واکاوی نقش کمیته زرگنده در تغییرات نظام سیاسی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، تمدن و انقلاب اسلامی دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و دکترای مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
طی دو سدۀ اخیر، ایران،با وجود منابع غنی،در مسیر شرق آسیا و آب های آزاد جنوب و افریقا بودن،طمع ابر قدرت ها را به خود جلب نموده بود و قرارداد 1919 وثوق‌الدوله که تامین‌کننده منافع حداکثری دولت استعماری انگلیس و بریتانیا بود و در پی انقلاب اکتبر 1917م روسیه و تقلیل دخالت‌های تزار در ایران به وجود آمد،یکی از راه های مستعمره شدن آن محسوب می شد که نفوذ روحانیت آگاه و در کنار توده های مردم و خیرخواه واقعی ملت، مانند شهید آیت الله مدرس و اقدامات روشنگرانۀ وی باعث ابطال این قراداد خفت بار و شوم گردید.اما استعمار پیر انگلیس،خشمگینانه،اقدام استعماری و پردۀ دوم نقشۀ خودش را با کمک عوامل غربگرا و فراماسون در ایران،پیاده نموده و کودتای ۱۲۹۹ش، جایگزین قرارداد 1919م نمود. مقدمات چنین نقشه ای با کمیته‌ای سرّی تحت عنوان کمیته آهن یا کمیته زرگنده،صورت پذیرفت.نظر به این واکاوی فعالیت های اعضای کمیتۀ ،
اطلاعات تاریخی مهمی در به خدمت گرفتن نخبگان برای اجرای مقاصد از پیش برنامه‌ریزی شده بیگانگان در ایران به ما می‌دهد،نشان دهندۀ این معناست که اعضای آن، نقش اساسی در تحولات سیاسی زمان خود در نظام سیاسی ایران ایفاء نموده اند؛علاوه بر این که منشاء و برنامه های آن تماما و از نظرتشکیلات به انگلستان می‌رسیده است. در واقع این کمیته، پیاده‌کننده بخش ایرانی پازل سیاست‌های انگلستان در انتقال قدرت بوده است.بنابراین مقالۀ حاضر در صدد بررسی و به دست آوردن نقش این کمیته در تحولات سیاسی آن روز و به دست آوردن شیوۀ انتقال قدرت از قاجار به پهلوی در این دوره، می باشد،مطلبی که به نحو جدی، کمتر به آن پرداخته شده است و به نظر می رسد،این نقش،بسیار تعیین کننده و گره از برخی واقعیت های سیاسی و پشت پردۀ انتقال قدرت از قاجار به پهلوی،باز کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the role of the Zargandeh Committee in the changes of Iran's political system

نویسندگان English

b gh 1
Rohollah Jalalials 2
1 Associate Professor, Department of History, Civilization and Islamic Revolution, Faculty of Education and Islamic Thought, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Graduate of Qom Seminary and PhD in Islamic Revolution Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

During the last two centuries, Iran, despite its rich resources, being on the way to East Asia and the open waters of South and Africa, had attracted the greed of the superpowers, and the 1919 Wastouq-ud-Dawlah agreement, which provided the maximum interests of the British and British colonial governments and After the Russian Revolution of October 1917 and the reduction of the tsar's interference in Iran, it was considered one of the ways of its colonization, which was the influence of the knowledgeable clergy, along with the masses of people and true benefactorsThe nation, like Martyr Ayatollah Modares and his enlightened actions, caused the annulment of this humiliating and ominous agreement. However, the colonialism of the old British, angrily, carried out the colonial action and the second act of its plan with the help of Westernist and Freemason agents in Iran and its 1999 coup. replaced the 1919 contract. The preparations for such a plan were made with a secret committee called the Iron Committee or the Zargandeh Committee. According to this analysis of the activities of the committee members,It gives us important historical information on the recruitment of elites to carry out the pre-planned purposes of foreigners in Iran, indicating that its members have played an essential role in the political developments of their time in the Iranian political system; in addition to the fact that the origin And its programs have reached England completely and in terms of organizations. In fact, this committee has been the implementer of the Iranian part of the puzzle of British policies in the transfer of power.

کلیدواژه‌ها English

Iron Committee
Zargandeh Committee
1919 contract
Pahlavi I
Seyyedzia Tabatabai
ابن­حنبل، احمد،( 241ق)، المسند، دارصادر، بیروت، هشت­جلدی، بی­تا.
نیسابوری، مسلم­بن­حجّاج، ( 261)، صحیح مسلم، دارالفکر، بیروت، بی­تا.
کوفی، محمدبن سلیمان، (300)، مناقب امیرالمؤمنین(ع)، مجمع­الثقافه­الاسلامیه، قم، چ اول،( 1412).
بیهقی، احمدبن­الحسین، ( 458)، دارالفکر، بیروت، بی­تا.
نووی دمشقی، ابوزکریا، (676) ریاض­الصالحین، دارالفکر، بیروت، چ دوم،( 1411).
زرندی حنفی، محمدبن­یوسف،( 750)، مکتبه امیرالمؤمنین(ع)، نجف، چاپ اول،( 1401).
سیوطی، جلال­الدین، ( 910)، الجامع­الصغیر، دارافکر، بیروت، چ اول،( 1401).
این­جوزی حنبلی، عبدالرحمن،( 597)، دارالامام نووی، اردن، چ دوم،( 1413).
معین،محمد(1386)،فرهنگ معین،نشر زرین،تهران.
مایکل راش(1388)، جامعه و سیاست، ترجمۀ منوچهر صبوری،نشر سمت،تهران.
محمود سریع القلم ، عقلانیت و آینده توسعه یافتگی ایران، تهران؛نشر فرزان روز
ازغندی ،علیرضا (1385)، درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی ایران ،نشر قومس تهران.
مجد،محمدقلی(2003م)،قحطی بزرگ و نسل‌کشی در ایران، لنهم،ام دی: نشر دانشگاهی آمریکا
مجد، محمدقلی( 1390)،انگلیس و اشغال ایران در جنگ جهانی اول،ترجمه مصطفی امیری، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی،چ اول.
میروشنیکف، لی ایوانویچ(1375)، معاصر، ایران در جنگ جهانی اول، ترجمه ع دخانیاتی، تهران.
ژان پیر کاردو، برنارد اورکارد(1377)، معاصر، ایران در قرن بیستم، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران.
معتضد ،خسرو(1378) ، تنش بزرگ روابط خارجی ایران در زمان رضاخان،نشر البرز.
آیرونساید(1373)، خاطرات سری آیرونساید، تهران، انتشارات رسا، چاپ اول.
فردوست،حسین(1370)، ظهور و سقوط پهلوی،نشر اطلاعات،تهران.
غنی ،سیروس(‌ 1401)، ایران برآمدن رضا شاه و بر افتادن قاجار،ترجمه حسن کامشاد،نشر نیلوفر،تهران.
دولت آبادی ،یحیی (1361)، حیات یحیی، تهران، انتشارات فردوسی.
بهار ،محمدتقی(1378)، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، نشر زوار.
کیانوری، نورالدین (1382)، خاطرات نورالدین کیانوری، تهران، نشر مؤسسۀ اطلاعات
مکی، حسین(1361)، تاریخ بیست ساله ایران ،تهران،کاویان.
صلح‌میرزایی، خدیجه(1382)، اسنادی از روابط ایران و ترکیه،سازمان کتابخانۀ ملی ایران.
عاقلی، باقر(1399)، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران،نشر نامک.
روحانی ،منصور(1396)، رجال عصر پهلوی، به روایت اسناد ساواک،مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، رجال عصر پهلوی، سید ضیاء‌الدین طباطبایی.
هدایت، مهدی قلی خان(۱۳۲۶)، خاطرات و خطرات، ص۵۱۶، تهران، رنگین.
قدر ولایت(1373) ،موسسۀ تحقیقاتی،کشف حجاب،تهران.
تبریزی شیرازی ،محمدرضا( 1383)، زندگانی سیاسی اجتماعی سید ضیاءالدین طباطبایی،نشر تهران.
ژان پیر دیگار، برنارد هورکاد و یان ریشارد(1378)، ایران در قرن بیستم، ترجمۀ عبدارضا هوشنگ مهدوی،نشر البرز،تهران.
زاوش ،ح.م(1361)، نقش فراماسون‌ها در رویدادهای تاریخی و اجتماعی ایران، نشر آینده.
مدنی ،سید جلال‌الدین(1394)، تاریخ سیاسی معاصر ایران،،نشر جامعۀ مدرسین.
مهرداد، محمود(1363) ، فرهنگ جدید سیاسی، نشر هفته.
عاقلی، باقر(1380)، روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، نشر گفتار.
اس ملیکف(1358)،استقرار دیکتاتوری رضاخان در ایران،ترجمۀ سیروس ایزدی،تهران.
معتضد ،خسرو و پسیان ، نجف‌قلی(1379) ، معماران عصر پهلوی، نشر ثالث.
افشار، ایرج و مصدق ، غلامحسین(1365)، خاطرات و تألمات مصدق،تهران،علمی.
فر اشبندی ،علیمراد( 1359)، تاریخچه حزب دموکرات فارس ، تهران ، اسلامی .
کشف تلبیس یا دورویی و نیرنگ انگلیس از روی اسناد محرمانه انگلیسی در باب ایران (1336)، برلین ، کاوه .پرویز افسر(1332). تاریخ ژاندارمری .
Kenneth Bourne & D.Cameron Watt. British Documents on Foreign Affairs. University Pubs of America, 1990
خاطرات نخستین سپهبد ایر ان( 1373)، احمد امیراحمدی ، به کوشش غلامحسین زرگری نژاد ، تهران ، مؤسسه پژوهش ومطالعات فرهنگی.
میخائیل. س. ایوانف(1356)، تاریخ‌ نوین‌ ایران. ترجمه‌ هوشنگ‌ تیزابی‌ و حسن‌ قائم‌پناهی‌ .
طبری ،احسان‌ (1365)، اوضاع‌ ایران‌ در دوران‌ معاصر.
حقانی،موسی(1381،کودتای مارک دار،فصلنامۀ زمانه،ش5-6.
دنیس‌ رایت(1357)، انگلیسیان‌ در ایران، مترجم: غلامحسین‌ صدری‌افشار، تهران، دنیا.
استفانی‌ کرونین(1377)، ارتش‌ و حکومت‌ پهلوی، مترجم: غلامرضا علی‌بابایی، تهران، خجسته.
آرامش،  احمد(1358)، هفت‌ سال‌ در زندان‌ آریامهر، تهران، بنگاه‌ ترجمه‌ و نشر کتاب.
بامداد، مهدی(1357)، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲و۱۳و۱۴هجری، ج۳، ص۵۲، تهران، انتشارات زوار، چاپ دوم.
فخرایی، ابراهیم(1356)، گیلان در جنبش مشروطیت، ص۱۸۳، انتشارات جیبی، تهران.
تاریخ‌ معاصر ایران(1370ش)، کتاب‌ سوم، موسسه‌ پژوهش‌ و مطالعات‌ فرهنگی
میخائیل. س. ایوانف(1356)، تاریخ‌ نوین‌ ایران. ترجمه‌ هوشنگ‌ تیزابی‌ و حسن‌ قائم‌پناهی‌ .