«آزادی بیان» در اندیشه‌ قرآنی امام خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضوهیأت علمی جامعه المصطفی(ص) العالمیه، مجتمع عالی قرآن و حدیث، مدرسه عالی تفسیر.

2 قرآن و علوم انسانی، مدرسه عالی قرآن و علوم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه

چکیده
قرآن کریم که خطوط بنیادی علوم انسانی را ترسیم کرده است، انسان را موجود آزاد‌سرشت می‌داند. آزادی مفهومی پرمصداق بوده که یکی از آن‌ها «آزادی بیان» است. با توجه به فضاسازی‌های معاندان مبنی بر اینکه اسلام ضد «آزادی بیان» است و انقلاب اسلامی به افکار ناهم‌سو فرصت ظهور نمی‌دهد، تبیین آن در نظرگاه‌ مفسران قرآن به ویژه بینش قرآنی امام خامنه‌ای، ضرورت دارد؛ زیرا ایشان بابهره‌گیری از ملکه‌ اجتهاد در علوم حوزوی و تبحّر در علوم انسانی از جمله سیاست و اجتماع، دارای نظریه‌ها‌ی قرآنی روزآمد و پاسخ‌گو در این زمینه است. این نوشتار با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیر موضوعی استنطاقی، در پی پاسخ بدین سؤال است که «آزادی بیان» در اندیشه‌ قرآ‌نی امام خامنه‌ای چیست؟ کندوکاو در بیانات قرآن‌بنیان مقام معظم رهبری، نمایان‌گر آن است که ایشان با استناد به آیاتی که محاجّه و جدال با مخالفان را روا شمرده و به استماع اقوال دیگران دستور می‌دهد، حق ارشاد، نظارت اجتماعی و پرسش‌گری را برای آحاد افراد جامعه به رسمیت می‌‌شناسد، به امام و امت دستور مشورت‌خواهی و مشورت‌دهی می‌دهد، مظلومان را به داد‌خواهی تحریص و کتمان حقایق را ممنوع می‌شمارد، «آزادی بیان» را نه تنها جائز بلکه در مواردی لازم می‌داند. اثبات «آزادی بیان»، با تکیه به این دسته آیات از آن جهت است که این امور عینیّت نمی‌یابد مگر زمانی که بیان آراء آزاد باشد. بیان خواسته‌ها و داشته‌های ذهنی آزاد است؛ اما نه به صورت مطلق و بدون ضابطه، بلکه این امر در قالب شرع، عقل، منطق و علم قابل پذیرش و دفاع است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

"Freedom of expression""Freedom of expression" in the Quranic thought of Imam Khamenei

نویسندگان English

Abbas Elahi 1
AHMAD FASIHI 2
1 Member of the faculty of the Al-Mustafa (PBUH) World University, the Higher Quran and Hadith Society, the Higher School of Interpretation.
2 Quran and Humanities, Higher School of Quran and Sciences, Higher Education Complex of Quran and Hadith, Al-Mustafa Al-Alamiyah Community
چکیده English

The Holy Quran, which has drawn the basic lines of human sciences, considers man as a free-natured being. Freedom has been a widely used concept, one of which is "freedom of expression". With regard to the creations of the opponents that Islam is against "freedom of expression" and that the Islamic revolution does not give a chance to dissenting thoughts, it is necessary to explain it from the point of view of the commentators of the Qur'an, especially the Qur'anic vision of Imam Khamenei. Because he uses the queen of ijtihad in seminary sciences and mastery in human sciences including politics and society, he has up-to-date and responsive Quranic theories in this field. Using the descriptive-analytical method and inferential thematic interpretation, this article seeks to answer the question, what is "freedom of expression" in Imam Khamenei's Quranic thought? An examination of the Quran-based statements of the supreme leader shows that he has given the right to guidance, social supervision and questioning by citing the verses that allow arguments and debates with opponents and orders to listen to the words of others. It recognizes the members of the society, orders the imam and the community to consult and give advice, prohibits the oppressed to sue and hide the facts, "freedom of expression" is not only Permissible but considered necessary in some cases. The proof of "freedom of expression" is based on this group of verses because these matters do not become objective unless the expression of opinions is free. It is free to express one's desires and mental possessions; But not in an absolute and unregulated way, but this matter can be accepted and defended in the form of sharia, reason, logic and science.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Imam Khamenei
Quranic thought
"freedom of expression"
criteria of freedom of expression
قرآن کریم
نهج­البلاغه
ابن‏عاشور، محمدطاهر، (1420ق)، تفسیرالتحریر و التنویرالمعروف بتفسیرابن­عاشور، بیروت: مؤسسة التاریخ­العربی.
اسحاقی، حسین، (1384ش)، آزادی در اسلام و غرب، قم: مرکز پژوهش­های اسلامی صدا و سیما.
انوری، حسن، (1381ش)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن.
ایازی، سید محمدعلی، (1379ش)، آزادی در قرآن، تهران: موسسه نشر و تحقیقات ذکر.
برلین، آیزیا، (1368ش)، چهار مقاله در باره آزادی، ترجمه: موحدی، محمدعلی، تهران: شرکت سهامی خوارزمی.
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار  آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای    https://khamenei.ir
جعفری، محمدتقی، (1375ش)،  فلسفه و هدف زندگی، تهران: انتشارات قدیانی.
جوهری، اسماعیل بن حماد، (1410ق)، الصحاح؛ تاج­اللغة و الصحاح العربیة، بیروت: دارالعلم للملایین.
حبیب‌آبادی، محمدحسین،(1385ش)، نظارت بر قدرت سیاسی در اسلام، مجموعه مقالات مردم­سالاری دینی3، به کوشش: قاضی زاده، کاظم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مؤسسه چاپ و نشر عروج.
الحسنی، هاشم معروف، (بی‌تا)، سیرة الأئمة الاثنی عشر(ع)، قم: المکتبة الحیدریة.
خمینی، روح­الله، (1389، 1388، 1368، 1373، 1378ش)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
دهخدا، علی اکبر، (1377ش)، لغت­نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
ذهبی، محمد بن احمد، (1409ق)، عمر عبدالسلام، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، چ2، محقق: تدمری، بیروت: دارالکتاب العربی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق)، مفردات الفاظ قرآن، بیروت: دارالعلم.
رضا، محمد رشید، (1414ق)، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، بیروت: دار المعرفة.
سیدباقری، سیدکاظم، (1397ق)، «حق آزادی بیان از منظرقرآن»، مجله علوم سیاسی، سال 21، شماره 81.
شریف الرضی، محمد بن حسین‏، (414ق)‏، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، محقق/ مصحح: صالح، صبحی‏، قم: هجرت‏.
شیرخانی، علی، (1386ش)، آزادی از نگاه اسلام شیعی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
صدر، سیدمحمدباقر، (1385ش)، نهادهای اقتصادی اسلام، ترجمه:­ بیان، غلامرضا، شوشتری، فخرالدین، تهران: بدر.
طباطبایى، محمدحسین، (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، چ2، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
طبرسى، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چ3، تهران: ناصر خسرو.
طبری، محمد­بن­جریر، (بی‌تا)، تاریخ الطبری، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره: دارالمعارف.
عمید، حسن، (1377ش)، فرهنگ فارسی عمید، چ12، تهران: سپهر.
عمیدزنجانی، عباسعلی، (1377ش)، فقه سیاسی (حقوق اساسی و مبانی قانون اساسی جمهور اسلامی ایران)، چ4، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر.
عابدی اردکانی، محمد، (1394ش) دائر المعارف حکمت سیاسی اسلامی، ص 283-319.
فضل الله، سیدمحمدحسین، (1419ق)، تفسیر من وحی القرآن، چ2، بیروت، دارالملاک للطباعه و النشر.
قاضی­زاده، کاظم، (1384ش)، جایگاه شورا در حکومت اسلامی، تهران: چاپ و نشر عروج.
قدردان قراملکی، محمدحسن، (1382ش)، آزادی در فقه و حدود آن، قم: بوستان کتاب.
قطب، سید، (1425ق)، فی ظلال القرآن، چ35، بیروت: دارالشروق.
کلینى، محمد بن یعقوب‏، (1407ق)‏، الکافی( ط- الإسلامیة)، محقق/مصحح: غفارى، على اکبر و آخوندى، محمد، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مراغى، احمد مصطفى، (بی­تا)، تفسیر المراغى، لبنان: دار الفکر.
مطهری، مرتضی، (1386ش)، اسلام و مقتضیات زمان، چ8، تهران: انتشارات صدرا.
معصومی، جمشید، (1396ش)، آزادی بیان و مبانی آن، تهران: نشر میزان.
معین، محمد، (1376ش)، فرهنگ فارسی، چ10، تهران: سپهر.
مغنیه، محمدجواد، (1424ق)‏، التفسیر الکاشف‏، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
مکارم شیرازى، ناصر، (1371ش)، تفسیر نمونه، چ10، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میل، جان استورات، (1340ق)، در باره­ی آزادی، ترجمه: صناعی، محمود، تهران: کتاب­های جیبی.