مفهوم عدالت در اندیشه ایرانشهری و اندیشه اسلامی با تکیه بر آموزه‌های نهج‌البلاغه؛ الگوسازی انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایران

2 پژوهشگر پسادکتری اندیشه های سیاسی(غرب، اسلام و ایران) ، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایران

چکیده
عدالت بخش قابل توجهی از مباحث اندیشه اسلامی را به خود اختصاص داده و مکاتب فکری و شخصیت‌های مختلفی بدان پرداخته‌اند و ابعاد آن را مورد توجه قرار داده‌اند(بیان مسئله). شناخت جایگاه عدالت در حوزه‌های سیاسی و اجتماعی بدین جهت است که اجرا و استقرار آن در جامعه، ضامن تحقق افراد به سوی سعادت حقیقی و دستیابی به جامعه‌ای سالم است(هدف). از این‌رو، نوشتار حاضر در پی یافتن پاسخی به این پرسش اساسی است که با توجه به محوریت مفهوم عدل در جهان‌شناسی ایرانشهری و اندیشه اسلامی، نسبت این دو را بویژه با تکیه بر آراء و اندیشه‌های علی‌بن ابیطالب(ع) در نهج‌البلاغه چه صورت‌بندی مفهومی و نظری می‌توان کرد و ابعاد آن را مورد تحلیل قرار داد؟(سؤال اصلی). لذا به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای(روش تحقیق) و بهره‌گیری از الگوی هرمنوتیک پنهان‌نگاری متن‌گرا لئو اشتراوس(روش‌شناسی)، در نهایت چنین نتیجه‌گیری شد: مفهوم داد در اندیشه ایرانشهری در ارتباط منطقی با مفاهیمی چون اشه، فره شاهی، خویشکاری و ... قرار دارد و منظور از آن، قرار گرفتن در مسیر اشه[نظم حاکم بر هستی و قانون کیهانی] است. عدل در نهج‌البلاغه با استناد به منابع اصیل اسلامی با واژه قسط در قرآن قرابت نزدیکی دارد. داد در عرصه اجتماعی به شکل امنیت و صیانت از نظم کیهانی و تعادل هستی توسط شهریار صاحب فره ایزدی معنا می‌شود. اما عدالت بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه دارای اصالت و ارزش ذاتی بوده و به سیاست عمومی تعبیر می‌شود که می‌توان از آن عدالت اجتماعی را نیز استنباط کرد(یافته‌ها).

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

investigation into the concept of justice in the school of thought of ancient Iran and the Islamic thought based on teachings of Nahj al-Balagha; Modeling the Islamic revolution

نویسندگان English

Morteza Alavian 1
Ahmad Jahani Nasab 2
1 Associate Professor, Political Science Department, Mazandaran University, Babolsar
2 Postdoctoral Researcher of Political Thoughts (West, Islam and Iran), Mazandaran University, Babolsar
چکیده English

Justice has been a significant part of topics of Islamic thought and different schools of thought and various figures have addressed it from different perspectives ( statement of the problem). Understanding the status of justice in social and political arenas is significant, since its implementation and establishment in society guarantees the realization of people’s true happiness and achievement of a good and optimal society (purpose of the study). Thus, the study aims to find an answer to a basic question: regarding the centrality of the concept of justice in ancient Iran’s school of thought and Islamic thought, how can its relation be theoretically and conceptually formulated- especially, based on Imam Ali’s thoughts recorded in His book, Nahj al-Balagha - and how can it be analyzed from different aspects? (Research question). The descriptive- analytical method and library resources, as well as, the hermeneutic model of Leo Strauss’s text- oriented cryptography were used (methodology). The findings indicate that the concept of justice in ancient Iran’s school of thought is logically related to concepts such as truth Asa, king’s grandeur Xvarnah, and functionality svadharma . In fact, it means being aligned with truth (اشه)– the order of existence and cosmic law. In Nahj al-Balagha, with reference to authentic Islamic resources, justice is closely related to the word Qast in the Quran. From the social perspective, a grandiose king defines justice as security as well as protection of cosmic order and equilibrium of existence. However, based on Nahj al-Balagha teachings, justice has intrinsic value, and is defined as the public policy, which can be inferred as social justice as well (findings of the study).

کلیدواژه‌ها English

Ancient Iran
Nahj al-Balagha
Social justice
Asa
Islamic revolution
قرآن کریم
 نهج‌البلاغه
ااوستا: کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی. (1388). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، تهران: مروارید.
بلاذری، ابوالحسن احمد بن یحیی. (1408ق). انساب‌الاشراف، حققه و قدم له سهیل زکار، بیروت: دارالفکر.
پولادی، کمال. (1397). در سودای نظام داد: جهان‌شناسی ایرانی و اندیشه سیاسی، تهران: نشر مرکز.
پولادی، کمال. (1396). تاریخ اندیشه سیاسی در غرب: قرن بیستم، تهران: مرکز.
جوادی آملی، عبدالله. (1378). ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت، قم: اسراء.
حقیقت، سیدصادق. (1394). روش‌شناسی علوم سیاسی، قم: دانشگاه مفید.
خرمشاد، محمدباقر؛ روح‌الله، اسلامی. (1392). « فراز و فرود حکومت‌مندی در عصر ساسانیان(نامه تنسر و اردشیر بابکان) »، جستارهای سیاسی معاصر،4(8)، صص 1-26، DOI:<10.22081/PSQ.2019.67400>.
دلشادی تهرانی، مصطفی. (1397). حکمرانی حکیمانه: حکومت امام علی(ع)، حکومت موفق تاریخ، تهران: دریا.
راغب الاصفهانی. (1416ق). المفردات فی غریب‌القرآن، دمشق: الدارالشامیه.
رجایی، فرهنگ. (1372). تحول اندیشه سیاسی در شرق باستان، تهران: قومس.
رضوانی، محسن. (1393). فلسفه سیاسی اسلامی در غرب، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
سیدباقری، سیدکاظم؛ محمود مختاربند. (1398). « پیوستگی عدالت و اعتدال در اخلاق سیاسی اسلامی با تأکید بر سیره علوی »، فصلنامه علوم سیاسی، دوره 22، شماره 85،صص 25-46، DOI:<.10.22081/PSQ.2019.67400>
طباطبایی، محمدحسین. (1362). تفسیر المیزان، سیدمحمدباقر موسوی همدانی، ج1 و 24، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، سیدجواد. (1399). خواجه نظام‌الملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران، تهران: مینوی خرد.
فیرحی، داود. (1388). نظام سیاسی و دولت در اسلام، تهران: سمت.
کیخا، نجمه. (1389). عدالت اجتماعی، تهران: کانون اندیشه جوان.
مجتبایی، فتح‌الله. (1399). شهر زیبای افلاطون و شاه آرمانی در ایران باستان، تهران: هرمس.
مطهری، مرتضی. (1355). عدل الهی، تهران: انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1379). سیری در نهج‌البلاغه، تهران: صدرا.
هنینگ، والتر برونو. (1390). زرتشت،؛ سیاستمدار یا جادوگر، ترجمه کامران فانی، تهران: معین.
Izutsu, Toshihiko(2002). Ethiqo- Religious Concepts in the Quran, Montreal :McGill-Queens University Press.
Khadduri, Majid(1984). The Islamic Conception of Justice, The Johns Hopkins University Press.
Lakhani, Ali(2006). The Metaphysics of Human Governance: Imam Ali, Truth and Justice, World Wisdom, pp.3-61.
Lessing, Gotthold Ephraim(2005). Philosophical and Theological Writings, London :Cambridge University Press.
Nasr, Seyyed Hossien(1972). Ideeals and Realitied of Islam, Boston: Beacon Press.
Strauss,Leo(1995). Philosophy and Law:contributions to the Understanding of Maimonides and His Predecessors, translated with an Introduction by Eve Adler, Albany: State University of New York press.
Strauss,Leo (2012). Leo Strauss On Moses Mendelsshon, Chicago: University Of Chicago Press.
Strauss,Leo (1980). Persecution and the Art of Writing, USA: UCP.
Shah-kazemi, Reza(2006). a sacred conceotion of Justice: Imam Alis lerrer to Malik Al-Ashter in: sacerd foundation of Justice in Islam, Bloomington: Indiana University.
Yamani, Ahmad Zaki(2002). Social Justice in Islam, Islamic Studies, Vol.41, No.1(Spring), pp. 5-34.
Zaho, ke(2024). Leo Strauss’s Reading of Spinoza and the Art of “be Alert to the Art of Writing”, Athens Journal of Philosophy,Vol.X, No.Y,pp.1-14, doi.org/10.30958/ajphil.X-Y-Z.
Zaehner, Robert. Charles(1956). The Teeching of th Magi, London: Allen and Unwin.