فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

سیر تطور حکمت متعالیه از صفویه تا پهلوی و تأثیر آن بر اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نصرالله نخعی زرندی 1
یحیی فوزی 2
سید صدرالدین موسوی جشنی 3
گیتی پورزکی 3

1 ندارم

2 عضو هئیت علمی

3 عضو هئیت علمی دانشگاه

چکیده
حکمت متعالیه، که در دوران صفویه توسط ملا صدرا مطرح شد با تلفیق عقل، نقل و شهود، وارائه نظامی هماهنگ از معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی، توانست جایگاه ویژه‌ای در عرصه نظری وعملی در نظام فکری مسلمانان واندیشمندان ورهبران انقلاب اسلامی پیدا کند. که در این مقاله سعی شده است با استفاده از روش توصیفی و جمع‌آوری اطلاعات به روش اسنادی و کتابخانه‌ای و نیز بکارگیری نظریه پخش روند پخش، گسترش و تکامل حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی بررسی قرار گیرد. سئوالات این پژوهش عبارتند از: بسترها و زمینه‌های رشد و گسترش حکمت متعالیه کدامند؟حاملان این تفکر در طول این دوره چهار صد ساله چه کسانی هستند؟سیر حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی با چه موانع وچالشهایی مواجهه بوده است؟ودرنهایت این تفکر فلسفی چگونه برانقلاب اسلامی تاثیر گذار بوده است ؟
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهدکه حکمت متعالیه از صفویه تا انقلاب اسلامی عمدتا از طریق پخش غیر سلسله مراتبی و با فراز و فرودها ی مختلف وتوسط مجموعه ای از حاملان انجام شد ودر سیر این روند اندیشه های اخباری وعقل ستیز از یکسو واندیشه های سکولار تحت تاثیر مدرنیته غربی از سوی دیگر از جمله چالشهای مهم این تفکر بوده اند که متفکران حکمت متعالیه با نقد جدی این دو جریان فکری وبهره مندی از نقاط مثبت آنها ، موفق به ارائه الگوی میانه ای مبتنی بر گزینش وتصرف در مواجهه با اندیشه ها شدند. که مبتنی بر دوگانه هایی مانند پیوند بین دنیا وآخرت ، پیوند بین عدالت وآزادی وپیوند بین فرد وجامعه وهمچنین بین اسلامیت وایرانیت وپیوند عقل ونقل و... می باشد که این اندیشه های پیوندی نقش مهمی در شکل گیری اندیشه های انقلاب اسلامی داشت.

کلیدواژه‌ها

ملاصدرا
حکمت متعالیه
نظریه پخش
امام خمینی(ره)
انقلاب اسلامی ایران
موضوعات

عنوان مقاله English

The Evolution of Transcendental Wisdom from Safavid to Pahlavi and Its Impact on the Political Thought of the Islamic Revolution

نویسندگان English

nasrollah Nakhaei zarandi 1
Yahya Fozi 2
Sayyed Sadrodin Mousavi Jashni 3
Giti poorzaki 3
1 no
2 Member of the university faculty
3 Member of the university faculty
چکیده English

Transcendental wisdom, which was proposed by Mulla Sadra during the Safavid era, was able to find a special place in the theoretical and practical arena in the intellectual system of Muslims and thinkers and scholars of the Islamic Revolution by combining reason, narration, and intuition, and presenting a harmonious system of epistemology and ontology. In this article, an attempt has been made to examine the process of spreading, expanding, and evolving transcendental wisdom from the Safavid era to the Islamic Revolution by using the descriptive method and collecting information through documentary and library methods, as well as applying the diffusion theory. The questions of this research are: What are the contexts and grounds for the growth and expansion of transcendental wisdom? Who are the bearers of this thought during this four-hundred-year period? What obstacles and challenges has the path of transcendental wisdom from the Safavid era to the Islamic Revolution been faced with? And how has the infinity of this philosophical thought influenced the Islamic Revolution?
The findings of the research show that transcendental wisdom from the Safavids to the Islamic Revolution was mainly carried out through non-hierarchical dissemination, with various ups and downs, and by a set of carriers. In the course of this process, news and anti-rational thoughts on the one hand and secular thoughts influenced by Western modernity on the other hand have been among the important challenges of this thought. The thinkers of transcendental wisdom, by seriously criticizing these two intellectual streams and benefiting from their positive points, succeeded in presenting a middle model based on selection and possession in confronting ideas. Which is based on dualities such as the connection between this world and the afterlife, the connection between justice and freedom,

کلیدواژه‌ها English

Mulla Sadra
Transcendental Wisdom
Diffusion Theory
Imam Khomeini (RA)
Islamic Revolution of Iran
احسانی،حبیب الله،(1399)،« سیر تطور فلسفه ی اسلامی از حکمت مشا تا حکمت نوصدرایی با تاکید بر دیدگاه شهید مطهری»، دو فصلنامه پرتوی خرد،سال 11،شماره 20،صص:116-87.
امام خمینی(ره)،(1320)، کشف الاسرار،
ایراندوست، محمد حسین و حسن دوست، معصومه،(1390)،« شناسایی شرایط موثر بر گسترش فلسفه وحکمت در عصر صفوی»، فصلنامه مطالعات فقهی و فلسفی،2(6)،صص:30-7.                                                                 
آقاحسینی، علیرضا، و بهزدای زهرا،(1399)،« شالوده شکنی؛ دستمایه سیاسی – فلسفی صدرالمتالهین شیرازی»، فصلنامه سیاست، دوره 50، شماره3، صص: 786-769.
بداشتی،علی الله،(1386)، مبانی اندیشه نظری  و سیره عملی صدرالتمالهین در سیاست،مجموعه مقالات منتخب نهمین همایش داخلی حکیم ملاصدرا اول خرداد ماه 1385، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا،صص:122-109.
بهنام، جمشید و جهانبگلو،رامین،(1382)، تمدن و تجدد(گفتگو)، تهران، نشر مرکز
پزشکی،محمد (1395).حکمت صدرایی: الگوی فلسفی علم سیاست.فصلنامه حکمت اسلامی سال 3، شماره3،صص:130-112.
حاجیلوئی، محمدمهدی و خلیلی، رقیه(1402)،«نقش حوزه‌های علمیه در گسترش ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی»،فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره12، شماره44،صص:78-55.
حائری،عبدالهادی،(1399)، نخستین رویاروی­های اندیشه­گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب، انتشارات امیرکبیر.
حیدری،عباس،(1388)،تاثیر حکمت متعالیه بر علمای مشروطه، مجموعه مقالات سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه، جلد اول، انتشارات: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
خدری، غلامحسین،(1401)، نقش قاجاریه در اوج­گیری حکمت صدرایی پس  از فترتی  دویست ساله، مطالعات تاریخ اسلام،سال14،شماره52،
خواجه­سروی، غلامرضا و مریم رحمتی،(1391)،« انقلاب اسلامی ایران و گفتمان سیاسی شیعه در عراق»،پژوهشنامه انقلاب اسلامی،سال اول،شماره 3.
دادگر، رضا،(1402)،«بررسی سیر عملی علامه سید محمد طباطبایی در تاریخ علوم و معارف اسلامی با نظریه پخش»،فصلنامه پژوهش در تاریخ،دوره4،شماره1،صص:106-73.
ساعی، احمد و حقیقی، علی محمد و مقدس، محمود،(1390)،« نقش مدرنیسم در شکل‌گیری رادیکالیسم اسلامی: مطالعه موردی مصر»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال3، شماره11،ص 32.
سیوری، راجر،(1400)، ایران عصر صفوی، ترجمة کامبیز عزیزی، تهران: انتشارات سحر.
سیوری،راجر،(1382)، تحقیقاتی در تاریخ ایران عصر صفوی،ترجمه عباسقلی غفاری فرد و محمد باقر آرام، انتشارات امیر کبیر.
شکویی حسین ، (1364)، جغرافیایی کاربردی و مکتب های کاربردی،مشهد،انتشارات آستان قدس رضوی.
صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم شیرازی (1362).الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، 9 جلد. قم: مکتب المصطفوی
صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم شیرازی (1990م). الحکمة المتعالیة (اسفار). دار احیاء التراث العربی.
صلواتی،عبدالله،(1396)،زیست جهان ملاصدرا، انتشارات هرمس.
عرفانی، سعید،(1399)، شالوده های فکری عصر صفوی، تهران: انتشارات سرایی.
فاتحی،محمد و عظیمی، امیر،(1402)،«تأثیر انقلاب اسلامی بر نهضت اسلامی تونس» دو فصلنامه انقلاب پژوهی،سال1،شماره2،صص:142-117.
فدایی عراقی،غلامرضا،(1386)، آیا مشی سیاسی ملاصدرا واقعگرایانه بود، مجموعه مقالات منتخب نهمین همایش داخلی حکیم ملاصدرا اول خرداد ماه 1385، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا،صص:180-167.
فوکو، میشل،(1393)،ایران: روح یک جهان بی روح، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهانیده، انتشارات:نی
کُروبن، هنری،(1396)، تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمه سید جواد طباطبایی، انتشارات کویر.
کمالی زاده، طاهره،(1400)، فلسفه و حکمت اسلامی در مدارس قدیم دوره قاجار تا آموزش جدید (مطالعه موردی مدرسه عالی سپهسالار و دانشکده معقول و منقول)،دو فصلنامه جستارهای تاریخی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،سال12،شماره2،صص:30-3
لک‌زایی،رضا،(1390)، روش شناسی شارحان حکمت متعالیه،موسسه چاپ و نشر عروج.
محمدیانی،داود،(1395)، وجود شناسی تطبیقی هیدگر و ملاصدرا، موسسه بوستان کتاب.
مطهری، مرتضی (1393). مقالات فلسفی. جلد سوم. تهران: حکمت.
معین­آبادی،حسین و سبزی، روح الله،(1394)،«تحلیل بازتاب انقلاب اسلامی ایران در عراق بر اساس نظریه پخش»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال چهارم، شماره 13. صص 69- 47.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم (1981م). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. ج9. بیروت: دار احیاء التراث العربی. چ 3.
موسوی،سیدمهدی،(1388)،تاثیر حکمت متعالیه بر سید جمالدین اسدآبادی، مجموعه مقالات سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه، جلددوم، انتشارات: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
میثمی،سایه،(1397)، سازندگان جهان ایرانی- اسلامی، ملاصدرا، مترجم محمدرضا مردای طلادی تهران: انتشارات نارمک
نخعی،نصرالله و معین‌آبادی، حسین،(1398)،«بازتاب انقلاب اسلامی ایران بر کشور ارمنستان»،دوفصلنامه جستارهای انقلاب اسلامی،سال1،شماره2،صص:149-127.
نصر،سید حسین،(1387)، صدرالمتألهین شیرازی و حکمت متعالیه، تهران انتشارات سهرودی.
Pallioni,Alberto 2007 . Theories and Models of Diffusion in Sociology.Center for Demogriphy and Ecology yniversity of Wsconsin,USA

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما