ، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
یکی از اساسی‌ترین نهادهای مردم‌سالاری کنونی پارلمان (مجلس) است. در کشورهایی که مردم در آن‌ها حق حاکمیت دارند، پارلمان می‌تواند به دو صورت دو مجلسی یا تک مجلسی باشد. اعضای این پارلمان می‌توانند با رای مردم انتخاب شوند یا توسط افراد یا نهادهای دیگر منصوب شوند. در نظام حقوق اساسی ایران، مجلس شورای اسلامی نهاد نمایندگی محسوب می‌گردد و وظایف خود را به دو شیوه اصلی قانون‌گذاری و نظارت ایفا می‌کند. در این راستا این سال مطرح می‌شود که از مجلس شورای اسلامی در مردم‌سالاری دینی چه جایگاه نظارتی دارد؟ در پاسخ به این پرسش و در قالب یافته‌ها بیان می‌شود که در مردم‌سالاری دینی حاکم بر جمهوری اسلامی ایران، مجلس دارای پنج بعد نظارتی است. این ابعاد شامل نظارت تأسیسی، نظارت اطلاعی، نظارت سیاسی، نظارت مالی و نظارت استصوابی است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. در این روش، اطلاعات و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی مانند کتاب‌ها، مقالات، و اسناد جمع‌آوری و سپس به طور دقیق و موشکافانه مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Theoretical Foundations of Supervision of the Islamic Consultative Assembly in Religious Democracy

نویسندگان English

kheirollah parvin 1
Bayat Shahparast, Gholamreza 2
1 member of law faculty tehran university
2 Phd Student of Public Law, University of Tehran,
چکیده English

One of the most basic institutions of the current democracy is the Parliament (Majlis). In democratic countries, there is a bicameral or unicameral parliament, elected or appointed, which represents the principle of representation of the people and national sovereignty. This institution has many names in many countries. In Iran's constitutional law system, the Islamic Council is considered a representative institution and fulfills its duties in two main ways: legislation and supervision. In this regard, this year, it is raised that what is the supervisory position of the Islamic Council in religious democracy? In response to this question and in the form of findings, it is stated that in the religious democracy ruling the Islamic Republic of Iran, the Majlis has five supervisory dimensions. These dimensions include institutional supervision, informational supervision, political supervision, financial supervision and discretionary supervision. The current research has been carried out with the analytical descriptive method and using the library and documentary method and using the constitution as the main sources.

کلیدواژه‌ها English

Parliament
Supervision
Religious Democracy
Transparency
Accountability
اخوان کاظمی، بهرام(1392). نظارت در نظام اسلامی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
اسماعیلی، محسن، منصوریان، مصطفی (1391). «درآمدی بر نقش مجلس شورای اسلامی در حسن اجرای سیاست‌های کلی نظام»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، 1(2)، 1-22.
بشیریه، حسین (1387). گذار به دموکراسی، چاپ سوم، تهران: نگاه معاصر
پوپر، کارل (1396). جامعه باز و دشمنان آن، ترجمه عزت‌الله فولادوند، چاپ پنجم، تهران: نشر خوارزمی.
پورفرد، مسعود (1388). مردم سالاری دینی،چاپ سوم، تهران: پژوهشکده ی علوم و فرهنگ اسلامی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1402). ترمینولوژی حقوق، چاپ 37،  تهران: گنج دانش.
حبیب نژاد، سیداحمد و عامری، زهرا (1393). «مبانی نظارت در نظام حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران»، علوم سیاسی، سال هفدهم، ش 65.
خامنه‌ای، سید علی (1399). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، چاپ 24، تهران: مؤسسه جهادی.
خرمشاد، محمدباقر(1391).  دموکراسی دینی، چاپ دوم، تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی
خسروی، حسن. (1395). «تحلیل سازوکار نظارت رئیس مجلس شورای اسلامی بر مصوبات قوه مجریه»، فصلنامه علمی پژوهشی علوم سیاسی، 18(شماره 72- زمستان 94), 97-120.
داودی، حمیدرضا، بخشایش، احمد، عربیان، اصغر(1399). «نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در حکمرانی خوب»، فصلنامه مطالعات سیاسی، 12(48)، 43-59.
دهخدا، علی‌اکبر(1339). لغت‌نامه دهخدا، ج 40، چاپ سوم،  تهران: دانشگاه تهران.
رشیدی، فرود و رنجبر، احمد.(1395). «بررسی نحوه نظارت بر بودجه در ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق، دوره اول، ش 2، 11-24.
رضایی، آزاد. (1394).«نظارت حرفه‌ای پارلمانی: مرجع و ضمانت‏ اجرا (مطالعه موردی: قانون نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان)»، مجلس و راهبرد، دوره بیست و دوم، ش 84، 337-370.
زارعی، محمدحسین. (1384). «جایگاه نظارتی مجلس و اصول حاکم بر آن»، مجلس و پژوهش، سال دوازدهم، ش 48، 275-286.
سلیمانی، سجاد.(1391). بررسی مفهوم نظارت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پایان کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشگاه مازندران.
عمید زنجانی، عباسعلی، موسی‌زاده، ابراهیم(1397). نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
عیوضی، محمدرحیم (1389). «مقایسه مردم‌سالاری دینی و لیبرال دموکراسی»، راهبرد توسعه، شماره 21، 291-311
 فلاح زاده، علی‌محمد، حسن‌زاده، محمدتقی. (1399). «بررسی تطبیقی جایگاه نظارتی مجلس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان»، رهیافت انقلاب اسلامی، 14(52)، 183-204.
قاضی، سید ابوالفضل(1402). بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: میزان.
لاریجانی، علی (1385). مردم‌سالاری دینی، مجموعه مقالات مردم‌سالاری دینی.
محرمی، سعید (1375). نظارت بر قدرت سیاسی در اسلام شیعه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
محسنی، علی ؛ سیاحت اسفندیاری، عباس(1396). «حقوق بشر در نظام سیاسی مبتنی بر دموکراسی اسلامی»، مطالعات تطبیقی حقوق بشر،شماره 3، 105-122
میر محمدی میبدی، سید مصطفی؛ جمالی، حوریه(1401). الزامات و آثار استیضاح و عزل رئیس‌جمهور در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه دانش حقوق عمومی، 11(35), 51-72
میراحمدی، منصور(1388). نظریه مردم‌سالاری دینی: مفهوم، مبانی و الگوی نظام سیاسی، چاپ اول، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
هاشمی، سید محمد و عدالت‌جو، اعظم(1395). «مطالعه تطبیقی نظارت بر انتخابات پارلمان در ایران و انگلستان» تحقیقات حقوقی آزاد، دوره اول، ش 11. 1-25
هانتینگتون، ساموئل (1394). موج سوم دموکراسی در پایان سده بیستم، ترجمه احمد شهسا،چاپ پنجم، تهران: نشر روزنه.