رفتار جمهوری اسلامی ایران با اسرای جنگی عراقی از منظر کنوانسیون بین المللی سوم ژنو 1949

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار تاریخ انقلاب اسلامی، گروه معارف اسلامی، دانشکده اللهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 دکترای تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه خوارزمی، پژوهشگر تاریخ معاصر.، تهران، ایران

3 دانشیار گروه تاریخ سیاسی، پژوهشکده تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده
یکی از مهم‌ترین پیامدهای جنگ، بُعد اسارت و به‌دنبال آن بحث نگهداری اسرای جنگی ‌است. پیامدی که یکی از مسائل مهم را در جنگ ایران و عراق رقم زد. در این میان کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو 1949و پروتکل‌های الحاقی1977 در تعاملات بین‌المللی، مبنای ارزیابی رفتار دولت‌ها با اسراء جنگی می‌باشند. کنوانسیون سوم این مجموعه به صورت مستقیم اختصاص به اسراء جنگی دارد. باتوجه به اهمیت این موضوع در جنگ تحمیلی پژوهش حاضر سعی دارد با استفاده از روش توصیفی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اینترنتی و مصاحبه‌ای ماهیت رفتار جمهوری اسلامی ایران را در قبال اسیران جنگی عراقی حاضر در اردوگاه‌های ایران براساس کنوانسیون بین المللی سوم ژنو مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: پیامدهای رفتار مقامات ایرانی با اسرای جنگی عراقی از قبیل جذب گروهی از آنان به دین اسلام، پناهندگی و عدم فرار از اردوگاه‌ها و... نشان از تلاش و پایبندی ایرانی‌ها به اصول کنوانسیون سوم ژنو می-باشد. آنان در این رابطه با تدوین آئین‌نامه‌ای داخلی، به اتخاذ روش‌ها و شیوه‌های خاصی در برخورد با اسرا پرداختند و بدین وسیله حتی در مواردی فراتر از اصول ذکر شده در کنوانسیون ژنو عمل کردند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The behavior of the Islamic Republic of Iran with Iraqi prisoners of war from the point of view of the third international convention of Geneva 1949

نویسندگان English

faride bavaryan 1
fateme Sohrabzadeh, 2
yaghob tavakoli 3
1 Assistant Professor of Islamic Revolution History, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, ilam University
2 PhD in History of Iran during the Islamic Period, Kharazmi University, Contemporary History Researcher, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Political History, Iranian History Research Institute, Research Institute of Humanities and Cultural Studies
چکیده English

One of the most important consequences of war is the dimension of captivity, followed by the issue of keeping prisoners of war. The Geneva Four Conventions of 1949 and the Additional Protocols of 1977 in international interactions are the basis for evaluating the behavior of governments with prisoners of war. The third convention of this collection is directly dedicated to prisoners of war. Given the importance of this issue in the imposed war, the present study attempts to examine the nature of the behavior of the Islamic Republic of Iran towards Iraqi prisoners of war present in Iranian camps based on the Third International Geneva Convention, using a descriptive method and utilizing library, internet, and interview resources. The research findings show: The consequences of Iranian authorities' treatment of Iraqi prisoners of war, such as recruiting a group of them to Islam, seeking refuge and not escaping from camps, etc., show the efforts and adherence of Iranians to the principles of the Third Geneva Convention. In this regard, they developed a code of conduct and adopted specific methods and techniques in dealing with prisoners, and thereby even went beyond the principles mentioned in the Geneva Convention.

کلیدواژه‌ها English

: captivity
Islamic system
imposed war
Third Geneva Convention
Islamic Republic of Iran
اسرای آزادشده عراقی از رفتار انسان­دوستانه دولت و ملت ایران قدردانی­کردند(6/9/1376)، خبرگزاری جمهوری­اسلامی؛ https://www.irna.ir/news/5776794
اسرای مسیحی­عراقی در ایران(11/8/1392)، پایگاه تحلیلی-خبری598؛
 https://www.598.ir/fa/news/266813
امیراحمدی، علی­اکبر(1397)، اسارت از دیدگاه قرآن و حدیث باتأکید بر نقد رفتار با اسیران جنگ­تحمیلی و جریان­های تکفیری، رساله دکتری دانشگاه تهران.
ایروانی، جواد و موسوی خراسانی، سید محمدحسن(1399)، تحلیل انتقادی دلایل فقیهان بر قتا، بردگی، من و فداء اسیر جنگی، فصلنامه فقه­واصول، سال پنجاه­ودوم، ش2.
بال رحمت برخصم؛ نگاهی بر نگهداری اسرای عراقی در جمهوری­اسلامی1377-1359(1378)، تهران: کمیسیون­های اسرا.
باوریان، فریده و سهرابزاده، فاطمه(1397)، تبیین دو رویکرد مدیریتی دفاع از کشور در جنگ­تحمیلی، فصلنامه مطالعات دفاع­مقدس، دوره4، ش2.
بیانات آیت­الله خامنه­ای در دیدار جمعی از خانواده­های ایثارگران(31/2/1376)؛ https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2839
توکلی، یعقوب(5/7/1402)، علل آغاز جنگ عراق و ایران، سخنرانی در سرخس.
جعفری، عبدالمجید(1378)، بررسی حقوق جنگ از دیدگاه اسلام و حقوق بین­ا­­لملل، کارشناسی ارشد رشته حقوق­عمومی، دانشگاه­شیراز.
حبیبیان، محمد­حسن و عسگری، شاداب(1391)، اسرای عراقی یا مهمان، تهران: سازمان حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع­مقدس ارتش.
حجازی، محمدعلی(1373)، حقوق اسیران جنگی در اسلام و حقوق بین­الملل،پایان­نامه کارشناسی­ارشد دانشگاه شهیدبهشتی.
خاجی، علی(1398)، بررسی وضعیت اسرای ایرانی جنگ­تحمیلی در کشور عراق از منظر اخلاقی، نشریه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت، دوره2، ش1.
خمینی، سیدروح­الله(1378)، صحیفه امام، تهران: عروج، 22ج.
درخواست اسرای عراقی از ایران در زمان جنگ(۲۶/4/۱۳۹۷)، تلکسیران؛ https://www.telexiran.com/News
رحیمی روشن، حسن(1395)، جایگاه حقوق بشردوستانه از منظر امام­خمینی(ره) در دوران دفاع مقدس، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب­اسلامی، سال­ششم، ش18.
روزنامه­کیهان، «برگی از تاریخ کمتر خوانده­شده دفاع­مقدس؛جاسوسان صدام در گرگان به­دنبال چه­بودند؟»، 9/9/1393)، ش20933، ص8.
روزنامه خراسان رضوی، «خاطرات مسئول نگهداری اسرای عراقی در مشهد»، نسیم سهیلی، 26/5/1396، ش3641، ص1.
رونور، مهدیه(1393)، بررسی فقهی، حقوقی کنوانسیون ژنو سال1949در ارتباط با حقوق اسیر جنگی، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران.
سرهنگی، مرتضی(1369)، اسرار جنگ­تحمیلی به روایت اسرای عراقی(1369)، تهران: حوزه هنری، ج8.
شریفی، اسماعیل(1378)، تحول در اسارت، تهران: نشررامین.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا(1366)، «حقوق جنگ و رفتار با اسیران جنگی»، مجله­حقوقی، ش8.
عراقی­هایی که اسیر ایرانی­ها ماندند(26/8/1399)، مشرق؛
 https://www.mashreghnews.ir/news/1107105
عزیزی، مجتبی(1389)، نگاهی به وضعیت اسیران ایرانی در عراق»، مجله مطالعات­تاریخی، دوره­هشتم، ش29.
علاماتی، غلامرضا(1400)، واکاوی و تحلیل چگونگی تبادل اسرای جنگ ایران و عراق، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، دوره7، ش2.
علی­ین، سهیلا(1396)، «گذری بر خاطرات اسیران ایرانی در عراق باتاکید بر ابزارهای فشار دشمن»، نخستین همایش ادبیات­مقاومت، بجنورد: دانشگاه کوثر خراسان شمالی.
فروتن­نژاد، حسین(27/5/1397)، روایتی از شهادت «456 اسیر عراقی» با لباس ایران، پایگاه خبری تحلیلی خرداد؛ https://www.khordad.news/fa/news/284734
فروتن­نژاد، حسین(12/7/1396)، سفارتخانه­ها مزدوران حامی عراق نپذیرفتند، ­مشرق؛ https://www.mashreghnews.ir/news/782088
فضائلی، مصطفی(1400)، اصول حاکم بر رفتار با قربانیان مخاصمات مسلحانه از نگاه­اسلام و حقوق بین­­الملل بشردوستانه؛ باتأکید بر وضعیت زندانیان جنگی و بازداشت­شدگان، فصلنامه پژوهشی-تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال­ششم، ش1.
قرارداد سوم ژنو راجع به معامله با اسیران جنگی، مورخ12 اوت1949.
کرده، مادیا(1396)، بررسی رعایت حقوق بشردوستانه در هشت­سال دفاع­مقدس، پایان­نامه کارشناسی­ارشد دانشگاه ارومیه.
گوینده، حمید(1399)، اسیرجنگی، دانشنامه ایران، تهران: مرکز دائره­المعارف بزرگ اسلامی، ج1.
محمد تبریزی، احمد، اسرای عراقی به آسانی یکدیگر را می­فروختند(15/5/1392)، جوان آنلاین؛http://www.javanonline.ir/fa/news/605633
مصاحبۀ سیروس هرمزی(1383)، مصاحبه­های موجود در آرشیو دیداری شنیداری سازمان اسناد و مدارک دفاع­مقدس کتابخانه­ملی.
مصاحبه نگارنده با دکتر یعقوب توکلی(1/9/1401).
معین، محمد(1363)، فرهنگ فارسی، انتشارات امیرکبیر.
موسوی، سید­فضل­الله و فامیل زوار جلالی، امیر(1395)، «بررسی تطبیقی حقوق بشر دوستانه­اسلامی با کنوانسیون­های چهارگانه 1949 ژنو؛ با تأکید بر رفتار با اسرای جنگی»، فصلنامه مطالعات حقوق­تطبیقی، دوره 7، ش2.
نیک­پی، حامد، اهمیت تدریس مفاهیم روانشناسی، (16/9/1400)؛گروه فرهنگی الف؛
  https://www.alef.ir/news/4000916102.html?show=text
وحیدی­مطلق، ل، رفتار چیست و چه ویژگی­هایی دارد؟،(19/4/1387)؛
 http://blogfa26.blogfa.com/category/189
وقایع اتفاقیه؛ اسرای عراقی با پرچم ایران در تهران(14/8/1397)؛ تابناک؛ https://www.tabnak.ir/fa/news/848918
هفت­ هزار اسیر ایرانی در طول مدت حضور در ایران حافظ قرآن شده­اند(1380)، مجله­گلستان قرآن، ش85.