برهه انقلابی و دولت مردم بنیاد: تاملی پیرامون مناسبات دولت و جامعه در دهه اول انقلاب (67- 1357)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.

چکیده
وقوع انقلاب اسلامی که در واقع گذر از دولت پهلوی به حکومت جمهوری اسلامی ایران بود، نخستین تجربة منحصر به فردی است که موجب تشکیل نظام سیاسی اسلامی و پیوند دولت و جامعه شد. هدف پژوهش حاضر تاملی پیرامون مناسبات دولت و جامعه در دهه اول انقلاب است که با استفاده از روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای به دنبال پاسخگویی به این سوال است که نهادهایی که در برهه انقلابی شکل گرفتند چگونه در بازتولید رابطه دولت و جامعه تاثیرگذار بودند؟ ؟ بر این اساس سه نهاد حمایتی، خدماتی و بهداشتی ( کمیته امداد امام خمینی (ره)، جهادسازندگی و خانه های بهداشت) و دو عرصه مشارکت سیاسی و نظامی ( انتخابات و دفاع مقدس) مورد مداقه و بررسی قرار گرفتند. یافته ها: نهادهای ذکر شده زاییده گفتمان انقلاب بودند و از آنجایی که دولت خود را برخواسته از اراده جمعی مردم می دانست، در پی آن بود تا نسبت خود با جامعه را تعین بخشد. این نسبت تنها با حضور جامعه در صندوق های رای خلاصه نمیشد بلکه دولت با شکل گیری نهادهای تازه تاسیس زمینه را برای انجام خدمات رفاهی، حمایتی، بهداشتی و ... فراهم نمود. دولت در پی آن بود تا مناسبات میان خود و جامعه را در چند بُعد تقویت کند و به آنها نمود عینی بخشد. از آنجایی که پایگاه اجتماعی دولت در طبقات پایین جامعه و مناطق حاشیه ای بود، بخش مهمی از این نهادها را با هدف تقویت این طبقه ایجاد کرد. هرچند که هدف از شکل گیری این نهادها از طرف دولت اعمال یک رابطه از بالا به پایین جهت ایجاد رابطه منسجم و پایدار در دهه اول انقلاب با جامعه بود. اما انتخابات و دفاع مقدس که با حضور جامعه به سرانجام رسید از پایین به بالا و برخاسته از امر اجتماعی جهت پیوند با ساخت قدرت بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Revolutionary Period and the People's Government: A Reflection on the Relations between the State and Society in the First Decade of the Revolution (1978-1988)

نویسنده English

sadegh panahinasab
Assistant Professor of Sociology, Faculty of Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran.
چکیده English

The Islamic Revolution, which was actually the transition from the Pahlavi government to the Islamic Republic of Iran, is the first unique experience that led to the formation of an Islamic political system and the connection between the state and society. The purpose of this study is to reflect on the relations between the state and society in the first decade of the revolution, using a descriptive-analytical research method and based on library resources, seeking to answer the question of how the institutions that were formed during the revolutionary period were effective in reproducing the relationship between the state and society. Accordingly, three support, service, and health institutions (Imam Khomeini Relief Committee, Jihad-e-Sazandagi, and Health Houses) and two areas of political and military participation (elections and sacred defense) were scrutinized and examined. Findings: The institutions mentioned were born of the revolutionary discourse, and since the government considered itself to be based on the collective will of the people, it sought to determine its relationship with society. The government sought to strengthen the relationship between itself and society in several dimensions and to give them a concrete expression. Since the social base of the government was in the lower classes of society and marginal areas, it created a significant part of these institutions with the aim of strengthening this class. Although the purpose of forming these institutions by the government was to implement a top-down relationship in order to create a coherent and sustainable relationship with society in the first decade of the revolution. However, the elections and the sacred defense that were completed with the presence of the society were bottom-up and arose from the social issue in order to link it with the construction of power..

کلیدواژه‌ها English

revolutionary period
government
society
lower classes
Revolutionary institutions
آل غفور، سید محمدتقی و بابازاده، محمد ( 1402)، فرهنگ سیاسی و تاثیر آن بر رابطه دولت- ملت در دهه اول جمهوری اسلامی ایران. علوم سیاسی، 26(104)، 148-180.
الفی، محمدرضا (1400)، تأثیر انقلاب اسلامی ایران در تأسیس سیستم همکاری دولت و ملت. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 11(41)، 103-122.
احمدی، صادق (۱۳۹۶)، کاهش نابرابری سلامت بین شهر و روستا پس از انقلاب اسلامی. اخبار مقاومت.
انصاری، منصور و خدایی داش تپه، توحید (1395)، رابطه حکومت و مردم در جوامع اسلامی در اندیشه سیاسی شهید بهشتی، مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 12، 63-88..
- ایروانی، محمدجواد (۱۳۷۷)، نهادگرایی و جهاد سازندگی، وزارت جهاد سازندگی، ۱۲۵.
ایزاک، استفان و ویلیام، مایکل ( 1374)،  راهنمای جامع تحقیق و ارزیابی، مترجم: مرضیه کرمی نیا، مشهد: نشر استان قدس رضوی.
براتی‌پور، حسن؛ رهبر، حورا و منشادی، مرتضی (1401)، رابطه دولت و جامعه در عصر صفوی در پرتو نظریه جوئل میگدال. فصلنامه علوم سیاسی، 3(67)، 47-86.
بنیانیان، حسین، مصاحبه، خرداد 1399.
پناهی نسب، صادق ( 1401)، بررسی فرآیند قبیله‌گرایی سیاسی و توسعه‌نیافتگی (مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویر احمد)، به راهنمایی دکتر منصور طبیعی، دانشگاه شیراز، دکترای جامعه‌شناسی سیاسی.
جلائی پور، حمیدرضا (1388)، جامعه و دولت معاصر در ایران، تمهیدی نظری برای ارزیابی توسعه دولت-ملت. مجله جامعه شناسی ایران، 10(2)، 32-54.
دلاور، علی( 1390)، روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، تهران: نشر ویرایش.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل ( 1389)، میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنیوتیک با موخره ای به قلم میشل فوکو، مترجم: حسین بشیریه، تهران، انتشارات نی.
رکابیان، رشید (1396)، تبیین رابطه دولت و جامعه در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره). سیاست متعالی، 6(20)، 63-80.
رضایی، فاطمه و مرادی، مسعود (1394)، تحلیل تحول مفهوم ملت در دوره قاجار، مجله پژوهش های تاریخی ایران و اسلام، 19، 12.-102.
رضایی تبار، رضا؛ زارع، حمید و مقیمی، سید محمد (1390)، مدل تعاملی توانمندسازی از طریق مشارکت اجتماعی در کمیته امداد امام خمینی (رحمه الله علیه) با رویکرد مسجد محوری. دو فصلنامه علمی-پژوهشی مدیریت اسلامی، 20(2)، 147-173.
ساغری، سجاد و شاهمرادی، روح الله (1399)، مناسبات امام خامنه ای مدظله العالی. فصلنامه رویکردهای نوین پژوهشی در مدیریت و حسابداری، 5(2)، 248-261.
ساجدی، احمد (۱۳۹۵)، نهادهای انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی. مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادبیات پایداری.
سائلی کورده، مجید (۱۳۸۸)، فرهنگنامه نهادهای انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۶، ص ۵۱.
عباسی شاهکوه، مهدی (1398)، تحلیل تناسبی روابط قدرت، دولت و جامعه در ایران پیشامدرن، فصلنامه پژوهش‌های دولتی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 5(18)، 129-97.
کچوئیان، حسین ( 1382)، فوکو و دیرینه‌شناسی دانش: روایت تاریخ علوم انسانی از نوزایی تا مابعدالتجدد، تهران، موسسه چاچ و انتشارات دانشگاه تهران.
محمودپناهی, سیدمحمدرضا (1402)، شاخص های مردم سالاری دینی برآمده از انقلاب 1357 در اندیشه استاد مطهری. فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی, 12(3).
میگدال، جوئل (۱۳۹۵)، حکومت در جامعه؛ چگونه حکومت‌ها و جوامع یکدیگر را دگرگون و شکل می‌دهند؟ ترجمه: محمدتقی دلفروز. تهران: نشر کویر، چاپ دوم.
معرفت، محمد هادی (۱۳۸۹)، امام علی (علیه السلام) و حقوق متقابل مردم و حکومت، کتاب نقد، شماره ۱۸.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد سیزدهم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد پانزدهم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب
آل غفور، سید محمدتقی و بابازاده، محمد ( 1402)، فرهنگ سیاسی و تاثیر آن بر رابطه دولت- ملت در دهه اول جمهوری اسلامی ایران. علوم سیاسی، 26(104)، 148-180.
الفی، محمدرضا (1400)، تأثیر انقلاب اسلامی ایران در تأسیس سیستم همکاری دولت و ملت. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 11(41)، 103-122.
احمدی، صادق (۱۳۹۶)، کاهش نابرابری سلامت بین شهر و روستا پس از انقلاب اسلامی. اخبار مقاومت.
انصاری، منصور و خدایی داش تپه، توحید (1395)، رابطه حکومت و مردم در جوامع اسلامی در اندیشه سیاسی شهید بهشتی، مطالعه موردی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 12، 63-88..
- ایروانی، محمدجواد (۱۳۷۷)، نهادگرایی و جهاد سازندگی، وزارت جهاد سازندگی، ۱۲۵.
ایزاک، استفان و ویلیام، مایکل ( 1374)،  راهنمای جامع تحقیق و ارزیابی، مترجم: مرضیه کرمی نیا، مشهد: نشر استان قدس رضوی.
براتی‌پور، حسن؛ رهبر، حورا و منشادی، مرتضی (1401)، رابطه دولت و جامعه در عصر صفوی در پرتو نظریه جوئل میگدال. فصلنامه علوم سیاسی، 3(67)، 47-86.
بنیانیان، حسین، مصاحبه، خرداد 1399.
پناهی نسب، صادق ( 1401)، بررسی فرآیند قبیله‌گرایی سیاسی و توسعه‌نیافتگی (مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویر احمد)، به راهنمایی دکتر منصور طبیعی، دانشگاه شیراز، دکترای جامعه‌شناسی سیاسی.
جلائی پور، حمیدرضا (1388)، جامعه و دولت معاصر در ایران، تمهیدی نظری برای ارزیابی توسعه دولت-ملت. مجله جامعه شناسی ایران، 10(2)، 32-54.
دلاور، علی( 1390)، روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، تهران: نشر ویرایش.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل ( 1389)، میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنیوتیک با موخره ای به قلم میشل فوکو، مترجم: حسین بشیریه، تهران، انتشارات نی.
رکابیان، رشید (1396)، تبیین رابطه دولت و جامعه در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره). سیاست متعالی، 6(20)، 63-80.
رضایی، فاطمه و مرادی، مسعود (1394)، تحلیل تحول مفهوم ملت در دوره قاجار، مجله پژوهش های تاریخی ایران و اسلام، 19، 12.-102.
رضایی تبار، رضا؛ زارع، حمید و مقیمی، سید محمد (1390)، مدل تعاملی توانمندسازی از طریق مشارکت اجتماعی در کمیته امداد امام خمینی (رحمه الله علیه) با رویکرد مسجد محوری. دو فصلنامه علمی-پژوهشی مدیریت اسلامی، 20(2)، 147-173.
ساغری، سجاد و شاهمرادی، روح الله (1399)، مناسبات امام خامنه ای مدظله العالی. فصلنامه رویکردهای نوین پژوهشی در مدیریت و حسابداری، 5(2)، 248-261.
ساجدی، احمد (۱۳۹۵)، نهادهای انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی. مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادبیات پایداری.
سائلی کورده، مجید (۱۳۸۸)، فرهنگنامه نهادهای انقلاب اسلامی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۶، ص ۵۱.
عباسی شاهکوه، مهدی (1398)، تحلیل تناسبی روابط قدرت، دولت و جامعه در ایران پیشامدرن، فصلنامه پژوهش‌های دولتی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 5(18)، 129-97.
کچوئیان، حسین ( 1382)، فوکو و دیرینه‌شناسی دانش: روایت تاریخ علوم انسانی از نوزایی تا مابعدالتجدد، تهران، موسسه چاچ و انتشارات دانشگاه تهران.
محمودپناهی, سیدمحمدرضا (1402)، شاخص های مردم سالاری دینی برآمده از انقلاب 1357 در اندیشه استاد مطهری. فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی, 12(3).
میگدال، جوئل (۱۳۹۵)، حکومت در جامعه؛ چگونه حکومت‌ها و جوامع یکدیگر را دگرگون و شکل می‌دهند؟ ترجمه: محمدتقی دلفروز. تهران: نشر کویر، چاپ دوم.
معرفت، محمد هادی (۱۳۸۹)، امام علی (علیه السلام) و حقوق متقابل مردم و حکومت، کتاب نقد، شماره ۱۸.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد سیزدهم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد پانزدهم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد بیست و یکم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
هریس، کوان (۱۳۹۷)، انقلاب اجتماعی: سیاست و رفاه در حکومت ایران، ترجمه محمدرضا فدایی، تهران: انتشارات شیرازه ما، چاپ اول.
لامی.
موسوی خمینی، روح الله (1370)، صحیفه نور، جلد بیست و یکم، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
هریس، کوان (۱۳۹۷)، انقلاب اجتماعی: سیاست و رفاه در حکومت ایران، ترجمه محمدرضا فدایی، تهران: انتشارات شیرازه ما، چاپ اول.