فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده این نوشته در پی بررسی نسبت میان نهضت سال­های 1357-1356 ایران با آراء و مواضع جریان‌های سیاسی- فکری آن دوره هاست. بدین‌منظور، پس از طرح مسئله، ابتدا به وضعیت عمومی کشور در آن مقطع تاریخی اشاره شد. سپس آرا و مواضع مهم‌ترین جریان‌های سیاسی – فکری مطرح آن مقطع، مورد بررسی قرار گرفت. برخی از آن جریان‌ها، فاقد گفتمان فراساختاری بوده و فقط در چهارچوب سلطنت مشروطه می‌اندیشیدند و عمل می‌کردند (جبهۀ ملی، نهضت آزادی، کانون نویسندگان، مراجع تقلید). برخی دیگر معتقد به عبور از رژیم پهلوی بودند اما قادر به بسیج عمومی نبوده و مطالبه‌ی آنها نیز جمهوری اسلامی نبود (مجاهدین خلق، مارکسیسم). در این میان، امام خمینی (ره) هم به عبور از رژیم پهلوی و استقرار نظام اسلامی باور داشت و در این باره نظریه‌‌پردازی کرد، هم قادر به بسیج عمومی و همراه ‌ساختن دیگر جریان‌ها با گفتمان خود بود و در این زمینه اقدام عملی کرد. بنابراین، شکل‌گیری نهضت و مطالبات آن، بازتاب عملی اقبال ملت به آراء و مواضعی بود که ایشان از سال 1341 به بعد مطرح کرده بودند.