شناسایی الگوهای مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان بعد از انقلاب اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استادیار مطالعات منطقه ای گروه حقوق و علوم سیاسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

3 استادیار گروه تاریخ و جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران،

چکیده
توسعه سیاسی؛ امروزه امری فراجنسیتی شده و زنان نیز به‌اندازه مردان در مسائل سیاسی نقش‌آفرینی داشته و مشارکت می‌کنند. معیارهای توسعه سیاسی، تحقق دموکراسی و مردم‌سالاری سیاسی، برابری فرصت، عدالت سیاسی، فقدان موانع و تبعیض برای مشارکت سیاسی زنان است. هدف اصلی پژوهش فهم و شناسایی الگوهای مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان بعد از انقلاب اسلامی ایران است. روش پژوهش از نوع استقرایی فراترکیب کیفی در بازه زمانی 1381 الی 1403 است که به روش نمونه‌گیری غیر احتمالی (تعمدی) از 123 اسناد علمی (استخراج‌شده از پایگاه علمی نورمگز، مگ ایران و ایران داک)، بعد از غربالگری و گزینش، 69 سند علمی به‌عنوان حجم نمونه انتخاب و وارد فاز تجزیه‌وتحلیل شدند. نتایج نشان می‌دهد که الگوهای مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان در شش شاخص کلان اجتماعی (سرمایه اجتماعی؛ تعهد اجتماعی-مدنی؛ توسعه اجتماعی؛ شایسته‌سالاری اجتماعی؛ جامعه‌پذیری اجتماعی)؛ اقتصادی (سرمایه اقتصادی، منزلت شغلی، تحرک طبقاتی - مالی؛ امنیت مالی-شغلی)؛ فرهنگی (سواد رسانه‌ای؛ سرمایه زبانی؛ هویت دینی-اسلامی؛ مصرف رسانه‌ای؛ هنجارهای فرهنگی؛ سرمایه فرهنگی)؛ روانی (انگیزه پیشرفت؛ پنداشت مثبت، منزلت اجتماعی؛ استقلال شخصیتی)؛ سیاسی (تعلق و هویت سیاسی؛ سرمایه سیاسی؛ فرهنگ سیاسی؛ سواد سیاسی؛ احساس اثربخشی سیاسی، انگیزه سیاسی، جامعه‌پذیری سیاسی؛ توسعه سیاسی؛ حکمرانی سیاسی مطلوب) و جمعیتی (سطح تحصیلات، وضع اشتغال، محل زندگی، پایگاه اقتصادی-اجتماعی) شناسایی و احصاء شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Identifying patterns affecting women's political participation after the Islamic Revolution of Iran

نویسندگان English

Amirali Ketabi 1
Ayoub Menati 2
Taha ashayeri 3
1 Member of the Scientific Council of Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Regional Studies, Department of Law and Political Science, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

Political development; Today, it has become a trans-gender issue and women play and participate in political issues as much as men. The criteria for political development are the realization of democracy and political democracy, equality of opportunity, political justice, and the absence of obstacles and discrimination for women's political participation. The main goal of the research is to understand and identify the patterns affecting women's political participation after the Islamic Revolution of Iran. The research method is an inductive qualitative meta-synthesis in the period from 2002 to 2024, which was conducted using a non-probability (intentional) sampling method from 123 scientific documents (extracted from the scientific databases of Normags, Mag Iran, and Iran Doc). After screening and selection,69 scientific documents were selected as the sample size and entered the analysis phase. The results show that the patterns affecting women's political participation in six macro-social indicators (social capital; socio-civil commitment; social development; social meritocracy; social acceptance); Economic (economic capital, job status, class-financial mobility; financial-job security); cultural (media literacy; linguistic capital; religious-Islamic identity; media consumption; cultural norms; cultural capital); psychological (motivation for progress; positive perception, social status; personal independence); political (political belonging and identity; political capital; political culture; political literacy; sense of political effectiveness, political motivation, political socialization; political development; desirable political governance); and demographic (education level, employment status, place of residence, socio-economic base) have been identified and counted.

کلیدواژه‌ها English

"Women's political participation"
"political development"
"political capital"
"cultural norms"
اسکندری چراتی، آذر (1396). «بررسی عوامل مؤثر برافزایش مشارکت سیاسی زنان شاغل دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزادشهر»، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره 37، 124-99.
اسلامی، سعید و صائبی، غلامرضا (1394). بررسی رفتار انتخاباتی زنان در ایران (مطالعه موردی: رفتار انتخاباتی زنان شهر رشت)، مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دوره 4، شماره 3، 500- 447.
اطهری، حسین و شهریاری، ابوالقاسم (1393). «بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان مطالعه موردی زنان شهر بوشهر»، مجله زن در توسعه و سیاست، شماره 45، 286- 265.
امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد و مرندی، زهره (1391). «بررسی رابطه میان سرمایه اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان در بین دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد»، فصلنامه دانش سیاسی و بین‌الملل، شماره 1، 14 1.
موسوی، سیدمحمدرضا و دشتی، فرزانه (1403)، راهکارهای توانمندسازی زنان در عرصه تصمیم‌گیری‌های سیاسی (مطالعه موردی: جمهوری اسلامی ایران)، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب، دروه 5(1)، ص 7-33
ایمانیان اردبیلی، مسعود ورامشینی، الهه (1399). «بررسی برخی عوامل اجتماعی مؤثر بر میزان مشارکت سیاسی زنان ایرانی - مطالعه موردی شهر سبزوار»، دومین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه.
بگ رضایی، پرویز (1387). «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان شهرستان ایلام»، مجله فرهنگ ایلام، شماره 20، 72 54.
پناهی، محمدحسین و بنی فاطمه، سمیه السادات (1394). «فرهنگ سیاسی و مشارکت سیاسی زنان»، مجله علوم اجتماعی، شماره 68، 78 35.
جعفری نژاد، مسعود؛ کلانتری، صمد و نورمحمدیان، مژگان (1389). «بررسی میزان مشارکت سیاسی زنان شاغل در آموزش‌وپرورش ناحیه یک شهر شهرکرد»، مجله جامعه‌شناسی کاربردی، شماره 33، 104 83.
حاجی پور، حسین؛ کردزنگنه، منوچهر و امینی، یوسف (1401). «بررسی مشارکت سیاسی زنان بالای 18 سال شهر اهواز»، مجله زن و جامعه، سال 13، شماره 3، 64 45.  
حسینی پناهی، بهروز (1390). شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی ـ اجتماعی زنان در استان گلستان با تأکید موردی بر شهر گنبدکاووس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده علوم اجتماعی.
حیدری ساربان، وکیل (1400). «تحلیل اثرات توانمندسازی اجتماعی بر بهبود مشارکت سیاسی زنان روستایی مطالعه موردی: شهرستان تبریز»، مجله جغرافیا و توسعه ناحیهای، شماره 36، 175 145.
خویشوند، آمنه و حسینی، محمدرضا (1394). بررسی رابطه موقعیت طبقاتی با میزان مشارکت سیاسی زنان _مطالعه موردی زنان شهرستان نهاوند در سال 94 93، اولین همایش ملی راهکارهای توسعه و ترویج علوم تربیتی، روانشناسی، مشاوره و آموزش در ایران، تهران.
دارابی، مسعود (1394). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان در استان همدان (مطالعه موردی: شهر نهاوند)»، مجله جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، شماره 17، 84 57.
دستوری، اعظم؛ متقی، ابراهیم؛ کلدی، علیرضا (1401). «جنسیت، هویت زنانه و مشارکت سیاسی در ایران»، فصلنامه سیاست متعالیه، پیاپی 37 (تابستان 1401)، 218 203.  
رضاییان، عباس (1388). بررسی تأثیر عوامل اقتصادی-اجتماعی بر میزان تمایل به مشارکت سیاسی زنان در شهر بوشهر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی
زنگنه، آزیتا؛ هاشمی، عبدالرضاو ارجمندسیاهپوش، اسحاق (1399). «بررسی جامعه‌پذیر جنسیتی و نقش آن در جامعهذیری سیاسی زنان»، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 51، 73-53.
ستوان، صادق؛ بلوچی، رضا و دهدار، مجتبی (1394). «بررسی جامعه‌شناختی تأثیر اعتماد اجتماعی بر مشارکت سیاسی زنان بلوچ مطالعه موردی: زنان بلوچ بالای 18 سال»، همایش ملی روانشناسی و مدیریت آسیب‌های اجتماعی، چابهار.
سروش، لیلا؛ یزدخواستی، بهجت (1393). تحلیلی توصیفی اجتماعی نسبت به مشارکت سیاسی زنان در سطح توده و نخبه با بررسی نظرات دانشجویان دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان، اولین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی و علوم رفتاری، تهران.
شجاعی، حسن؛ شاپوری، انوش؛ زکوی، اسماعیل (1399). بررسی رابطه دین‌داری با مشارکت سیاسی زنان شهر اهواز، ششمین کنفرانس ملی علوم انسانی و مطالعات مدیریت.
شعبانی، زینب؛ یزد خواستی، بهجت (1393). پایین بودن آگاهی و مشارکت سیاسی زنان، مجله پژوهش‌های سیاسی، شماره 159، ص 65- 51.
شکوهی کوچی، زهرا (1394). بررسی عوامل اجتماعی- فرهنگی مرتبط با مشارکت سیاسی زنان یزد، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی، دانشگاه یزد.
شیخ‌زاده، حسین و صفری، محمدحسن (1399). ارزیابی مشارکت سیاسی زنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و عوامل مؤثر بر آن، مجله پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، شماره 33، ص 31 9.
طبیعی، منصور؛ سلامتیان، درنا؛ اوخیری، زینب (1400). تبیین مشارکت سیاسی زنان شهرستان چابهار براساس عضویت در گروه‌ها و سازمان‌های اجتماعی و سایر عوامل زمینه‌ای و جمعیتی، پنجمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات اجتماعی، حقوق و فرهنگ‌عامه.
عزیزی، یاسمن (1396). نقش شبکههای اجتماعی مجازی در میزان مشارکت سیاسی زنان مطالعه موردی: زنان 18 تا 45 ساله ساکن شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،  دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم ارتباطات.
عظیمی هاشمی، مژگان؛ قاضی طباطبایی، محمود؛ هدایتی، علی‌اصغر (1394). مشارکت سیاسی زنان در ایران و عوامل موثر بر آن، فصلنامه زن و جامعه، سال 6، شماره 4 (پیاپی 24)، ص 124 105.
فاضل، رضا؛ ابراهیمی، سارا و انصاری، حمید (1401). «فراتحلیل مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان در 4 دهه اخیر»، فصلنامه تاریخ، پیاپی 67،  14.
فرخی، علیرضا و فرهادی، الهام (1392). «بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی زنان در استان کهگیلویه و بویراحمد»، اولین کنفرانس بین‌المللی حماسه سیاسی با رویکردی بر تحولات خاورمیانه و حماسه اقتصادی (با رویکردی بر مدیریت و حسابداری)، رودهن.
قاسمی، یارمحمد؛ خجسته، مریم و شجاعی، حسن (1400). «بررسی تأثیر دین‌داری بر مشارکت سیاسی زنان شهر اهواز با استفاده از رویکرد الگوسازی معادلات ساختاری»، هفتمین همایش ملی پژوهش‌های نوین در حوزه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی ایران، تهران.
کریم نژاد، رؤیا (1389). شبکههای اجتماعی و رفتار سیاسی زنان در شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی-اقتصادی، دانشگاه الزاهرا (3)
کریمی، مجیدرضا؛ فطرت، فهیمه (1394). «بررسی تأثیر ساختار خانواده بر میزان مشارکت سیاسی زنان مطالعه موردی زنان شهر جهرم سال 1393»، دومین کنفرانس ملی و اولین کنفرانس بین المللی پژوهش‌های نوین در علوم انسانی، تهران
گلابی، فاطمه و حاجیلو، فتانه (1391). «بررسی جامعه شناختی برخی عوامل مؤثر بر میزان مشارکت سیاسی زنان»، مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره ا، شماره 281، 200- 173.
گلستانی، الهه (1392). «بررسی تأثیر ساختار قدرت در خانواده بر مشارکت سیاسی زنان در جامعه»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی
ملکی، امیر (1384). «نگرش جوانان نسبت به مشارکت زنان در سطح برگزیدگان سیاسی»، نشریه مطالعات جامعه شناختی، پیاپی 25 ، ص 257 225.  
میرشکاران، یحیی؛ وحیدی، الهام، پیشگاهی فرد، الهام و سالار، روح‌الله (1400). «ارائه الگوی داده‌بنیاد مشارکت سیاسی زنان در ایران»، دو فصلنامه علمی پژوهش‌های انتظامی-اجتماعی زنان و خانواده، دوره 9، شماره 1، 339-369.
AWA. (2021). Women’s political participation.
Campbell, D. E. (2002). The role of political knowledge in political participation. Journal of Politics, 64(3), 724-746.
Dolan, K. (2011). Do women and men know different things? Measuring gender differences in political knowledge. Journal of Politics, 73(1), 97–107.
Duflo, E. (2012). Women empowerment and economic development. Journal of Economic Literature, 50(4), 1051–1079.
Ferguson, L. (2013). Gender, work, and the sexual division of labor. In G. Waylen, K. Celis, J. Kantola, & S. L. Weldon (Eds.), The Oxford handbook of gender and politics (pp. 337–362). Oxford University
Ferrell, T. A. (2023). Statistics on women in national governments around the globe. Congressional Research Service.
Fraile, M., & Gomez, R. (2017). Why does Alejandro know more about politics than Catalina? Explaining the Latin American gender gap in political knowledge. British Journal of Political Science, 47(1), 91–112.
Hessami, Z., & Fonseca, M. L. da. (2020). Female political representation and substantive effects on policies: A literature review. European Journal of Political Economy, 63, 101896.
Hyun, K. J. (2019). Direct democracy and women’s political engagement. American Journal of Political Science, 00(00), 1–17.
Inglehart, R., & Norris, P. (2003). Rising tide: Gender equality and cultural change around the world. Cambridge University Press.
Matsusaka, J. G. (2005). Direct democracy works. Journal of Economic Perspectives, 19(2), 185–206.
Muskaj, B. (2019). The “fusion” between direct democracy and representative democracy towards a concept of participatory democracy. European Journal of Interdisciplinary Studies, 5(2).
OECD. (2018). Women’s political participation in Egypt: Barriers, opportunities and gender sensitivity of select political institutions.
Parker, C. S. (2009). When politics becomes protest: Black veterans and political activism in the postwar South. Journal of Politics, 71(1), 113–
Rumbidzai, K. N. (2021). Democracy and inclusion. International IDEA, for the UN Women Expert Group Meeting 5–8 October 2020 in preparation for the 65th Session of the 2021 Commission on the Status of Women (CSW).
Schwindt-Bayer, L. A., & Squire, P. (2014). Legislative power and women’s representation. Politics & Gender, 10(4), 622–658.
Smith, D. A., & Colbert, C. (2004). Educated initiative: The effects of direct democracy on citizens and political organizations in the American states. University of Michigan Press.
Soss, J. (1999). Lessons from welfare: Policy