تبیین رابطه مشروعیت حاکم برحوزه اختیارات ومسولیت های ولی امربا تاکید بر حکومت پیامبر(ص)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 گروه تاریخ دانشگده اندیشه ومعارف دانشگاه تهران

3 عضو هیات علمی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی

چکیده

اساسی ترین انتظار از حکومت معصوم، اجرای دقیق و کامل حکم الله در جامعه است. اما پیچیدگی های اداره جامعه در ساحت واقع، موجب شده که اجرای برخی از احکام شریعت حتی درحیات سیاسی پیامبر نیز میسر نباشد. مطابق این چالش، پیامبر درفرآیند اداره مطلوب جامعه از یک سو موظف بود جامعه را برمدار شریعت اداره کند و ازسویی دیگر، در برخی موارد، اداره مطلوب، مستلزم تعطیل موقت برخی از احکام شریعت می شد. این چالش با نگاه به ضرورت توجه پیامبر(ص) به شرایط اجتماعی و سیاسی و مسئولیت ایشان به عنوان ولیّ امر در صدور احکام موردی برای تدبیر امور حکومت، مردم و جامعه قابل حل است اما به نظر می رسد؛ چنین گستردگی در اختیارات حاکم تنها برای حاکمان مشروع قابل پذیرش است. البته مشروعیت در اندیشه شیعه دارای مختصات و ویژگی هایی است که آن را از سایر فرقه ها ونحله های اسلامی وغیر اسلامی متمایز می سازد. چه؛ قدرت حاکم مشروع در اندیشه شیعی متکی بر نص ومتصل به منبع لایزال الهی است. این پژوهش با واکاوی مستندات وشواهد تاریخی حکومت پیامبر، در صدد اثبات این نکته است که تصرفات گسترده پیامبر با اتکا به جایگاه ولیّ امر رخ می داد که البته این این اختیارات، تنها در فرض مشروعیت حاکم قابل تبیین خواهد بود

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the relationship between legitimacy governing the sphere of authority and responsibilities of the Guardian with emphasis on the rule of the Prophet (PBUH)

نویسندگان [English]

  • aliasgar shahsavan 1
  • Fahime Frhmand por 2
  • muhammad nasiri 3
1 University of Tehran
2 University of Tehran
3 University of Tehran
چکیده [English]

اساسی ترین انتظار از حکومت معصوم، اجرای دقیق و کامل حکم الله در جامعه است. اما پیچیدگی های اداره جامعه در ساحت واقع، موجب شده که اجرای برخی از احکام شریعت حتی درحیات سیاسی پیامبر نیز میسر نباشد. مطابق این چالش، پیامبر درفرآیند اداره مطلوب جامعه از یک سو موظف بود جامعه را برمدار شریعت اداره کند و ازسویی دیگر، در برخی موارد، اداره مطلوب، مستلزم تعطیل موقت برخی از احکام شریعت می شد. این چالش با نگاه به ضرورت توجه پیامبر(ص) به شرایط اجتماعی و سیاسی و مسئولیت ایشان به عنوان ولیّ امر در صدور احکام موردی برای تدبیر امور حکومت، مردم و جامعه قابل حل است اما به نظر می رسد؛ چنین گستردگی در اختیارات حاکم تنها برای حاکمان مشروع قابل پذیرش است. البته مشروعیت در اندیشه شیعه دارای مختصات و ویژگی هایی است که آن را از سایر فرقه ها ونحله های اسلامی وغیر اسلامی متمایز می سازد. چه؛ قدرت حاکم مشروع در اندیشه شیعی متکی بر نص ومتصل به منبع لایزال الهی است. این پژوهش با واکاوی مستندات وشواهد تاریخی حکومت پیامبر، در صدد اثبات این نکته است که تصرفات گسترده پیامبر با اتکا به جایگاه ولیّ امر رخ می داد که البته این این اختیارات، تنها در فرض مشروعیت حاکم قابل تبیین خواهد بود

کلیدواژه‌ها [English]

  • مشروعیت سیاسی
  • حاکمان مشروع
  • ولیّ امر
  • اختیارات حاکم
  1. ابن اعثم،احمد بن ابی اعثم،1414،الفتوح،بیروت،دارالاضواء
  2. ابن جوزی،ابو الفرج ،1992،المنتظم فی تاریخ الامم والملوک،بیروت،دار الکتب العلمیه
  3. ابن عساکر،علی بن الحسن،1415،تاریخ دمشق،بیروت،دار الفکر
  4. ابن کثیر،بی تا،البدایه والنهایه،بیروت،دار احیاء التراث العربی
  5. اصبهانی،ابو نعیم،1998 ،اخلاق النبی،بی جا،دار المسلم للنشر والتوزیع،
  6. اصبهانی،ابو نعیم،1412دلائل النبوه،بیروت،دارالنفائس
  7. ثقفی،ابراهیم،1395، الغارات،تهران، انجمن آثار ملی
  8. الجزیری،عبد الرحمن،2003 ،الفقه علی المذاهب الاربعه،بیروت،دار الکتب العلمیه
  9. حب الله،حیدر،2011،حجیه السنه فی فکر الاسلامی،بیروت،الانتشارات العربی
  10. حر عاملی،1412،هدایه الامه الی احکام الائمه، مشهد،مجمع البحوث الاسلامی
  11. حرعاملی،بی تا ،وسائل الشیعه الی تحیصل مسائل الشریعه،بیروت،دار احیاءالتراث العربی
  12. حلبی،ابوالفرج،1427،الیسره الحلبیه،بیروت،دار الکتب العلمیه
  13. حیمد الله،1377،الوثائق السیاسیه، تهران،نشر بنیاد
  14. خرگوشی،ابو سعید واعظ،1361، شرف المصطفی،تهران،نشر بابک
  15. ذهبی، شمس الدین، 1405،سیراعلام النبلاء،بی جا، موسسه الرساله
  16. ذهبی،شمس الدین محمد،2003،تاریخ الاسلام،بیروت،دار الغرب الاسلامی
  17. الزحیلی،وهب،بی تا،الفقه الاسلامی وادلته، دمشق،دارالفکر
  18. سید مرتضی،بی تا،الانتصار فی انفرادات الامامیه،قم،النشر الاسلامی
  19. شاطبی،ابراهیم،1417،الموافقات،بی جا،دارابن عفان
  20. شنقیطی،1415، محمد امین، اضواء البیان فی ایضاح القران بالقرآن،بیروت،دار الفکر
  21. صادقیان،حسن، تعامل آرمان گرایی وواقع گرایی در عصر حاکمیت معصومان،
  22. صالحی شامی،1993، سبل الهدی و الرشاد فی سیره خیر العباد،بیروت،دار الکتب العلمیه،
  23. صدر،محمد باقر،1387، اقتصادنا،قم،بوستان کتاب
  24. صدوق، محمد بن علی،1413،من لایحضره الفقیه،قم، انتشارات جامعه مدرسین
  25. طبرسی،1965، مشکاه الانوار فی غررالاخبار، نجف،المکتبه الحیدریه
  26. عاملی،جعفر،1385،الصحیح من السیره النبی الاعظم،قم،دار الحدیث
  27. عماره،محمد،1998،النص الاسلامی بین الاجتهاد والجمود والتاریخیه،بیروت،دار الفکر المعاصر
  28. الغصن،سلیمان بن صالح، 2016،اعادةقراء النص الشرعی،ریاض، دار کنوز اشلبیلیا،
  29. قاسم شعیب،2013،تحریر العقل الاسلامی،بیروت،المرکز الثقافی العربی
  30. طبری،محمد بن جریر،1967،تاریخ الرسل والملوک،بیروت، دار التراث
  31. ابن عبد البر،یوسف بن عبد البر، 1994،الدرر فی اختصار المغازی والسیر،قاهره، وزاره الاوقاف
  32. خطیب بغدادی،2002،تاریخ بغداد،بیروت،دارالغرب الاسلامی
  33. فرهمندپور،فهیمه شاهسون، علی اصغر،1398بررسی تاریخی جهادابتدایی در عصر پیامبر(ص)،پژوهش های تاریخ اسلام وایران دانشگاه الزهراء،ش41،ص91-116
  34. مفید، محمد بن محمد،1413،الفصول المختاره،قم،کنگره شیخ مفید
  35. سهیلی،عبد الرحمن،1992،الروض الانف،بیروت،دار احیاء التراث العربی
  36. النجار، محمد عبد القادر،2013،المساحه المفتوحه فی التشریع الاسلامی،بیروت، دار المحجه البیضاء
  37. ماوردی، علی بن محمد،1989،الاحکام السلطانیه والولایات الدینیه، کویت،جامعه الکویت
  38. ابن عربی،ابی بکر،بی تا، العواصم من القواصم،قاهره،مرکز السنة للبحث العلمی
  39. قاضی نعمان بن محمد،1385،دعائم الاسلام،قم،موسسه آل البیت
  40. قبانجی،حسن،1420، مسند الامام علی(ع)،قمفدار الاسوه
  41. کتانی، عبد الحی،بی تا، نظام الحکومه النبوی،بیروت ،دارالارقم
  42. کلینی،محمد،الکافی،1407،تهران،دار الکتب الاسلامیه
  43. کوفی محمد بن اشعث،بی تا، الجعفریات، تهران،مکتبه النینوی الحدیثه
  44. محقق حلی، جعفر،بی تا، معارج الاصول، قم،موسسه آل البیت
  45. مقریزی،تقی الدین،1418،المواعظ والاعتباربذکر الخطط والاثار،بیروت، دار الکتب العلمیه
  46. نوری، حسین بن محمد،1408،مستدرک الوسائل،بیروت،موسسه آل البیت
  47. واقدی،محمد بن عمر،1989، المغازی،بیروت،موسسه الاعلمی
  48. وردانی،صالح ،1997،دفاع عن الرسول ضد الفقهاء والمحدثین،بیروت،تریدنکو للطباعه
  49. یعقوبی،احمد بن ابی یعقوب،بی تا،تاریخ یعقوبی،بیروت،دار صادر