فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده علمای بزرگ شیعه سعی کرده‌اند جداگانه یا در لابه‌لای مباحث خود اشاراتی عمیق و یا کوتاه به نظریه ولایت فقیه داشته باشند. هر قدر به لحاظ زمانی به دوره معاصر نزدیک‌تر می‌شویم مباحث مربوط به این نظریه گسترده‌تر و عمیق‌تر می‌شود که سرآمد همه آنها نظریه ولایت مطلقه فقیه امام خمینی است. نوشتار حاضر بر آن است تا مراحل تولد، تکوین و تکمیل این نظریه سیاسی ناب را مورد بحث قرار دهد.

چکیده امام خمینی زیر بنای اساسی امنیت و ابعاد مادی و غیر مادی آن را در حوزه امنیت معنوی و ایمان الهی جستجو می‌کند و هدف حکومت را تأمین امنیت و آرامشی می‌داند که به دنبال آن، تعالی و سیر روحی و الی الله و هدایت به سوی خدا پیدا شود و زمینه‌های توجه به خدا و عبودیت الهی و سیر به سوی خدا محقق گردد. از این منظر، فقط حکومت عادله‌ای که دارای انگیزه‌های الهی، اخلاقی و مبتنی بر ارزش‌های معنوی انسانی باشد خواهد توانست امنیت را برقرار و جامعه را مهار و اصلاح کند. این همان حکومتی است که انبیا به دنبال آن بوده‌اند و چنین حکومتی جز با همراهی و مشارکت مردم و نقش تثبیتی آنان محقق نخواهد شد. بنابراین،اصلی‌ترین هدف تأسیس نظام سیاسی، تحقق جامعه‌ای توحیدی و بر پایه امنیت معنوی و ایمان به خالق متعال بوده و مشارکت و مطاوعت مردمی نیز مکمل و متمم و ابزار نیل به این هدف متعالی است. ضمن اینکه این مشارکت از جنس مسئولیت و تکلیف شرعی و همگانی است.

چکیده در این مقاله، پس از فهم جایگاه عناصر درون‌گفتمانی اندیشه حضرت امام، تلاش می‌شود تا عناصر درون‌گفتمانی هویت اسلامی ـ شیعی در متن فرایند انقلاب اسلامی درک شود و دریابیم که رهبر و معمار کبیر این انقلاب چگونه توانست با بهره‌گیری از نص شریعت اسلامی و وقایع مندرج در متن زندگی سیاسی ـ اجتماعی، نوعی تحرک و بسیج سیاسی را در راستای آرمان‌های هویتی خود ایجاد کند. در ادامه، برخی از این مفاهیم را که به عنوان مفاهیمی محوری و کانونی در تبیین گفتمان هویتی حضرت امام نقش داشته‌اند، مورد تأمل قرار می‌دهیم.

چکیده نویسنده در این مقاله به دنبال شناسایی تهدیدات امنیتی رژیم صهیونیستی در قبال ایران در حوزه‌های مختلف از دوره پهلوی تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران و واکنش‌های امام خمینی نسبت به آنها است. بدین منظور ضمن ارائه‌ تعریفی جامع از مفهوم امنیت و با تمرکز بر تعریف ارائه شده از سوی مکتب کپنهاگ، این تهدیدات را در چهار حوزه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و نظامی بررسی و با واکاوی سخنان امام خمینی، واکنش‌های ایشان را نسبت به هر حوزه بیان کرده است و در آخر نیز با توجه به این تهدیدات و واکنش‌ها به ارائه راهبردهایی در مقابله با رژیم صهیونیستی پرداخته است.

چکیده در جنگ نرم و فتنه، اعتقادات، باورها و ارزش‌های اساسی یک جامعه مورد هجوم قرار می‌گیرد. با تغییر باورهای اساسی جامعه، قالب‌های تفکر و اندیشه دگرگون شده و مدل‌های رفتاری جدیدی شکل می‌گیرد. مدل‌های رفتاری جدید به گونه‌ای است که به جای رفتارهای حمایتی از ساختار سیاسی، رفتارهای چالشی جایگزین شده و این رفتارها به سمت ساختارشکنی جهت می‌یابد. در این مقاله تلاش خواهد شد به کمک روش مقایسه‌ای به این سؤال پاسخ داده شود که نقاط اشتراک و افتراق میان جنگ نرم و فتنه کدامند؟ با بررسی بیشتر در زمینه موضوع مورد بحث می‌توان به این مهم دست یافت که جنگ نرم و فتنه در اهداف، عوامل زمینه‌ساز، روش‌ها و شیوه‌ها، ابزارها، مخاطبین و گروه‌های هدف و ... دارای نقاط اشتراک و در هویت و عامل خشونت دارای نقاط افتراق است.

چکیده انقلاب اسلامی ایران با هدف در هم شکستن دو الگوی حاکم کمونیزم  و لیبرالیزم و طرح‌ریزی تمدنی بر پایه فرهنگ ناب اسلامی شکل گرفت. بی‌شک جامعه‌ای می‌تواند با این اهداف و آرمان‌های بلند همراه باشد که اولاً به این آرمان‌ها اعتقاد داشته و ثانیاً از هزینه دادن در راه آنها دریغ نورزد. بر این اساس مفهوم «جامعه تراز انقلاب اسلامی» زاده می‌شود؛ جامعه‌ای که علاوه بر ویژگی‌های اعتقادی و ارزشی که می‌باید در هر جامعه اسلامی وجود داشته باشند به سبب انقلابی بودن، برخی ویژگی‌ها در آن جایگاه برجسته‌تر و پررنگ‌تری دارد. مسئله تحقیق حاضر شناسایی و ارائه مدون این ویژگی‌هاست که با توجه به اندیشه‌های امام راحل و مقام معظم رهبری عبارتند از: باور به همبستگی دین و سیاست، قناعت و ایثارگری، اعتماد به نفس ملی، امید به آینده، کارمحوری، قدرت تعقل.

چکیده سؤال اصلی مقاله این است که انقلاب اسلامی ایران با توجه به زمینه‌های تاریخی و اهداف مشترک با خیزش‌های اخیر در منطقه، تا چه حد می‌تواند خود را به عنوان الگوی ظرفیت‌ساز در کشورهای عربی مطرح کند؟در پاسخ می‌توان گفت که زمینه‌های تاریخی و اهداف مشترک انقلاب اسلامی ایران با انقلاب‌های اخیر در خاورمیانه که مبتنی بر گفتمان‌های دین‌محور، عدالت‌محور و سلطه‌ستیزانه می‌باشد، محورهایی است که انقلاب اسلامی ایران می‌تواند به واسطه آن موجب الگودهی به انقلاب‌های اخیر در خاورمیانه شود.

چکیده پدیده بیداری اسلامی با مفاهیم حاکم بر انقلاب اسلامی ایران ارتباط وثیقی دارد. به طوری که مفاهیمی نظیر استکبار‌ستیزی، عدالت‌خواهی، استقلال‌خواهی، مردم‌باوری، دموکراسی و آزادی‌خواهی با رویکردی اسلامی و در چارچوب انگاره انقلاب اسلامی، در مقیاسی قابل توجه، دارای قابلیت انطباق بر انگاره حاکم بر تحولات موسوم به بیداری اسلامی است. این حد از انطباق علاوه بر خصوصیات ماهوی انگاره انقلاب اسلامی، بیش از هر چیز ناشی از تعامل این ساختار معنایی، طی سه دهه گذشته، با جوامع اسلامی به حساب می‌آید.

چکیده رهبری در جامعه اسلامی وظیفه هدایت معنوی مردم و اداره کشور را بر عهده دارد و هدایت کننده نهادهای حکومتی در مسیر اجرای صحیح قوانین اسلامی است. به همین دلیل، رهبری در حکومت اسلامی برعهده «ولی فقیه»، یعنی کسی است که کارشناس و صاحب نظر در مورد مسائل اسلامی است. انقلاب اسلامی ایران در سه دهه گذشته رخدادهای مهمی را پشت سر گذاشته و از برهه‌های حساس و سرنوشت‌ساز با سربلندی عبورکرده است. بی‌تردید یکی از عوامل مهم و تعیین‌کننده در این مسیر، نقش رهبری در هدایت امور و تحقق اهداف نظام جمهوری اسلامی ایران بوده است. لذا در این مقاله به بررسی و تحلیل جایگاه رهبری امام خمینی و مقام معظم رهبری خواهیم پرداخت.

چکیده یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انقلاب اسلامی ایران که آن را از سایر انقلاب‌ها و جنبش‌های اجتماعی و حتی دینی متمایز می‌کند این است که این انقلاب زمینه عینیّت‌بخشی به ولایت مطلقه فقیه را براساس اندیشه سیاسی اسلامی ـ شیعی آماده کرده است. از طرف دیگر این قانون اساسی است که در جمهوری اسلامی ایران وظیفه تنظیم رفتار اجتماعی را به عهده دارد. در این بین، نظریات درباره کیفیت و چگونگی مناسبات ولایت فقیه و قانون اساسی و اینکه آیا اختیارات ولی فقیه محدود به حدی هست یا نه مختلف است. گروهی قائل به حصر این اختیارات در موارد شمرده شده در قانون اساسی هستند و مشروعیت اختیارات ولی فقیه را منوط به اذن قانون اساسی می‌دانند و گروهی دیگر بنا به دلایلی از جمله اعتقاد به اینکه ولایت فقیه منبع مشروعیت قانون اساسی است، آن را فوق قانون اساسی انگاشته‌اند. هر دو گروه دلایلی را بر مدعای خود اقامه کرده‌اند که در این نوشتار آنها را نقد و بررسی کرده و قول مختار را ارائه می‌کنیم.