نقش عوامل سیاسی با محوریت شاه در طرح اصلاحات ارضی دوره پهلوی دوم (بین سال های اواخردهه ‌۳۰ و اوایل دهه ۴۰ ه .ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران .

2 دانشیار گروه انقلاب و تاریخ تمدن دانشکده الهیات دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
اصلاحات ارضی دردوره‌ی پهلوی دوم به صورت جدی طرح و اجرا شد. مهمترین دلیل برای اجرای اصلاحات ارضی در اکثر نوشتارهای معاصر، عوامل خارجی‌، بهویژه فشارهای آمریکا به دولت ایران ذکر شده است. در این پژوهش از عوامل سیاسی با محوریت شاه به عنوان مساله‌ اصلی در طرح اصلاحات ارضی بحث شده است. با بررسی منابع و کتب مختلف می‌توان نتیجه گرفت، عواملی چون شاه، آمریکا، امینی و ارسنجانی، نقش تعیین کننده‌ای در طرح و اجرای اصلاحات ارضی ایران دهه‌ی ۱۳۴۰ داشتند. اما نکته‌ی مهم و قابل توجه این است که با حذف هر کدام از عوامل یاد شده(به جز شاه)، احتمالا اصلاحات، دیر یا زود توسط شاه به اجرا گذاشته می‌شد. زیرا انجام اصلاحات ارضی برای شاه ایران از هر لحاظ منفعت سیاسی داشت. چون او را شاهی اصلاح طلب و مخالف مالکین بزرگ و طرفدار جمعیت روستایی و حکومتش را حکومتی مدرن و مترقی از سوی قدرت‌های شرق و غرب معرفی می‌کرد.
یافته تحقیق نشان می‌دهد، شاه ایران توانست میوه‌های سیاسی کوتاه مدت از اصلاحات ارضی به دست آورد. لذا عامل اصلی در اجرای اصلاحات، خواست و اراده شاه بود و آمریکا فقط با کمک‌های مالی، نقش حامی را داشته است

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The role of political factors centered on the Shah in the land reform plan of the second Pahlavi period (between the late 1930s and early 1940s)

نویسندگان English

mohammad shoormeij 1
ramezan rezaei 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Social Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Revolution and History of Civilization, Faculty of Theology, University of Tehran
چکیده English

Land reforms were seriously planned and implemented during the second Pahlavi period. The most important reason for the implementation of land reforms in most contemporary writings is foreign factors, especially American pressure on the Iranian government. In this research, political factors centered on the Shah as the main issue in the land reform plan have been discussed. By examining various sources and books, we can conclude that factors such as the Shah, America, Amini and Arsanjani played a decisive role in the planning and implementation of Iran's land reforms in the 1340s. But the important and noteworthy point is that by removing each of the mentioned factors (except the king), probably the reforms would have been implemented sooner or later by the king. Because carrying out land reforms was politically beneficial for the Shah of Iran in every way. Because he was a reformist king and opposed to the big owners and in favor of the rural population and his government was introduced as a modern and progressive government by the powers of the East and the West.
The findings of the research show that the Shah of Iran was able to obtain short-term political fruits from land reforms. Therefore, the main factor in the implementation of reforms was the will of the king, and America has only played the supporting role with financial aid

کلیدواژه‌ها English

Key words: Pahlavi II government
land reforms
Mohammad Reza Shah
America
آوری، پیتر، (1392)، تاریخ ایران کمبریج؛ از رضاشاه تا انقلاب اسلامی، ترجمه ی مرتضی ثاقب فر، چاپ دوم، دفتر دوم از جلد هفتم، تهران، جامی.
آوری، پیتر،(1371)، سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت کمبریج، ترجمه عباس مخبر، تهران، طرح نو.
ابراهامیان، یروندا،( 1377)، ایران بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ترجمه کاظم فیروزمند، حسن شمس آوری و محسن مدیر شانه چی ،تهران، نشر مرکز.
ارسنجانی، نورالدین، (1379)،دکتر ارسنجانی در آینه زمان، تهران، قطره.
ازکیا،مصطفی،(1370)، مقدمه ای بر جامعه شناسی روستایی، تهران، اطلاعات.  
ازغندی، سید علیرضا،( 1393)، تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، (1320-1357)، تهران،سمت.
اشرف، احمد،(1383)، «از انقلاب سفید تا انقلاب اسلامی»،ترجمه: محمدسالار کسرایی، شماره ۲۲، فصلنامه علمی پژوهشی متین، صص۱۰۹-۱۳۵.
امینی، علی،(1379)، رجال عصر پهلوی به روایت اسناد، ج2، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی، سند شماره ۳۲۱.
امینی، علیرضا، (1381)،تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوران پهلوی، تهران، صدای معاصر، چاپ اول .
امامی خویی، محمدتقی و ضیایی، نرگس،(1385)،« اصلاحات ارضی و تأثیرات آن بر جامعه کشاورزی ایران»، نشریه مسکویه، پاییز، دوره 1، شماره 4، صص 59- 86.
بیل، جیمز،(1371)،  شیر و عقاب، ترجمه فروزنده، برلیان، تهران، فاخته .
بیل، جیمز،(1378)، سیاست در ایران؛ گروه‌ها، طبقات و نوسازی، ترجمه علی مرشدی‌زاد، تهران، نشر اختران.
توکلی، یعقوب، (۱۳۷۷)،  خاطرات علی امینی ، تهران، انتشارات سوره مهر، چاپ نخست.
زنجانی،حبیب‌الله،(۱۳۷۰)، جمعیت و شهرنشینی در ایران ، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، چاپ نخست.
طیرانی، بهروز،(1376)، اسناد احزاب سیاسی ایران، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، پژوهشکده اسناد.
کیانوری، نورالدین،(1371)، خاطرات کیانوری، تهران ، موسسه  تحقیقاتی و انتشاراتی دیدگاه ، انتشارات اطلاعات .
کاتوزیان، محمدعلی (همایون)،(1372)، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز.
لانیک، مارگارت،(1371)، مصاحبه با شاه، ترجمه اردشیر روشنگر، تهران، البند.
نجاتی، غلامرضا،( 1378)، تاریخ ۲۵ ساله ایران،ج1، تهران، رسا.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، (1369)،تاریخ روابط خارجی ایران، تهران، انتشارات امیرکبیر.
هوگلند، اریک،(1380)،« اصلاحات ارضی، اراده نیمه تمام»، فصلنامه فرهنگی و اجتماعی گفتگو، تابستان، شماره 32،صص 37-56.
Arsanjani, H. (1962), “Mosahebeha-ye Radiyo’i-ye Doktor Arsanjani”, Theran, Ministry of Agriculture, pp. 233-8.
Ashraf, A,(2021), “Was the Land Reform American? A Review of Two Documents,” Iran , Volume 5, Number 4 ,Winter, 203-208.
Bill, J. (1972), “The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization”, Columbus, Merrill, p. 138-149.
Cottam,R.(1988), “Iran and the United States: A Cold War Case” (Pittsburgh: Pittsburgh University Press), P. 120-138.
Huntington, S.(1968), “Political Order in Changing Societies” (New Haven: Yale University Press), p. 288-299.
Kazemi, F,& Abrahamian, E.(1978),“The non-revolutionary peasantry of modern Iran”, Iranian Studies XI, pp. 259-308.
Warne,W.(1956),“Mission for Peace:Point 4 in Iran”,Indianapolis: Merrill, PP. 190-204.
Wilber, D. (1962),“Memorandum of Conversation: Dr. Hasan Arsanjani, Minister of Agriculture”,10 November, author’s personal file.
Zonis,M.(1971),“The Political Elite of Iran”, Princeton, Princeton University Press, p. 49-62.