مقایسه دیدگاه های بنی صدر و شهید رجایی در سیاست خارجی بر اساس نظریه نقش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم سیاسی دانشگاه یاسوج

چکیده
یکی از دوره هایی که در سیاست خارجی ایران کمتر مورد توجه قرارگرفته است دوره ریاست جمهوری بنی صدر و نخست وزیری محمد علی رجایی است. هدف پژوهش حاضر بررسی این دوران است. سوال اصلی پژوهش این است که ابوالحسن بنی صدر و محمد علی رجایی چه نقشی برای سیاست خارجی ایران در نظام بین الملل متصور بودند؟ و نوع تفسیر از این نقش‌ها چگونه به اختلاف‌نظر بین آنها در سیاست خارجی ایران انجامید؟ فرضیه پژوهش دو نوع تفسیر «انقلابی و ارزشی» و «لیبرال و محافظه کارانه» این دو مقام اجرایی کشور از نقش‌های سیاست خارجی ایران را زمینه ساز اختلاف آنها و در نهایت کوتاه بودن عمر دولت بنی صدر می داند. برای پاسخ به سوال اصلی از روش اسنادی و نظریه نقش مورد اشاره کی. جی هالستی استفاده گردید. بازه زمانی پژوهش از 18 مرداد 1359 تا 31 خرداد 1360 را شامل می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد درحالی که جمهوری اسلامی ایران طبق گفته هالستی همزمان چندین نقش را در جهان برعهده گرفته بود رئیس جمهور در نقش هایی همچون مبارزه با امپریالیسم و استکبار، نقش مدافع اسلام، نقش دولت رهایی بخش، نقش دولت سرمشق و الگو دارای اختلاف نظرهای جدی با نخست وزیر بود. حاصل این تعارض نوعی عدم انسجام در سیاست خارجی ایران گردید که نبود وزیر امورخارجه نیز آن را تشدید کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Comparison of Bani Sadr and Rajaie's Views on Foreign Policy Based on Role Theory

نویسنده English

ali bagheri dolatabadi
member of political science department, yasouj university
چکیده English

One of the periods that has received little attention in Iranian foreign policy is the presidency of Bani Sadr and Prime Minister Mohammad Ali Rajaie. The purpose of this study is to investigate this period. The main question is, what role did Abolhassan Bani Sadr and Mohammad Ali Rajaie imagine for Iranian foreign policy in the International System? And how did the interpretation of these roles lead to disagreements between them in Iranian foreign policy? Research Hypothesis refer to Rajai's 'Revolutionary and Value' Interpretation and Bani Sadr's 'Liberal and Conservative' Interpretation from Iranian Foreign Policy Roles as the cause of their disagreement and ultimately the short life of the Bani Sadr administration. The documentary method was used to answer the main question. Research data was often extracted and analyzed from newspapers and memoirs. The research period is from 9 August 1980 to 21 June 1981. Research findings show that while the Islamic Republic of Iran had assumed several roles in the world at the same time, according to Holsti, the President had serious disagreements with the prime minister in playing roles of the fight against imperialism and oppression, the role of the defender of Islam, the role of the liberating state, the role of model State. The result was a kind of inconsistency in Iran's foreign policy that the absence of the Foreign Minister also exacerbated it.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Islamic Revolution
Bani Sadr
Foreign Policy
علی بابایی، د (1384). در بیست و پنج سال چه بر سر ایران آمد؟ (از بازرگان تا خاتمی). جلد 5. تهران: امید فردا. (به فارسی)
باقری دولت آبادی، ع. مردانلو، ع. (1394) ". عوامل موثر در دستیابی به توافقات هسته ای در دولت یازدهم." ایران پژوهی نامه سیاست بین الملل، 3 (2): 48-28. (به فارسی)
بختیاری دانشور د.(۱۳۸۵). من محمدعلی رجایی. تهران: شاهد. (به فارسی)
روزنامه بامداد (1359/3/1). (به فارسی)
بنی صدر، ع (۱۳۵۸). توازن. بدون مکان: بدون ناشر. (به فارسی)
بنی صدر، ع (بدون تاریخ). اصول، مبانی و موازین دولت اسلامی. تهران: بدون ناشر. (به فارسی)
بنی صدر، ف. (بدون تاریخ). نامه های آقای بنی صدر به آقای خمینی و دیگران. بدون مکان: بدون ناشر. (به فارسی)
مرکز اسناد فرهنگی انقلاب اسلامی. (1982). فرزند ملت در آینه انقلاب اسلامی. جلد.2. تهران: وزارت ارشاد اسلامی. (به فارسی)
چافتز، جی. اچ آبرامسون و اس. گریلوت. (1996). «نظریه نقش و سیاست خارجی: تبعیت بلاروس و اوکراین با رژیم عدم اشاعه هسته ای»، روانشناسی سیاسی، 17(4)، صص 727-57
دهقانی فیروزآبادی، س، ج. (1391). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: سمت. (به فارسی)
ابتکار، م.(1387). شغل: اولین روایت مکتوب از داخل سفارت آمریکا در تهران. ترجمه فریبا ابته شیرازی. ویرایش دوم. تهران: اطلاعات. (به فارسی)
هیئت تحریریه واحد فرهنگی بنیاد شهید. (1983). شهید رجایی، نماد صبر و مقاومت. تهران: بنیاد شهید انقلاب اسلامی. (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1358/12/8). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1358/7/11). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1358/7/13). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1359/11/6). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1359/8/2). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1360/8/11). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1360/8/29). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1360/8/3). (به فارسی)
روزنامه اطلاعات، (1396/10/26). (به فارسی)
گزیده ای از سخنرانی شهید رجایی در سازمان ملل متحد، 1357/10/27، «شورای امنیت با پذیرش حق وتو قادر به خدمت به مستضعفان جهان نیست»، خبرگزاری فارس، 1391/9/25، قابل دسترسی در: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910704001157(فارسی)
فکوری، ع. (1381). چراغ های صبح (زندگی نامه شهید محمدعلی رجایی). تهران: سوره مهر. (به فارسی)
گزارش کامل مذاکرات مجلس (1980/9/10). موجود در: http://www.rouzshomar.ir.
هارنیش، اس (2011). مفهوم سازی در میدان مین: نظریه نقش و یادگیری سیاست خارجی. مقاله ارائه شده در کارگاه ISA یکپارچه سازی تحلیل سیاست خارجی و روابط بین الملل از طریق نظریه نقش، فوریه، نیواورلئان.
هولستی، ک. (1994). مبانی تحلیل سیاست بین المللی. ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم ساری، تهران: وزارت امور خارجه. (به فارسی)
Holsti، K. J. (1970). "مفاهیم نقش ملی در مطالعه سیاست خارجی". فصلنامه مطالعات بین الملل، 14(3): 233-309.
روزنامه جمهوری اسلامی، (1359/2/5). (به فارسی)
روزنامه انقلاب اسلامی (1358/11/5). (به فارسی)
روزنامه انقلاب اسلامی (1360/1/25). (به فارسی)
روزنامه انقلاب اسلامی (1360/1/6). (به فارسی)
روزنامه انقلاب اسلامی (1360/2/5). (به فارسی)
روزنامه انقلاب اسلامی، (29/2/1380). (به فارسی)
جعفرزاده بهابادی، ح.، خلیلی، م. (1392). نقش‌های ملی و ظهور قدرت نرم، تحلیل کمی سخنان / نوشته‌های مقام معظم رهبری (1388-1368)، دوسالانه مطالعات قدرت نرم، 3(9): 9-40. (به فارسی)
روزنامه کیهان (1358/11/2). (به فارسی)
روزنامه کیهان (1360/1/6). (به فارسی)
روزنامه کیهان (1360/7/6). (به فارسی)
خادم، ح (1377). الماس سوخته (بر اساس زندگی شهید رجایی). تهران: سازمان اسناد فرهنگی انقلاب. (به فارسی)
خلیلی، م.، دانشور، ف.، شفیع زاده، س. (1394). "دکترین نیکسون و سیاست نفتی ایران در دهه 1970" (مطالعه تطبیقی ​​بر اساس نظریه جیمز ان. روزنو)، "نامه پژوهشی ایران سیاست بین الملل، 2(1): 44-69. (به فارسی)
خدایاری، ن (1380). سوخته وصل، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. (به فارسی)
کولایی، گ.، صفرپور، م. (1388). «زمینه های سقوط رئیس جمهور اول (ابوالحسن بنی صدر)»، مجله سیاست، 9(1): 241-260. (به فارسی)
مقتدر، ح (1359). بحث در مورد سیاست بین الملل و سیاست خارجی. تهران: انتشارات دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی. (به فارسی)
بدون نویسنده (بدون تاریخ). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات فراهانی.
رائه گلوجه، س (1387). زندگینامه سیاسی شهید رجایی. ویرایش دوم. Te