نوسازی آمرانه و برنامه‌های توسعه در دوره پهلوی و اقتصاد روستا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران

چکیده
در طول تاریخ، روستا بخش اصلی اقتصاد ایران را شکل می‌داد و به همین دلیل هم بیشترین نیروی کار و تولید متعلق به این بخش بود. از اوایل شکل‌گیری حکومت پهلوی روستا و معیشت روستایی تحت تاثیر برنامه نوسازی آمرانه رژیم پهلوی دچار تغییر و تحولات اساسی شد. یکجا نشینی و سیاست تخته قاپو کردن عشایر ضربه سختی بر معیشت ایلی وارد کرد و بار جمعیتی این بخش را به روستاها منتقل کرد و در ادامه تبعیض موجود در برنامه حمایتی دولت به نفع شهر و جمعیت شهری و تثبیت قدرت اقتصادی زمینداران باعث شد در دوره پهلوی اول نخستین تکانه‌های شدید معیشت روستائیان را تحت تاثیر قرار دهد. بعد از تثبیت قدرت محمدرضاشاه از دهه سی به بعد معیشت روستائی به شدت متاثر از برنامه اصلاحات ارضی و در ادامه برنامه‌های توسعه قرار گرفت.با این وصف پرسش پیش روی این مقاله این است برنامه های توسعه و نوسازی چه تاثیری بر اقتصاد روستا و به تبع آن معیشت روستائیان داشته است؟ به نظر می‌رسد دولت پهلوی در اجرای برنامه‌های توسعه و صنعتی کردن کشور، روستا را به عنوان یکی از مهمترین بخش‌های اقتصاد کشور در کانون توجه قرار نداد و اولویت بخشی به صنعت، ظرفیت روستاها را خالی و مانع از شکوفایی پتانسیل روستاها به عنوان بستر اولیه و اساسی توسعه شد و باعث کاهش توان و نقش آفرینی آن در دستیابی به توسعه شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Authoritative modernization and development programs in the Pahlavi period and the village economy

نویسنده English

gholamali soleimani
university of tehran
چکیده English

Throughout history, the village formed the main sector of Iran's economy and for this reason, the largest labor force and production belonged to this sector. Since the early formation of the Pahlavi government, the countryside and rural livelihoods underwent fundamental changes and developments under the influence of the Pahlavi regime's authoritarian modernization program. The settlement policy dealt a severe blow to the livelihoods of the tribes and transferred the demographic burden of this sector to the villages. In addition, the discrimination in the government's support program in favor of the city and the urban population and the consolidation of the economic power of landowners caused the first severe shocks to affect the livelihoods of the villagers in the early Pahlavi period. After the consolidation of power of Mohammad Reza Shah, from the thirties onwards, rural livelihoods were severely affected by the land reform program and subsequent development programs. With this description, the question before this article is: What impact have the development and modernization programs had on the rural economy and, consequently, the livelihoods of the villagers? It seems that the Pahlavi government, in implementing the country's development and industrialization programs, did not focus on the countryside as one of the most important sectors of the country's economy, and giving priority to industry emptied the capacity of the countryside and prevented the flourishing of the potential of the countryside as the primary and fundamental platform for development, reducing its power and role in achieving development.

کلیدواژه‌ها English

Pahlavi regime
modernization
development programs
  • آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل­محمدی و محمد ابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران، نشر نی، 1377
  • احمدیان، محمدعلی، «حاشیه نشینی؛ ریشه‌ها و راه حل‌ها»، اندیشه حوزه، شماره 43 و 44، اسفند 1382.
  • اشرف، احمد و علی بنوعزیزی، «طبقات اجتماعی در دوره پهلوی»، ترجمه عماد افروغ، فصلنامه راهبرد، شماره 2، 1372.
  • اشرف، احمد، طبقات اجتماعی و دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، انتشارات نیلوفر، 1387.
  • امان الهی بهاروند، سکندر،کوچ نشینی در ایران: پژوهشی درباره ی عشایر وایلات، تهران ، آگاه ، 1373.
  • باریر، ج. اقتصاد ایران، ترجمه گروه مترجمین موسسه حسابرسی سازمان صنایع علمی، انتشارات موسسه، 1363.
  • بالدوین، جرج، (سرپرست گروه اول مشاوران هاروارد) برنامه ریزی و توسعه در ایران، ترجمه میکائیل عظیمی، تهران،نشر علم، 1396.
  • پهلوی،محمدرضا، انقلاب سفید، انتشارات کتابخانه سلطنتی پهلوی، 1346 .
  • پیتیه، ژان، مهاجرت روستائیان، ترجمه محمد مؤمن کاشى، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۶۹.
  • تودارو، مایکل، توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترچمه غلامعلی فرحادی، تهران، موسسه پژوهش و برنامه ریزی توسعه، 1378.
  • رزاقی، ابراهیم، آشنایی با اقتصاد ایران، نشر نی، تهران، 1378 .
  • روستو، والت ریتمن، مراحل رشد اقتصادی، ترجمه بیژن فرخ، نشریه بورس، 1342
  • شاکری، عباس، «مقاله جایگاه کشاورزی در فرایند توسعه اقتصادی کشور»، فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال دوازدهم شماره 48 زمستان 1383.
  • طالب، مهدی و موسی عنبری، «دلایل ناکامی نظام برنامه ریزی توسعه در ایران عصر پهلوی دوم»، نامه علوم اجتماعی، شماره 27، 1385.
  • فنی، زهره، «عوامل فقرزاد در آئینه تئوری‌ها»، مجموعه مقالات تجلیل و بررسی اقتصادی فقر، موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی تهران، 1375
  • فوران، جان، مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، تهران، انتشارات خدمات فرهنگی رسا، چاپ چهارم، 1382.
  •  قره‌باغیان، مرتضی، اقتصاد رشد و توسعه، جلد اول، تهران، نشر نی، 1376.
  • کاتوزیان، محمدعلی همایون، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز، چاپ چهارم، 1373.
  • کرونین، استفانی، رضا شاه و شکل گیری ایران نوین، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران، ۱۳۸۳، چاپ اول.
  • کوزنتس، سیمون، رشد نوین اقتصادی، ترجمه مرتضی قره‌باغیان، تهران، رسا، 1372
  • لمبتون،. ا. ک. س، مالک و زارع در ایران ترجمه منوچهر امیری، چاپ اول 1339، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی
  • لوئیس، آرتور، «توسعه اقتصادی همراه با عرصه نامحدود نیروی کار»، به نقل از کتاب الگوهای نظری در اقتصاد توسعه، ویراسته راجانی کانث، ترجمه غلامرضا ازاد ارمکی، تهران نشر دیدار، 1374
  • محمد مهدی ضیا نوشین، «نقش روستائیان در انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات تاریخی، شماره 59، زمستان 1396.
  • مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، آرشیو اسناد، شماره سند 1568057، 2083057، 2112010، 187027، 226085، 1028109، 2486090، 126093، 2139007، 2721019، 21120211 و 125171
  • مرکز امار ایران، سالنامه اماری کشور در سالهای 1347، 1348، 2535 و 2536 شاهنشاهی، سازمان برنامه و بودجه، شماره مسلسل، 2536.
  • مک لئود، تاس. اچ، برنامه ریزی در ایران، ترجمه علی اعظم محمد بیگی، تهران، نشر نی، چاپ دوم، 1380
  • میر، جرالد، مباحث اساسی اقتصاد توسعه، ترجمه غلامرضا ازاد ارمکی، تهران، نشر نی، 1378.
  • هاشم پسران، محمد، «توسعه اقتصادی و شورش های انقلابی در ایران»، نامه پژوهش، شماره 12 و 13، تابستان 1378،
  • هاشم پسران، محمد،  روند توزیع درآمد در شهرها و روستاهای ایران، ترجمۀ منوچهر دانش، انتشارات بانک مرکزی ایران، بی تا،
  • هزاوه‌ای، سید مرتضی، «تاثیرپذیری سیاستهای توسعه در ایران از الگوهای مسلط غربی»، دوفصلنامه دانش سیاسی، شماره 4، پاییز و زمستان 1385، ص 195
  • هوگلاند، اریک، زمین و انقلاب در ایران(مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلاب‌ها) ترجمه محمدتقی دلفروز، انتشارات کویر، تهران، چاپ سوم، 1392.
  • هوگلند، اریک، «اصلاحات ارضی اراده نیمه تمام»، مجله گفتگو، شماره 32، تابستان 1380.
  • واضحی، کاووس، اقتصاد سیاسی ایران؛ ساختارهای پیشاسرمایه داری در اقتصاد ایران، انشارات صمدیه، چاپ اول، تهران، 1392.

Craig, D. the impact of land reform on an Iranian village; The Middle East Journal, 1978