نقش بحران مشروعیت در سقوط رژیم پهلوی دوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جامعه شناسی انقلاب اسلامی-دانشگاه رازی

2 عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی- دانشگاه رازی

چکیده
 مطالعات متعددی در مورد بررسی عوامل موثر در سقوط حکومت پهلوی انجام شده است تا این رویداد را از زوایای مختلفی مورد تحلیل قرار دهند. هدف پژوهش حاضر این است که به طور خاص به ارزیابی تاثیر بحران مشروعیت بر سقوط رژیم پهلوی دوم از منظر "تئوری بحران" بپردازد. بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش این است که نقش بحران مشروعیت در سقوط رژیم پهلوی و پیروزی انقلاب چه بوده است. دستاوردها و یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که رژیم پهلوی تلاش می‌کرد تا با تمسک بر مبانی مشروعیت زایی مانند نظام پادشاهی سنتی ایران باستان، قانون اساسی، ارتش و توان نظامی، نمادهای مذهبی و ... حاکمیت خود را بر جامعه ایران، مشروع و قانونی جلوه دهد. در عین حال، ساختار استبدادی نظام پادشاهی رژیم پهلوی، مبارزه با فرهنگ ایرانی و سنت‌های اسلامی اصیل، دخالت قدرت‌های خارجی و عدم استقلال، تکیه بر زور و دستگاه‌های سرکوب، ایجاد محدودیت در مشارکت‌های سیاسی مردم، و رانتیر بودن حکومت، باعث گردید تا رژیم پهلوی با بحران مشروعیت مواجه شود. رژیم پهلوی نه تنها نتوانست بحران مشروعیت را با موفقیت حل کند، بلکه با عملکرد اشتباه خود باعث تشدید این بحران و افزایش فاصله بین حکومت ومردم شد و همین عامل، به زیر سئوال رفتن مشروعیت آن انجامید و نهایتاً زمینه را برای فروپاشی این رژیم فراهم نمود. روش پژوهش به صورت توصیفی ـ تحلیلی و از نوع پژوهش علی می‌باشد. روش جمع‌آوری داده‌ها در این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Role of the Legitimacy Crisis in the Fall of the Second Pahlavi Regime

نویسندگان English

omid shokraneh arzanaghi 1
Masoud AKHAVAN KAZEMI 2
1 Master of Sociology of the Islamic Revolution-Razi University
2 Department of Political Science- RAZI University
چکیده English

Numerous studies have been conducted to investigate the factors influencing the fall of the Pahlavi government in order to analyze this event from different angles. The present study has tried to specifically assess the impact of the legitimacy crisis on the fall of the second Pahlavi regime from the perspective of "crisis theory". Accordingly, the main question of the research is, what was the role of the legitimacy crisis in the fall of the Pahlavi regime and the victory of the revolution. The findings of the study indicate that the Pahlavi regime tried to legitimize its sovereignty over Iranian society by relying on the principles of legitimacy such as the traditional monarchy of ancient Iran, the constitution, the army and military power, religious symbols, etc. At the same time, the authoritarian structure of the Pahlavi regime, the struggle against Iranian culture and authentic Islamic traditions, the intervention of foreign powers and lack of independence, reliance on force and repressive apparatus, restrictions on political participation, and acting as a rentier state led the Pahlavi regime to face a crisis of legitimacy. Not only did the Pahlavi regime fail to successfully resolve the crisis of legitimacy, but its wrongdoing exacerbated the crisis and widened the gap between the government and the people, calling into question its legitimacy and ultimately paving the way for its collapse. The research method is descriptive-analytical and causal. The data collection method in this research is library and documentary.

کلیدواژه‌ها English

Crisis Theory
Lucien Pye
Development
Legitimacy
Pahlavi Government
ادیبی، حسین.1358. طبقه متوسط جدید در ایران. تهران: انتشارات جامعه.
استمپل، جان دی. 1395. درون انقلاب ایران. ترجمه منوچهر شجاعی. تهران: رسا.
اسکاچپول، تدا. 1382. «دولت رانتیر و اسلام شیعی در انقلاب ایران».ترجمه محمد تقی دلفروز فصلنامه مطالعات راهبردی 6(19): صص119-141.
افضلی، رسول. 1388. دو نظام سیاسی ـ جغرافیایی در ایران (دولت مدرن ـ دولت اسلامی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
امام‌جمعه‌زاده، سید‌جواد و سید‌داود معصومی. 1389. «رانتیریسم و تأثیر آن بر رابطة دولت و احزاب در ایران (1330-1357)». جستارهای سیاسی معاصر 1(1):صص 33-49.
امیرزاده، محمدرضا و مجید بهستانی.1393. «بررسی سیاست هویت در دوره معاصر ایران». مجلس و راهبرد21(77): صص71-106.
آبادیان، حسین .1383. دو دهه واپسین حکومت پهلوی. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
آبراهامیان، یرواند.1982. ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل محمدی و ابراهیم فتاحی.1377.تهران:نشر نی.
آشوری، داریوش .1344. دانشنامه سیاسی (فرهنگ اصطلاحات و مکتب های سیاسی)، تهران: مروارید.
آلموند، گابریل ابراهام. 1376. چارچوبی نظری برای بررسی سیاست تطبیقی. ترجمه علیرضا طیب. تهران: مرکز آموزش و مدیریت دولتی.
بشیریه، حسین. 1384. موانع توسعه سیاسی در ایران. تهران: گام نو.
بیتهام، دیوید و بویل کوین.1388. دموکراسى چیست؟. ترجمه شهرام نقش تبریزى. تهران: ققنوس.
پای، لوسین و دیگران.1380. بحران ها و توالی ها در توسعه سیاسی. ترجمه غلامرضا خواجه سروی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حاجی یوسفی، امیر محمد. 1388. دولت، نفت و توسعه اقتصادی در ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حاجی‏ یوسفی، امیرمحمد. 1377. «دولت و توسعه اقتصادی در ایران». فصلنامه مطالعات راهبردی 1(1):صص179-206.
حسینی زاده، سید محمد علی. 1389. اسلام سیاسی در ایران. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
حسینی، مریم السادات. 1387. «ایران معاصر: تکیه بر تانک ها (مروری بر ساختار ارتش شاهنشاهی و علل ناتوانی آن در مقابل انقلاب اسلامی)». ماهنامه زمانه 77:صص62-68.
حسینیان، روح اله. 1383. چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران 1343-1356.تهران:مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
خمینی، روح اله. 1369.صحیفه نور(ج3).تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
درودی، ریحانه. 1394. دربار به روایت دربار: فساد سیاسی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دلدم، اسکندر.1372. زندگی و خاطرات امیرعباس هویدا. تهران: نشر گلفام.
دهشیار، حسین. 1386. تحولات سیاسی و اجتماعی ایران سال های 1342 تا 1357. در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران(1320-1357) تالیف مجتبی مقصودی. تهران: روزنه.
رحمت الهى، حسین و سید شهاب الدین موسوى زاده. 1390. «نقش طبقه متوسط جدید در مطالبات مردم سالارانه دوره پهلوى». مجله جامعه شناسی ایران 12(4):صص 3-36.
رفیع پور، فرامرز. 1377. توسعه و تضاد، کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. تهران:شرکت سهامی انتشارات.
زارع، عباس. 1379. «بحران مشروعیت در پیدایش نهضت مشروطه و انقلاب اسلامى ایران». علوم سیاسی 3(12):صص 161-188.
زاهد زاهدانی، سید سعید. 1380. بهاییت در ایران.  تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
عباس زاده مرزبالی، مجید. 1394. «ساختار حکومت شخصی و نقش آن در بحران مشروعیت رژیم پهلوی دوم». فصلنامه مطالعات تاریخی شماره 47 و 48 :صص79-108.
عباس زاده مرزبالی، مجید. 1397. «ساختار حکومت استبدادی و نقش آن در رواج توهم توطئه در عصر پهلوی دوم». فصلنامه سیاست5(18):صص71-90.
عظیمی دولت آبادی، امید. 1379. انقلابی پر جاذبه. تهران: موسسه انتشارات امیر کبیر.
عیوضی، محمد رحیم.1382. تئوری های ساخت قدرت و رژیم پهلوی دوم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فاضلی، ع. 1378. «مشارکت سیاسی در ایران؛ جنبه های نظری و پیشینه در ایران» از کتاب تحزب در ایران. تهران: انتشارات همشهری.
فلاحی، مجید. 1389. «بررسی بحران های پنج گانه توسعه سیاسی در رابطه با جمهوری اسلامی ایران». استاد راهنما: مسعود اخوان کاظمی. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه رازی.
قاسمی، حاکم. 1387.« عوامل ساختاری ناکارآمدی ارتش شاهنشاهی در جلوگیری از سقوط نظام سلطنتی».پژوهشنامه علوم سیاسی 3(4):صص239-288.
قوام، عبدالعلی. 1371. توسعه سیاسی و تحول اداری. تهران:نشر قومس.
گواهی، عبدالرحیم.1398. «وابستگی پهلوی به قدرتهای خارجی». موسسه مطالعات و پژوهش های معاصر. دسترسی در 2/11/1398. https://psri.ir/?id=f2sddjhk.
لطفیان، سعیده. 1380. ارتش و انقلاب اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
محمد صالحی، علی. 1375. «بررسی مسئله مشروعیت در حکومت پهلوی دوم (1320-57)». استاد راهنما: کاووس سید امامی. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه امام صادق.
مرکز نشر اسناد لانه جاسوسی.1367. مجموعه اسناد لانه جاسوسی در ایران، از ظهور تا سقوط. تهران: مرکز نشر اسناد لانه جاسوسی.
معدل، منصور.1382. طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب. ترجمه محمد سالار کسرائی. تهران: مرکز باز شناسی اسلام و ایران.
ملکان، مجید. 1376.« فرهنگ سیاسی نخبگان حاکم و کثرت گرایی (پلورالیسم) سیاسی درایران (1332-1357). استاد راهنما: کاووس سید امامی. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
منظورالاجداد، محمد حسین. 1379.مرجعیت در عرصه اجتماع و سیاست. تهران: شیرازه.
وکیلی، محمد علی.1381. بحران اقتصادی و مشروعیت سیاسی. نشریه صدای عدالت،20/9/1381.
هلیدی، فرد. 1358. دیکتاتوری و توسعه سرمایه داری در ایران. ترجمه فضل اله نیک آیین. تهران:انتشارات امیر کبیر.
همایون کاتوزیان، محمد علی. 1382. اقتصاد سیاسی ایران. ترجمه محمد رضا نفیسی و کامبیز عزیزی. تهران:نشر مرکز.
Mahdavy, Hussein (1970), “The Pattern and Problems of Economic Development in Rentier State: The Case of Iran”, in M.A Cook, Studies in Economic History of  The Middle East, London: Oxford University Prees.