نسبت میان تحولات جامعه جهانی و دخالت دولت جمهوری اسلامی ایران در اقتصاد (دهه 1360)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم اجتماعی، گروه دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
یافتن دولتی در طول تاریخ بدون هیچ‌گونه مداخله در اقتصاد، احتمالا وظیفه دشواری را برعهده پژوهشگر خواهد گذاشت. درواقع همه دولت‌ها به اقتصاد ورود می‌کنند و آنچه ماهیت آنها را متمایز می‌سازد، نه نفس ورود به اقتصاد، بلکه میزان»، «روش»ها و «جهت‌گیری» دخالت دولت در اقتصاد (درجهت نفع یا ضرر اقشار و گروه‌های خاص) است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی میزان، روش‌ها و جهت‌گیری دخالت دولت جمهوری اسلامی در اقتصاد طی دهه 1360و بررسی نسبتی است که با نظم بین‌الملل و تغییرات آن برقرار می‌کند. این پژوهش با استفاده از روش مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی، به نتایج زیر دست یافته است: 1- هرچند براساس ارقام سند بودجه می‌توان گفت که به‌طور کلی میزان دخالت دولت در اقتصاد در دهه شصت از دوره قبل و بعد از آن کمتر بوده اما باتوجه به عدم شمولیت سند بودجه، امکان یک قضاوت جامع درمورد میزان دخالت وجود ندارد. 2- در دوره اول دهه شصت، از روش‌هایی برای مداخله در اقتصاد استفاده شده است که ذیل عنوان «عدالت‌محور» و «دولت‌گرا» توصیف می‌شوند درحالی‌که از نیمه دهه و خصوصا در اواخر دهه شصت، از روش‌های موسوم به تعدیل اقتصادی استفاده شده است. 3- درحالی‌که در اوایل دهه تلاش شده تا منافع طبقات محروم و بخش تولیدی لحاظ شود، در اواخر این دهه، سیاست‌های اقتصادی به‌سود بخش مالی و طبقه‌ای از سرمایه‌داران که عمدتا تجاری بودند، تغییر کرد. 4- درمورد نسبت تغییرات مذکور با جامعه جهانی و نظم نوین آن، می‌توان از تعبیر «هماهنگی همراه با مقاومت» استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Islamic Republic of Iran government intervention in the economy (in the 1360s A.H.) in association with global community developments

نویسندگان English

Yahya Bouzarinejad 1
Maryam Sadat Seyedkarimi 2
1 Professor of Social Sciences, Department of Muslim Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student, Department of Muslim Social Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Finding a government throughout history without any intervention in the economy will be a very difficult task for the researcher. In fact, all governments enter the economy, and just the "extent", "methods" and "direction" of the government intervention are the fields that distinguish them from each other. The aim of the current research is to investigate the amount, methods and direction of the Islamic Republic government's involvement in the economy during the 1360s A.H. and to investigate the relationship it established with the international order and its changes. The most important results of the present research are as follows: 1- Due to the lack of inclusion of the budget document, it is not possible to make a quantitative judgment about the level of involvement. 2- In the first period of the decade, methods which are described under the title of "justice-oriented" and "state-oriented", have been used to intervene in the economy. the so-called economic adjustment methods have been used since the mid-1360s A.H. and especially in the late of decade. 3- While efforts were made to consider the interests of the deprived classes and the productive sector at the beginning of the decade, economic policies were changed in favor of the financial sector and a class of capitalists who were mainly commercial, at the end of decade. 4- "harmony with resistance" is A more appropriate term to describe the response of the Islamic Republic to the world order during the decade.

کلیدواژه‌ها English

word order
neoliberalism
the extent of the government intervention in the economy
the methods of the government intervention in the economy
the direction of the government intervention in the economy
احمدی امویی، بهمن (1400). اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
بشیریه، حسین (1384). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران دوره جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوم، تهران: موسسه نگاه معاصر.
بی‌ژه‌فر، علی (1388). کابینه دوم میرحسین موسوی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
پرخیده، احمد (1387). صنعت و تجربه سیاست‌گذاری صنعتی در ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
پژویان، جمشید (1383). اقتصاد بخش عمومی (هزینه‌های دولت)، چاپ سوم، اصفهان: جنگل.
خرمشاد، محمدباقر؛ نجات‌پور، مجید (۱۳۹۴). جریان توسعه‌گرایان لیبرال و توسعه پس از انقلاب اسلامی (با تأکید بر دولت)، فصلنامه دولت‌پژوهی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره یک، شماره چهار، صفحات 156-119.
خرمی، قاسم (1401). آسیب‌شناسی نهادی رویکرد دولت به توسعه صنعتی در جمهوری اسلامی ایران (1358 تا 1368)، فصلنامه دولت‌پژوهی، سال هشتم، شماره 31، صفحات 65-31.
دژپسند، فرهاد؛ رئوفی، حمیدرضا (1387). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی، تهران: مرکز اسناد دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ).
رفیع‌پور، فرامرز (1384). توسعه و تضاد: کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران، تهران: شرکت سهامی انتشار.
زیباکلام، صادق (1386). هاشمی بدون روتوش، تهران: روزنه، 1386.
عظیمی، حسین (1388). مدارهای توسعه‌نیافتگی در اقتصاد ایران، چاپ نهم، تهران: نشر نی.
کدی، نیکی آر (1385). نتایج انقلاب ایران، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، چاپ دوم، تهران: ققنوس.
کردزاده کرمانی (1380). اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران، {برای} دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.  
مصلی‌نژاد، عباس (1392). سیاستگذاری ساختار قدرت در ایران، تهران: دانشگاه تهران، موسسه انتشارات.
موسایی، میثم (1386). امام خمینی (س)، دولت و اقتصاد، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، موسسه چاچ و نشر عروج.
موسویان، سیدعباس (1380). دولت در اقتصاد سوسیالیستی، در: فراهانی فرد، سعید. نقش دولت در اقتصاد (مجموعه مقالات)، تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
مومنی، فرشاد (1398). اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز، چاپ سوم، تهران: نقش و نگار.
نمازی، حسین؛ دادگر، یدالله (1390). اقتصاد متعارف، اقتصاد ارتدکس و اقتصاد اخلاق‌مدار. تهران: شرکت سهامی انتشار.
نورث، داگلاس (1402). دگرگونی اقتصادی، ترجمه داود حیدری و مفید علیزاده، چاپ دوم، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
وبر، ماکس، (1387). روش‌شناسی علوم اجتماعی، چاپ سوم، تهران: نشر مرکز.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1378). کارنامه و خاطرات 1360: عبور از بحران. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1384). کارنامه و خاطرات سال 1359: انقلاب در بحران. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
رفسنجانی، اکبر (1388). کارنامه و خاطرات سال 1365: اوج دفاع، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1389). کارنامه و خاطرات سال 1366: دفاع و سیاست، چاپ پنجم، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1390). کارنامه و خاطرات سال 1367: پایان دفاع، آغاز بازسازی، چاپ پنجم، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (1392). کارنامه و خاطرات 1369-اعتدال و پیروزی، تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
Ashton, N. J., & Gibson, B. R. (2014). The Iran-Iraq War: new international perspectives. Routledge.
Parenthetical citations: (Ashton & Gibson, 2014)
Babb, S.L., & Kentikelenis, A.E. (2018). International financial institutions as agents of neoliberalism. In: Cahill, D., Cooper, M., Konings, M. and Primrose, D. (eds.) The SAGE Handbook of Neoliberalism. SAGE: London, pp. 55-68. ISBN 9781412961721
Centeno, M. A., & Cohen, J. N. (2012). The arc of neoliberalism. Annual Review of Sociology, 38, 317-340. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-081309-150235
Davidson, N. (2018) Neoliberalism as a class-based project. In: Cahill, D., Cooper, M., Konings, M. and Primrose, D. (eds.) The SAGE Handbook of Neoliberalism. SAGE: London, pp. 55-68. ISBN 9781412961721
Flint, C., & Taylor, P. J. (2018). Political geography : world-economy, nation-state, and locality (Seventh edition). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315164380  
Foot, Rosemary; Walter, Andrew  (2011). China, the United States, and Global Order. Cambridge University Press. ISBN  0511933665, 9780511933660
Helfont, Samuel (2023). Iraq against the World: Saddam, America, and the Post-Cold War Order. Oxford University Press. https://doi.org/10.4324/9781315164380
Jacobson, J. (1994). When the Soviet Union Entered World Politics (1st ed.). University of California Press. https://doi.org/10.2307/jj.8501190
Jones, Daniel Stedman (2018). The Neoliberal Origins of the Third Way: How Chicago, Virginia and Bloomington Shaped Clinton and Blair. In: Cahill, D., Cooper, M., Konings, M. and Primrose, D. (eds.) The SAGE Handbook of Neoliberalism. SAGE: London, pp. 55-68. ISBN 9781412961721
Keersmaeker, G. d. (2017). Polarity, balance of power and international relations theory: post-Cold War and the 19th century compared. Palgrave Macmillan.
Meyer, J. W., Boli, J., Thomas, G. M., & Ramirez, F. O. (1997). World Society and the Nation‐State. American Journal of Sociology, 103(1), 144–181. https://doi.org/10.1086/231174
Quiggin, John. (2018). Neoliberalism: Rise, decline and future prospects. In: Cahill, D., Cooper, M., Konings, M. and Primrose, D. (eds.) The SAGE Handbook of Neoliberalism. SAGE: London, pp. 55-68. ISBN 9781412961721
Zubok, V. M. (2021). Collapse: The Fall of the Soviet Union. Yale University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1zvccnm