تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر سیاست تقابل و تعامل ایران با ایالات متحده آمریکا و چشم‌انداز آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 تهران

2 ایرانی

چکیده
گفتمان انقلاب اسلامی از بدو پیروزی در سال ۱۳۵۷، ساختار و جهت‌گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را به‌گونه‌ای بنیادین متحول ساخت. این گفتمان با تکیه بر مؤلفه‌هایی چون استقلال‌طلبی، نفی سلطه، روحیه شهادت‌طلبی، مردم‌سالاری دینی و قدرت نظامی، چارچوبی ضد استکباری برای مواجهه با قدرت‌های زورگو ـ به‌ویژه ایالات متحده آمریکا ـ ترسیم کرده است. در عین حال، تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی زمینه‌هایی برای بروز تعامل مشروط و محدود در دل همین گفتمان فراهم آورده‌اند؛ ظرفیت‌هایی که امکان بهره‌گیری تاکتیکی از مذاکره را بدون عدول از اصول گفتمانی فراهم می‌کنند. تجربه‌هایی مانند مذاکرات هسته‌ای و گفت‌وگوهای منطقه‌ای نشان می‌دهد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در چارچوب این گفتمان، از منطق «تعامل مقاومتی» تبعیت می‌کند؛ تعاملی که ابزاری برای حفظ اصول و هویت انقلابی کشور است، نه عبور از آن‌ها.

این مقاله با بهره‌گیری از رهیافت سازه‌انگاری و روش تحلیل گفتمان در روابط بین‌الملل، به بررسی چگونگی تأثیر گفتمان انقلاب اسلامی بر سیاست‌های تقابلی و تعامل‌جویانه ایران با آمریکا از آغاز انقلاب تاکنون می‌پردازد. نمونه‌های تاریخی تحلیل شده شامل توافق الجزایر، مذاکرات مک‌فارلین، دوره تنش‌زدایی دولت اصلاحات، مذاکرات هسته‌ای و گفت‌وگوهای غیرمستقیم اخیر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رفتار ایران بیش از ملاحظات مادی، تابع هویت‌ها و معانی گفتمانی بوده است و سیاست تعامل مقاومتی، رویکردی پایدار در مواجهه با آمریکا محسوب می‌شود.

در نهایت، این پژوهش می‌تواند به فهم بهتر پویایی‌های هویتی و راهبردی روابط ایران و آمریکا کمک کرده و راهنمایی برای تحلیل آینده تعاملات و تقابل‌های بین دو کشور ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The impact of the discourse of the Islamic revolution on Iran's confrontation policy with the United States of America and its prospects

نویسندگان English

سیدامیر حسین میراحمدی 1
amir farnam vaziry 2
1 iran
2 ایرانی
چکیده English

The discourse of the Islamic Revolution, since its victory in 1979, has fundamentally transformed the structure and direction of the foreign policy of the Islamic Republic of Iran. This discourse, relying on components such as independence, rejection of domination, the spirit of martyrdom, religious democracy, and military power, has outlined an anti-arrogance framework for confronting oppressive powers - especially the United States of America. At the same time, regional and international developments have provided grounds for the emergence of conditional and limited interaction within this discourse; capacities that allow for the tactical use of negotiation without deviating from the principles of discourse. Experiences such as the nuclear negotiations and regional dialogues show that the foreign policy of the Islamic Republic of Iran, within the framework of this discourse, follows the logic of "resistance interaction"; an interaction that is a tool for preserving the country's principles and revolutionary identity, not bypassing them.

Using a structuralist approach and discourse analysis in international relations, this article examines how the discourse of the Islamic Revolution has influenced Iran’s confrontational and engagement-seeking policies with the United States since the beginning of the revolution. Historical examples analyzed include the Algiers Agreement, the Macfarlane negotiations, the Reform government’s de-escalation period, the nuclear negotiations, and recent indirect talks. The findings show that Iran’s behavior has been subject to identities and discursive meanings more than material considerations, and that the policy of resistance engagement is a sustainable approach in confronting the United States.

Finally, this research can contribute to a better understanding of the identity and strategic dynamics of Iran-US relations and provide guidance for the future analysis of interactions and confrontations between the two countries.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Revolution discourse
Iranian and American foreign policy
politics of denial of domination
- اودالیانی، امیل (۱۴۰۱). یک محور نوظهور اورسیایی؟، مؤسسة مطالعات ایران و اوراسیا، قابل دسترس در: وبگاه ایراس.
۲- اشرفی، اکبر (۱۴۰۱). گفتمان مردمسالاری اسلامی در اندیشة سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، فصلنامة گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، شماره ۱.
3- ابولفضلی، حسن (۱۳۷۹). امکانات و محدودیت‌ها در اجرای قاعدة نفی سلطه بیگانگان، تهران. مجله پگاه حوزه، شماره ۹، بهمن.
4- بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با دانش‌آموزان، (۱۱/۸/۱۴۰۱).
5- بیانات امام خمینی(ره) (۱۳/۱۱/۱۳۹۵). انقلاب اسلامی، مردم‌سالاری دینی، مشارکت اجتماعی، عدالت و پیشرفت، قابل دسترس در: وبگاه سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی.
6- بیانات امام خمینی(ره) در دیدار جمعی از پرسنل نیروهوایی ارتش، (۲۵/۳/۱۳۵۸).
7- بیل، جیمز (۱۳۶۷). جنگ، انقلاب و روحیه: قدرت ایران در جنگ خلیج فارس، بازشناسی جنبه‌های تجاوز و دفاع. تهران: دبیرخانة کنفرانس بین‌المللی تجاوز و دفاع.
8- تاجیک، رسول و همکاران (۱۴۰۱). دکترین انتقام سخت، در اندیشة دفاعی آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، مبانی و مکانیسم، فصلنامه گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، شماره ۱، زمستان.
9- توحیدفام، محمد (۱۳۸۱). دولت و دمکراسی، تهران: نشر روزنه.
10- خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۹۰). معارف انقلاب: مروری بر دیدگاه‌های حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مدظله العالی) دربارة انقلاب اسلامی ایران، به کوشش: علیرضا مختارپور قهرودی، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
11- خرمشاد، محمدباقر (۱۳۹۰). بازتاب‌های انقلاب اسلامی ایران در رویکرد نظری، در: خرمشاد، محمدباقر و همکاران، بازتاب‌های انقلاب اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.
12- خاتمی، علی (۱۳۸۰). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر: بلاغت.
13- دهشیری، محمدرضا (۱۵/۱۱/۱۳۸۷). جایگاه قدرت نرم در انقلاب اسلامی ایران، قسمت اول. قابل دسترس در: وبگاه خبرگزاری فارس.
14- سریع‌القلم، محمود، (۱۳۷۹). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: بازبینی نظری و پارادیم ائتلاف، تهران، انتشارت: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
15- صارمی، محمد و همکاران (۱۴۰۱). تحولات جدید در روابط اعراب و اسرائیل و تأثیر آن بر امنیت هستی‌شناختی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، شماره ۲، بهار.
16- لارتی، حسن و همکاران (۱۴۰۱). واکاوی رویکرد جمهوری اسلامی ایران در بحران سوریه با بهره‌گیری از نظریة مقاومت، فصلنامه گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، شماره ۱، زمستان.
17- متقی، ابراهیم (۱۳۸۹). شاخص‌ها و کارکرد سیاست خارجی تعامل ضد نظام سلطه، فصلنامة راهبرد دفاعی، سال هشتم، شماره ۳۰، پاییز.
18- متقی، ابراهیم (۱۳۹۰). بیداری اسلامی و گسترش روح دموکراتیک در خاورمیانه، فصلنامة دیپلماسی صلح عادلانه، شماره ۴، بهار.
19- متقی، ابراهیم؛ رشاد، افسانه (۱۳۹۰). زبان سیاسی مقاومت نرم در گسترش بیداری اسلامی در خاورمیانه، فصلنامة راهبرد دفاعی، سال نهم، شماره ۳۳، تابستان.
20- متقی، ابراهیم؛ پوستین‌چی، زهره (۱۳۹۰). زبان سیاسی مقاومت اسلامی در سیاست بین‌الملل، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، شماره ۱، پاییز.
21- محمدی، منوچهر (۱۳۸۶). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: اصول و مسائل، تهران: نشر دادگستر.
22- محمدی، منوچهر (۱۳۸۷). بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
23- موسوی خمینی، روح‌الله (۱۳۷۹). صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
24- میریوسفی، علیرضا (۲۵/۷/۱۳۹۴). تبیین نفی سلطه‌پذیری و سلطه‌جویی در پسابرجام، قابل دسترس در: وبگاه خبرگزاری ایرنا.
25- محمدی، علیرضا (۱۳۸۴). مفهوم مردم سالاری دینی، مجله پرسمان، شماره: ۳۶.
26- نای، جوزف (۱۱/۱۱/۸۹). احمدی‌نژاد قدرت نرم ایران را در جهان اسلام گسترش داده است، قابل دسترسی در: وبگاه خبرگزاری فارس.
27- رضا رحمتی (14/۲/1404) نگاهی به همه بد عهدی‌های آمریکا در مذاکرات هسته‌ای، قابل دسترس در: وبگاه خبرگزاری تسنیم.
28– Rubin, Lawrence (2010). A typology of soft power in middle east politics. available at: www.dsg.fohmics.net/portals/.../DI_WP05_Final.
29– Stanley, willis (2006). the strategic culture of the Islamic republic of iran. available at: www.fas.org/irp/agency/dod/dtra/iran.pdf.
30- Winter, Ofir. (2020). Existential Threat Scenarios to the State of Israel. TelAviv: Institute for National Security Studies.