فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی

چکیده این پژوهش با هدف بررسی تأثیر عوامل اجتماعی بر آگاهی از حقوق شهروندی در شهر تهران انجام شده است. اهمیت این موضوع در پیوند میان متغیرهای اجتماعی (سرمایه اجتماعی، هویت اجتماعی، نگرش به جهانی‌شدن، جهت‌گیری دینی و حضور در عرصه عمومی) با ارتقای آگاهی حقوقی شهروندان نهفته است؛ امری که هم از منظر نظریه‌های جامعه‌شناسی شهری و کنش ارتباطی و هم بر اساس مبانی حقوق اساسی و منشور حقوق شهروندی در ایران قابل توجیه است. روش تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کمی و پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه شهروندان بالای ۱۸ سال ساکن مناطق ۲۲گانه تهران بوده که با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، ۳۸۴ نفر بر اساس فرمول کوکران انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته با ۸۰ گویه بوده که روایی آن از طریق تحلیل عاملی تأییدی و نظر خبرگان و پایایی آن با آلفای کرونباخ (87/0) تأیید شد. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) استفاده گردید. یافته‌ها نشان داد سرمایه اجتماعی (β=0.42)، هویت اجتماعی (β=0.31)، جهت‌گیری دینی (β=0.28) و نگرش به جهانی‌شدن (β=0.22) اثر مثبت و معناداری بر آگاهی از حقوق شهروندی دارند، در حالی که حضور در عرصه عمومی اثر معنادار کمتری نشان داد. این نتایج نشان می‌دهد که ارتقای سرمایه اجتماعی و تقویت هویت اجتماعی شهروندان نقش مهمی در افزایش آگاهی آنان از حقوق شهروندی دارد. نوآوری این تحقیق در تلفیق رویکردهای جامعه‌شناختی و حقوقی و ارائه یک مدل بومی برای تبیین عوامل اجتماعی مؤثر بر آگاهی از حقوق شهروندی در کلان‌شهر تهران است. از نظر کاربردی، یافته‌ها می‌تواند راهنمایی برای شهرداری تهران و سایر نهادهای اجتماعی و فرهنگی در طراحی سیاست‌های ارتقای حقوق شهروندی، ایجاد بسترهای مشارکت اجتماعی و آموزش‌های عمومی باشد.

چکیده سیاستگذاری در حوزه­های اجتماعی نمایانگر عقلانیت و تلاش برای هدایت و رهبری جامعه و سازمان­دهی اوضاع اجتماعی با مرجعیت بزرگ قدرت حاکم است. لذا یکی از حوزه­های مهم سیاستگذاری، تنوعات قومی است. در این راستا قومیت­ها یکی از حوزه­های مهم اثرپذیر از فرآیند جهانی­شدن است که جمهوری اسلامی ایران را با مسائل جدی و متعددی مواجه ساخته است. هدف نوشتار حاضر ارائه الزامات مطلوب در سیاستگذاری قومی با تاکید بر عصر جهانی­شدن است. در این راستا، پژوهش پیش­رو درصدد پاسخ به این پرسش است «الزامات سیاستگذاری قومی را در جمهوری اسلامی ایران باتوجه به عصر جهانی شدن کدامند؟» در پژوهش پیش­رو از روش توصیفی- تحلیلی بهره گرفته و شیوه گردآوری داده­ها به روش کتابخانه­ای بوده است. فرضیه پژوهش براین است که جمهوری اسلامی می­تواند با در پیش گرفتن الگوی تکثُّرگرای وحدت­گرا برپایه­ی ایرانیت- اسلامیت به عنوان مؤلّفه­ی اصلی توسـعه­ی همه جانبه و متوازن، به مثابه مدل مناسبی برای سیاست­های قومی در ایران توجه داشته باشد. نتایج به دست آمده حاکی از این است که عناصری همچون؛ به کارگیری نخبگان قومی در مشاغل و مناصب بومی، تثبیت الگوی شهروندی به عنوان مبنای سیاست، تکثرگرایی فرهنگی، راه­حل­های اقتصادی به عنوان الزامات سیاستگذاری قومی در ایران با توجه به مسئله جهانی شدن نام برد.